DeepSeek: Çin, ABD ambargosu ve yasaklara rağmen nasıl ‘ucuza’ yapay zeka üretti?

Ocak ayında piyasaya sürülen Çin merkezli yapay zeka uygulaması DeepSeek-V3 modelinin kısa sürede elde ettiği başarı, ABD'nin yapay zeka endüstrisinin lideri olduğu yönündeki düşünceleri sarsarken Silikon Vadisi'nde de şaşkınlıkla karşılandı. DeepSeek, ChatGPT ve diğer rakiplerini geride bırakarak ABD, İngiltere ve Çin'in App Store'unda en çok beğenilen ücretsiz uygulama oldu.

Uygulama, araştırmacıların 6 milyon dolardan daha az bir maliyetle geliştirildiğini iddia ettikleri açık kaynaklı DeepSeek-V3 modeli tarafından destekleniyor. Bu meblağ, rakiplerinin harcadığı milyarlarca doların çok altında.

Borsada yapay zeka depremi

DeepSeek'in tanıtılmasının ardından Pazartesi sabahı yapay zeka çipi üreticisi Nvidia'nın hisseleri %12'den fazla düşerken yapay zekaya yatırım yapan Microsoft ve Meta gibi ABD merkezli şirketlerin hisselerinde de %3-4 arasında düşüş yaşandı. Bu gelişme Avrupa'daki hisse fiyatlarını da etkiledi. Hollandalı çip ekipmanı üreticisi ASML'nin hisse fiyatı %10'dan fazla düşerken, yapay zeka ile ilgili donanım üreten Siemens Energy'nin hisseleri de %21 değer kaybetti.

Yorumlar: City Index kıdemli piyasa analisti Fiona Cincotta, “Yapay zekada düşük maliyetli bir Çin versiyonu fikri hiçbir zaman ön planda değildi, bu yüzden piyasayı biraz şaşırttı” yorumunda bulunurken Singapur merkezli teknoloji sermayesi danışmanı Vey-Sern Ling de BBC'ye yaptığı açıklamada bunun “tüm yapay zeka tedarik zinciri için yatırım durumunu potansiyel olarak rayından çıkarabileceğini” söyledi.

Yapay zekada Çin-ABD çekişmesi

ABD, 2021'den bu yana Çin'e satılan gelişmiş çipler üzerindeki kısıtlamalarını genişletti. Ekim 2022'de Çin'e yapay zeka çip ambargosu uygulayan ABD, Nvidia ve AMD tarafından geliştirilen belirli yüksek performanslı bilgi işlem çiplerinin ihracatını engelledi.

Çin'deki firmalar ise kısıtlamaları aşmak ve yüksek performanslı çiplere erişmek için yerli üretime yöneldi ve Amazon Bulut Hizmetleri gibi bulut bilişim platformlarını kullandı. Bunun sonucunda eskisinden çok daha az bilgi işlem gücü gerektiren yapay zeka modelleri ortaya çıktı. 

Bir adım geriden: Apple'ın iPhone indirme listelerinde zirveye yerleşen DeepSeek, son yapay zeka modelinin düşük maliyetle ve az sayıda çip ile geliştirildiğini duyurmuştu. DeepSeek, 671 milyar parametreli bir modeli eğitmek için 2048 adet Nvidia H800 ve sadece 5,6 milyon dolar kullandığını açıklamıştı.

Küresel silahlanma ve yapay zeka

ABD Başkanı Donald Trump, ABD'yi dünyanın yapay zeka başkenti yapma sözü vermişti. Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu'nda (WEF) konuşan Trump, enerji sektörünün serbestleştirilmesinin ABD'nin yapay zeka endüstrisine hâkim olma hırsını körükleyeceğini söylemişti.

Trump, 22 Ocak'ta ise, OpenAI, teknoloji şirketi Oracle ve SoftBank'ın yatırımlarını içeren 500 milyar dolarlık “Stargate” girişimini duyurdu. Trump, projenin amacının ABD'de yapay zeka ile yüksek performanslı bilgi işlem veri merkezleri inşa etmek ve 100 bin kişiye istihdam yaratmak olduğunu iddia etti. 

İngiltere Başbakanı Keir Starmer ise Ocak’ta, küresel sahnede rekabetçi kalabilmek için veri merkezlerinin geliştirilmesinin hızlandırılması da dahil olmak üzere, ülkede yapay zeka altyapısı geliştirmeye yönelik benzer planları açıkladı.

DeepSeek'i kim kurdu?

Şirket, 2023’te Liang Wenfeng tarafından Çin'in güneydoğusundaki Hangzhou kentinde kuruldu. Bilgi ve elektronik mühendisliği mezunu olan 40 yaşındaki Liang, DeepSeek'i destekleyen fonu da kurdu.

Wenfeng'in şu anda Çin'e ihracatı yasak olan Nvidia A100 çiplerini stokladığı bildiriliyor. Uzmanlar bazı tahminlere göre 50 bin adete ulaşan bu koleksiyonun, hâlâ ithal edilebilen daha ucuz ve daha düşük kaliteli çiplerle birleştiren Wenfeng'in DeepSeek'i başlatmasına imkan tanıdığına inanıyor.