Beş zincir markete ceza

Rekabet Kurumu'nun perakende gıda ve temizlik ürünleri ticareti yapan zincir marketlerin, üreticilerin ve toptancıların Covid-19 salgını sürecindeki fiyatlama davranışları konusundaki soruşturması karara bağlandı.

Bu kapsamda BİM, CarrefourSA, Migros, Savola Gıda, ŞOK ve A101'in "4054 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesini ihlal ettiklerine ve haklarında idari para cezası verilmesine" hükmedildi. 

Soruşturmaya konu Watson, Banvit, Eczacıbaşı, Gratis, Metro, P&G, Henkel, Unilever ve Gıda Perakendecileri Derneği gibi marka ve kurumlara ise ceza verilmedi.

Ceza: BİM'e 958 milyon lira, CarrefourSA'ya 142 milyon lira, Migros'a 517 milyon lira, ŞOK'a 384 milyon lira, A101 Yeni Mağazacılık'a 646 milyon lira ve tedarikçi Savola Gıda'ya 33 milyon lira ceza kesildi. Cezalar toplamda 2,7 milyar lirayı buldu. 

Suçlamalar

Karar metninde söz konusu zincir marketler tarafından;

• doğrudan ya da ortak tedarikçiler aracılığıyla dolaylı temaslar yoluyla fiyatların ve fiyat geçişlerinin koordinasyonunun sağlandığı,
• geleceğe dönük fiyatlar, fiyat geçiş tarihleri, dönemsel aktiviteler ve kampanyalar gibi rekabete hassas bilgilerin paylaşıldığı, 
• fiyat indirimine giden ya da fiyatların arttığı dönemde fiyat artışı yapmayan teşebbüslerin fiyatlarına tedarikçiler aracılığıyla müdahale edildiği, 
• rakip fiyatlarının yükselmemesi hâlinde ürün ve bölge özelinde fiyat indirimleri ya da tedarikçiye iade faturası kesilmesi gibi cezalandırma stratejileri uygulandığı,
• fiyatların tüketiciler aleyhine yükseltilmesinin sağlandığı suçlarıyla "kartel niteliğindeki anlaşma veya uyumlu eylemler yoluyla" 4054 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesinin ihlal edildiği yazıldı.

Neler olmuştu?

Cumhurbaşkanı Erdoğan “Beş tane zincir marketin topladığı ürünler, piyasayı alt üst ediyor." ifadeleriyle fahiş fiyatlardan zincir marketleri sorumlu tutmuş, Ticaret Bakanlığı denetim için müfettiş görevlendirdiğini açıklamıştı. Bu kapsamda geçtiğimiz günlerde gerçekleşen sözlü savunmalarda zincir marketler raf fiyatını belirleyen temel unsurların alıcı fiyatları, rekabet ve brüt kâr marjı olduğunu ve fiyat geçişlerinin piyasa gerçekleriyle uyumlu olduğunu belirtmişti. Ayrıca salgın süresince artan maliyetlere dikkat çekilmiş, nakliye maliyetlerinin artışına vurgu yapılmıştı. 

İlk itiraz Migros'tan

Migros Ticaret A.Ş.'nin Kamuyu Aydınlatma Platformu'na yaptığı bildirimde "Açıklanan kararda aleyhimize yöneltilen hususlar şirketimiz tarafından kesinlikle kabul edilmemektedir." ifadesi yer aldı. Migros, gerekçeli kararın tebliğini takiben yasal haklarını süresi içinde kullanacağını ve kararın iptali için dava açılacağını açıkladı.

Geniş perspektif

Geçtiğimiz haftalarda Gıda Perakendecileri Derneği Başkanı Galip Aykaç, gıda fiyatlarındaki artışın sorumlusunun market zincirleri olarak gösterilmesini kabul etmediklerini; üretim, tedarik, lojistik, gümrük ve benzeri maliyetlerin nihai fiyatlara yansıdığını söylemişti. Aykaç, TCMB verilerine göre son 5 yılda perakende sektörünün net kâr marjının 1,6'dan 1,2'ye düştüğüne dikkat çekerek "Bizi töhmet altında bırakmasınlar" demişti.

Sözlü savunma sürecinde "En fazla rekabet edip tüketici refahına katkıda bulunanları, oluşturulması imkânsız ve anlamsız bir kartel suçlamasıyla itham ettiğimiz izlenimini edindim." yorumunu paylaşan Rekabet Derneği Kurucu Başkanı Prof. Dr. Erdal Türkkan; zincir marketlerin fiyatı ilk artıran olmamak, rakiplerden daha pahalı olmamak ve piyasanın en ucuzu olmak gibi endişelerle oluşturduğu rekabetçi iş modelinin, kurum tarafından rekabete aykırı bulunup cezalandırıldığını düşünüyor.

Ekonomi yazarı Uğur Gürses de kararı "Siyasi direktifle perakende zincirleri cezalandırılmış. Enflasyon keçisi ilan edildiler; ülkeyi yönetenlerin kusur ve yanlışından başka bir tarafa bakılsın diye..." ifadeleriyle yorumluyor.