COP26'da Neler Oluyor: İlk İki Günün Özeti

Oldukça heyecanlı geçecek Kasım ayına hoşgeldiniz. Ekim ayının son günlerini de sayarsak 15 gün içerisinde, G20 zirvesi ve COP26’da bir araya gelen dünya liderleri ve bürokratlar önümüzdeki dönemin iklim politikasını belirleyecek.

Gelin bu iki zirvenin iklim krizi ile ilgili detaylarına bir göz atalım.

G20 Zirvesi: 

Dünyanın en büyük 20 ekonomisinin bir araya geldiği G20 zirvesi de, aynı COP26 gibi, pandemi yüzünden iki yıldan sonra ilk defa yüz yüze gerçekleşti.

Zirvede iklim krizinden COVID’e, özel şirketlerin vergilendirilmesinden küresel ekonomiye gelişmeler ele alındı. Biz de isterseniz iklim krizi ve sürdürülebilir kalkınma ile ilgili gelişmelere bakalım.

İlk konuşulan konulardan biri Paris Anlaşması’nın kilit noktası olan küresel ısınmayı 1,5 derecede tutma hedefi oldu. Daha önce gevşetilmiş bir hedef olan 1,5 derece, bu sefer ülkeler arasında mutabakat sağlanarak ana hedef olarak belirtildi.

Liderler aynı zamanda, 2050 yılı ve etrafında net sıfır karbon emisyonu hedefine ulaşacaklarını da ortak karar olarak belirledi. Aslında bu hedefin kesin olarak 2050 yılı olarak belirlenmesi bekleniyordu, ama maalesef bu konuda anlaşılamadı.

G20 liderlerlerinin belki de anlaştığı en önemli noktalardan biri, 2021 sonuna kadar, kendi toprakları dışındaki kirli kömürlü termik santrallere yatırım desteğini kesmek oldu.

Burada aynı zamanda karbon tutma özelliğine sahip kömürlü termik santraller de destek kapsamından çıkartıldı.

^{Konsept karbon yakalayan kömürlü termik santral, çok başarılı olamadı}

Liderler aynı zamanda iklim finansmanı konusunda da kararlar aldı. Daha önce ulaşılamayan ve gelişmiş ülkeler için iklim uyum masraflarını karşılayacak, 100 milyar dolarlık yatırımın harekete geçirilmesine tekrardan karar verildi.

Açıkçası bu sefer de bütçenin harekete geçip geçmeyeceği konusunda şüpheler devam etmekte. Bununla beraber G20 liderleri ilk defa, karbon fiyatlandırma mekanizmaları ve desteklerini iklim krizine karşı kullanılabilecek bir uygulama olarak adlandırdılar.

Burada IMF’nin en fazla kirleten ülkelerin, karbon fiyatına minimum bir seviye belirleme önerisi dikkate alınmışa benziyor. Buna ek olarak iklim finansmanı için karbon fiyatlandırma mekanizmaları da ayrı bir kaynak olma potansiyeline sahip.

G20 Zirvesi bu başlıkları ile aslında COP26 İklim Zirvesi için bir ön toplantı da olmuş durumda. Zira Roma’da liderler Trevi Çeşmesi’nde daha iyi bir dünya için dilek diledikten sonra, direkt Glasgow’a doğru yola çıktılar.

Glasgow’da 120 dünya liderine katılan G20 liderleri, küresel olarak iklim değişikliğine karşı atılacak ortak adımları onaylamak için bir araya geldi. 12 gün sürecek zirvenin, bu bültenin yazıldığı sırada ikinci günü sona ermişti.

Gelin isterseniz bu iki günün bir özetine göz atalım.

İlk gün ev sahibi Boris Johnson’ın dünya liderlerini James Bond’a, iklim krizine sebebiyet veren pistonları da kıyamet günü silahına benzeterek başladı. Johnson’un gün boyunca konuya “esprili ama ciddi yaklaşımı” ile liderleri harekete geçmeye çağırdı.

İngiltere bu çağrıyı diğer güçlü silahları ile de yapmaya devam etti. Prens Charles liderleri birlikte çalışmaya davet ederken, ünlü belgesel yapımcısı ve doğasever David Attenborough, gelecek nesillerin liderleri COP26’da aldıkları kararlar üzerinden değerlendireceklerine dikkat çekti.

Kraliçe İkinci Elizabeth ise bir video ile liderleri karşılayarak, “liderlerin insanlar için bugün yaptıkları hükümet ve politika olarak algılanırken, devlet idareciliğinin, insanlarına yarın için neler kazandırdıkları ile tanımlandığı”altını çizdi.

ABD Başkanı Joe Biden ise bir önceki başkan Donald Trump’ın politikaları için özür dileyerek, bundan sonra ABD’nin yaptıkları ile örnek olup, liderlik edeceklerini belirtti.

Çin Başkanı Xi Jinping de gelişmiş ülkelerin gelişen ülkelere yardımlarını artırması gerektiğini belirtti.  Xi Jinping, Brezilya Başkanı Joe Bolsonaro ve Rusya Başkanı Vladimir Putin Zirve’ye katılmama kararı aldı.

