Çin'de Flört Uygulamalarının Öngörülemez Yükselişi

İşte romantizmin ölümü böyle başlamış oldu…

Flört uygulamaları veya daha yaygın ismiyle dating app’ler görücü usülü anlayışını makul bir zeminde modernize ediyor diyebiliriz. Belirli bir amaç çerçevesinde görüşmelere çıkan iki insanı bir araya getiren uygulamalar bütünü, bugünlerde kendi amacını aşıyor. Sosyal bir varlık olmamız, ilişkiler bakımından seçeneklerimizin artması, ilişki ve arkadaşlık arasındaki sınırın silikleşmesi gibi nedenler; flört uygulamalarının bir sosyalleşme aracına dönüşmesini sağlıyor. Hoş, pek çok ülkede bu tercihi ve plansız bir gelişmeyken, Çin’de bir mecburiyet haline geldi.

Çin’in özellikle teknoloji ve medya karşıtı politikalarına okuduğumuz içeriklerden aşinayız. Sharp Eyes gibi projelerle vatandaşlarının üzerindeki kontrolü artıran, kâr amacı gütmeyen ders ajanslarını ve video oyunları yasaklayan, ülkenin en büyük çevrim içi alışveriş platformlarına milyarlarca dolarlık cezalar kesen Çin hükûmeti yerel teknoloji endüstrisini temelinden çökertti demek mümkün. Ancak tüm bunların arka planında yükselişe geçen bir fenomeni gözden kaçırdılar: Flört uygulamaları. Hatta aramızda hızını alamayıp işleri Google Docs'a taşıyanlar bile oldu.

Şanghay’da bir fotoğraf asistanı olan Qu Tongzhou, Çin’in batısına yaptığı bir yolculukta yerel halk tarafından pek dostça karşılanmadı. İnsanlar “sıfır Covid önlemleri” kapsamında davranmaya alışmıştı ve bir yabancı ile yakınlık kurma konusunda tereddütleri vardı. Hatta bazı oteller virüs bulaştırabilme riskini öne sürerek Qu’yu reddetti. 

Çıkar yol arayan Qu, Tinder benzeri özelliklere sahip ve Çin’de kullanılan iki popüler flört uygulaması Tantan ve Jimu'ya yöneldi. Lanzhou şehrinde bir biyoteknoloji girişimcisi, Xining kasabasında bir Tibetli doktor ve kuzeybatı bir şehir olan Karamay'da bir kamu görevlisi de dahil olmak üzere yeni arkadaşlar edindiğinde, yabancılar ile iletişimde olmanın düşündüğü kadar korkutucu olmadığını fark etti. Üstelik her durakta, kalacak yer ayarlamanın yanı sıra onu barlara ve diğer yerel noktalara götüren eğlenceli arkadaş gruplarına dahil olma şansı yakalıyordu.

Çin’de evlilik ve doğurganlık oranlarının rekor düzeyde düşük olması, hükûmeti teşvik edici eylemlerde bulunmaya itiyor. Flört uygulamaları insanların tanışıp duygusal bağ kurması için biçilmiş kaftan olsa da, 21. yüzyılda sınırlarımızı “sosyallik” çerçevesi altında genişletmeyi tercih ediyoruz. Üstelik bulunduğumuz konum Çin gibi teknolojinin nimetlerinden yararlanmanın engellendiği bir yer ise, ihtiyaçlarımızı flört uygulamaları aracılığıyla temin etmekten makul ne olabilir? Sanal sığınaklar, iş ve ev arasında mekik dokurken yeni hobiler ve insanlar kazanabileceğimiz gizli bir mekan haline geldi.

Flört uygulamaları müdahaleci bir politikanın gölgesinde nasıl ayakta kaldı?

Toplumun fayda sağlayabileceği kanallar birer birer elden giderken, flört uygulamalarının hayatta kalmasının makul bir açıklaması olmalı. Her ne kadar hükûmet insanları tanışmaya ve sosyalleşmeye teşvik etmeye çalışsa da, geçmişte flört uygulamalarına karşı aksiyonlar da alınmıştı. 2019’da Tantan ve Momo isimli flört uygulamalarında pornografik içeriklerin yaygınlaşması, bazı uygulama içi özelliklerin askıya alınmasına neden olmuştu. Ancak çevrim içi eğitim ve kripto para ticaretinden farklı olarak, flört uygulamalarının vadettikleri nispeten Çin toplumunun gelişmesine ve “genişlemesine” hitap ettiği için pek zarar görmediler.

