Belediye Başkanı ve Görevden Alınması

İlk sorumuz belediye başkanının görevden alınması hususu. Bu soruyla ilk defa karşılaşmıyoruz; zira 31 Mart yerel seçimlerinden sonra HDP’li belediye başkanlarının çoğu görevden alındı. Hatta, Ekrem İmamoğlu, 2019 yılında görevden alınan Selçuk Mızraklı ve Ahmet Türk ile de görüşmüş ve bu konu da (belki de belediye başkanlarının görevden alınmasından çok daha fazla) gündem olmuştu. 2021 yılının son günlerinde bu sefer İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ni (“İBB”) terör ile ilişkilendirerek benzer bir yol mu izleneceği tartışılır oldu. Nitekim İçişleri Bakanlığı twitter hesabında (twitter da olmasa nereden bilgi edineceğiz (!)) İBB’deki çok sayıda personelin terör örgütü ile iltisaklı/irtibatlı (bu kelimeler de ne kadar popüler hale geldi) olduğu iddiaları ve tespiti üzerine “özel teftiş” başlatıldığını duyurdu. Bu teftiş doğrudan İmamoğlu’na yönelik olmasa da birçok kişinin aklına İmamoğlu’nun yerine kayyum atanması için zemin mi hazırlanıyor sorusu geldi (suç ve cezanın şahsiliği ilkesini de bir yandan ayrıca hatırlamak da gerek). Ben de bu başlıkta belediye başkanlarının görevden alınarak kayyum atanmasının dayanağından bahsetmek istedim.

Belediye başkanının görevden alınmasının dayanağı nedir? Anayasa md. 127/4 uyarınca “mahalli idarelerin seçilmiş organlarının organlık sıfatını … kaybetmeleri, konusundaki denetim yargı yolu ile olur” (ilgileneneler için: görevden almak yargı yoluyla mı olmak zorunda yoksa görevden alma kararının denetimi mi yargıya bırakılmıştır akademik tartışma konusudur). Aynı maddenin devamında da İçişleri Bakanı’nın “görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile hakkında soruşturma veya kovuşturma açılan mahalli idari organları veya bu organların üyelerini … geçici tedbir olarak, kesin hükme kadar” uzaklaştırabileceği öngörülmüş durumda. Bu konu kanunla da düzenleniyor. Belediye Kanunu md. 44 İçişleri Bakanlığı’nın başvurusu üzerine Danıştay kararıyla belediye başkanlığı sıfatının sona ereceği bazı halleri öngörmüş durumda. Belediye Kanunu md. 47 ise İçişleri Bakanı tarafından görevden uzaklaştırılma konusunu düzenliyor. Benim burada son olarak ayrıca dikkat çekmek istediğim nokta, bir görevden uzaklaştırma durumunda yeni başkanın seçimi konusu. Belediye Kanunu’nda normalde belediye başkanlığının herhangi bir nedenle boşalması durumunda Belediye Meclisi’nin bir başkan (veya başkan vekili) seçmesi öngörülmüşken, 2016 yılında çıkarılan bir kanun hükmünde kararname ile eklenen fıkra uyarınca (md. 45/2) terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları sebebiyle başkanlığın kaybı halinde kayyum atama yetkisinin öngörülmüş olması.