G20 dönüşü aslında zirveye katılacağı açıklanan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da COP26’ya katılmayacağı haberi geldi. Anlaşılan güvenlik ile ilgili sorunlar ve konvoy sayısının azaltılması ile ilgili bir talepten sonra katılmama kararı alınmış.

Açıkçası, neredeyse tüm dünya liderlerinin ve bürokratlarının katıldığı bir toplantıda nasıl bir güvenlik sorunu olabileceği kafalarımızı karıştırmadı değil.

Bununla beraber, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun ve İzmir Belediye Başkanı Tunç Soyer’in İklim Zirvesi’ne davet edildiği ve ikisinin de bu daveti kabul ettiği haberi geldi.

Yine de COP26 bürokratlar üzerinden ilerlemekte ve Türkiye 60 kişilik bir ekip ve Çevre, Şehircilik, İklim Değişikliği Bakanlığı Bakan Yardımcısı Mehmet Emin Birpınar tarafından temsil edilmekte.

Bununla beraber Türkiye’nin açılış konuşması hem ulusal niyet beyanımızın güncel olmaması hem de Cumhurbaşkanı’nın toplantıda eksik olması yüzünden yan toplantıda gerçekleşmesi nedeniyle istenilen ağırlığı veremedi.

Zira ülkeler bu konuşmalarda ciddi hedeflerini de açıkladılar. Belki de en önemli konuşma Hindistan’dan geldi. 2030 kadar enerji ihtiyacının yarısının yenilenebilir enerji kaynaklarından geleceğini belirten Modi, gelişmiş ülkelerin gelişen ülkelere en az 1 trilyon dolar sağlaması gerektiğini belirtti.

Projeler Hızlı Başladı

Bu yatırımlar büyük bir olasılıkla farklı şekillerde gelecek. Bu yöntemlerden biri de karbon yutağı olmak yerine karbon emisyonu yapmaya başlamış doğal alanların yeniden canlandırılması olacak.

İkinci gün açıklanan ve Türkiye’nin de imzacısı olduğu bu anlaşmada, ormansızlaştırmayı ve tarım ile ağaç kaybı arasındaki bağı kırmak için yaklaşık 19 milyar dolarlık özel ve kamusal fonlar harekete geçirilecek.

Bu bütçenin bir kısmı gelişmekte olan ülkelerdeki zarar görmüş toprakların canlandırılmasına, orman yangınların önüne geçilmesine ve yerel halkların yaşam koşullarını iyileştirmekte kullanılacak. Özellikle dünyanın en büyük ikinci yağmur ormanı olan Kongo Havzası’na 1,1 milyar Euroluk özel bir yatırım yapılacak. 

İkinci gün COP26 projelerin konuşulduğu bir toplantı oldu. ABD Başkanı Joe Biden, küresel metan gazı salımını kontrol altına alacak planını açıklayarak, 2030 yılına kadar metan gazı seviyelerini %30 azaltmayı teklif etti.

^{Metan gazı kaçakları genellikle infrared kameralar ile anlaşılıyor}

90 ülkenin imzaladığı bu anlaşmada en fazla metan gazı salımı yapan 30 ülkeden 15’i de var. Bu anlaşmaya Çin, Hindistan ve Rusya katılmadı.

Ele alınan bir başka proje ise devlet destekleri ile çevre dostu teknolojileri daha da ucuzlaştıracak adımlar olduç

İçinde Birleşik Krallık, ABD, Çin, Hindistan, AB ve Avusturalya’nın da olduğu 40’dan fazla ülke, temiz elektrik, elektrikli araçlar, çevre dostu çelik, hidrojen ve sürdürülebilir tarıma yatırımlar yapılacak. 

Böylelikle bu teknolojilerin aynı güneş enerjisi ve lityum bataryalar gibi daha makul fiyatlara inmesi ve aynı zamanda 20 milyon istihdam imkanı oluşması planlanıyor.

2 Derece Ölüm Fermanı Olur

Bir başka ortak yatırım anlaşması da Güney Afrika özelinde gerçekleşti. Afrika’nın en fazla kömür kullanan ülkesi olan Güney Afrika’nın kömüre olan bağlılığını bitirmek için Birleşik Krallık, AB ve ABD 8,5 trilyon dolarlık bir Adil Enerji Dönüşümü projesinde anlaştı.

Açıkçası COP26 oldukça hızlı başladı, ama günün sonunda başarılı olup olmadığı farklı yönlerden tartışılacak bir zirveden bahsediyoruz.

Ülkelerin bu projeler üzerinde anlaşması çok büyük önem taşısa da, gelişen ülkelere iklim finansmanı ile ilgili geçmişte yaşanan sorunlar, bu projelerin de geleceği konusunda endişe yaratıyor.

Maalesef 1,5 derece için çok zamanımız yok, eğer bu konuda başarısız olursak iki derece de mantıklı bir hedef değil. Zira bu sefer, iklim krizine karşı en güçsüz durumda olan adalardaki milyonlarca insan evlerinden olacak.

Barbados Başbakanı Mia Mottley’nin de dediği gibi iki derece ada ülkeleri için bir ölüm fermanı olacak. O yüzden ben de Mottley’nin dünyaya çağrısına destek veriyorum: ‘daha iyisini deneyin’.