Michigan Üniversitesi'nde sosyoloji ve Çin çalışmaları bölümünde yardımcı doçent olan Yun Zhou bu durumu “Arkadaşlık uygulamaları devlet tarafından etkin bir şekilde tercih edilebilecek teknolojiler olarak görülüyor.” diye açıklıyor.

Denklemin öteki tarafına bakıyoruz. Kendi flört uygulaması üzerinde çalışan Şanghay merkezli bir geliştirici olan Vladimir Peters, birçok genç Çin vatandaşının artık uygulamaların sadece bir Eros hizmeti değil, eğlence ve hobi keşfini harmanlayan daha bütünsel bir deneyim sunmasını istediğini söyledi.

Romantik partnerlerden dijital yoldaşlara

Peki bu sosyalleşme alanına doğru yaşanan dönüşüm, Çin’de yer alan flört uygulamalarının evrimi üzerinde nasıl bir etki yarattı? 2000’lerin başında sosyal arkadaşlık siteleri yükselişe geçtiğinde, yıllardır çöpçatanlar ve aile büyüklerinin tekelinde olan tanışmalar bireye indirgendi. Yabancılarla sohbet edebildiğimiz WeChat gibi uygulamalar, herkesi dijital bir sosyallik için heveslendirdi. 

2010’larda Tinder muadili olarak adlandırabileceğimiz Tantan, Momo, Soul gibi yerel uygulamalar yaygınlaştığında ise dijital platformların getirdiği arkadaşlık ve kaçış kavramları sekteye uğradı. Tantan ve Momo, uzun süre insanları dış görünüme göre eşleştiren bir algoritma düzeniyle çalıştı. Ancak takdir edersin ki, bu yaklaşım hem ayrımcı olduğu hem de “takılma kültürüne” katkıda bulunduğu için eleştirilerin gölgesinde kaldı. Kullanıcı tepkilerine kayıtsız kalamayan uygulamalar, yeni eşleşmelerini insanların ilgi alanları, hobileri ve kişilikleri üzerinden sağlamaya başladı.

TikTok'un Çin versiyonu olan Douyin ve Instagram'a benzer bir uygulama olan Little Red Book, insanların tercihlerine ilişkin bilgilerini eşleşme için kullanan “sosyal keşif” özellikleri geliştirdi. Soul, avatar profilleri ve kullanıcıları kişilik testlerine dayalı olarak eşleştirme özelliği ile son birkaç yılda özellikle popüler hale geldi. Geçen yıl uygulama, Çin iOS mağazasında en çok indirilen flört uygulaması olarak Tantan ve Momo'yu geride bıraktı.

Eros işsiz mi kalacak?

Kimsenin aşk tanrısını ekmeğinden etme gibi bir amacı yok ancak Çin özelinden genele doğru baktığımızda artan sosyallik ihtiyacımızı fark etmemek imkansız. Hızlı tüketilen ilişkiler ya da kör bir kurşunla inşa edilen sağlam temeller hâlâ süksesini korusa da, iletişimin önemini ancak 21. yüzyılda fark ettik diyebiliriz. Birbirimizi tanımaya başlamak için yeterince uzun süre bekledik, kararımızın değişeceğini ya da bizi pişman edeceğini pek sanmıyorum.

Yine de korkma, Eros işsiz kalmayacak. Yalnızca flört uygulamalarını sosyal arkadaşlık sitelerinden biri haline getiriyoruz, flört etmeyi ya da aşkı hayatımızdan çıkarmıyoruz. Bireyselliğe döndüğümüz bir çağda hikayenin kendimiz tarafına çok daha önem veriyor olmamız, belki de aşkı bulmayı geciktirmemize yol açtı. Ancak tanıyacağımız her bir insan, kuracağımız her bir iş ilişkisi ya da üzerine düşünülen her bir fikir hayatı daha dolu yaşadığımızı hissetmemizi sağlıyor. Hatta belki de malum ok geldiğinde, sağa veya sola kaçmayı bile tercih edebiliriz. Tabii birileri bizi çoktan kaydırmazsa.