COP27'ye doğru

Yazar: Büşra Uçan

COP nedir?

COP zirveleri, küresel çapta iklimle ilgili en büyük ve en önemli yıllık konferanslardır.

1972’deki Stockholm Bildirgesiyle çevre konularının uluslararası kaygılar arasında yer aldığı kabul edilmesinin ardından 1992'de BM’nin düzenlediği Rio Konferansında BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kabul edildi. Bu anlaşmada ülkeler, "insan faaliyetinin iklim sistemi üzerindeki tehlikeli müdahalesini önlemek için atmosferdeki sera gazını stabilize etmeyi" kabul etti. Şimdiye kadar 197 farklı taraf bunu imzaladı. Anlaşmanın yürürlüğe girdiği 1994 yılından bu yana, her yıl dünyadaki hemen hemen her ülke küresel iklim zirvesi veya “Tarafların Konferansı” anlamına gelen COP (Conferences of Parties) için bir araya geliyorlar. Bu toplantılar sırasında ülkeler, emisyonlar üzerinde yasal olarak bağlayıcı sınırlar belirlemek için müzakere ediyorlar. Örneğin, 1997'deki COP3’te kabul edilen Kyoto Protokolü ve 2015'teki COP21’de kabul edilen ve tüm dünya ülkelerinin çabalarını hızlandırmayı, küresel ısınmayı sanayi öncesi sıcaklıkların 1,5°C üzerinde sınırlamaya çalışmayı ve iklim eylemi finansmanını artırmayı kabul ettiği Paris Anlaşması gibi.

Bu yıl taraflar 27’nci kez COP27’de buluşuyor.

Kaynak: Thomas Hartwell/AP

Geçen sene Glasgow’da düzenlenen COP26’da neler olmuştu?

Fosil yakıtlardan ilk kez bahsedildi

Glasgow İklim Paktı, kömür ve verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarının aşamalı olarak kaldırılması çağrısında bulundu. Başlangıçta çok güçlü olan bu çağrı zirve sonuna doğru zayıfladı ve kömürün aşamalı olarak “devre dışı bırakılması” değil, “azaltılması” gerektiği belirtildi. Greenpeace Uluslararası Direktörü Jennifer Morgan, kömürün anlaşmaya dahil edilmesinin iklim için bir kazanç olduğunu belirtirken 1,5 derece hedefinin zayıf olduğunu ancak kömür çağının sona ermesine dair bir sinyal verildiğini belirtti.

2022 yılı dünyanın harekete geçmesi için belirlendi

Paris Anlaşması uyarınca ülkeler iklim için belirledikleri hedeflerini yalnızca 5 yılda bir güncellemekle yükümlüydü. Fakat 2021’de Glasgow’da önemli bir değişiklik gerçekleşti ve tarafların 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarını nasıl azaltacaklarına dair güncellenmiş planlarını 2025 yerine 2022’de Mısır’da düzenlenecek olan COP27’de sunmaları talep edildi. Bu karar ülkelerin bir an önce harekete geçmesi için önemli bir kararı teşkil etmektedir.

“Yeşil İklim Fonu’’ sorumluluğu sınıfta kaldı

Bu durum pek çok gelişmekte olan ve iklime duyarlı ülkeyi hayal kırıklığına uğratan bir gelişme olarak kayıtlara geçti. İklim krizinin en çok etkilenen ülkelere getirdiği zarar ve yıkımı ödemek için özel bir fonun kurulacağına dair büyük umutlar vardı. Yeşil İklim Fonu, bir ülke sel gibi evleri yok eden bir felaket yaşarsa, yaşamın yeniden inşasına yardımcı olabilmek için gündeme getirilmişti. Anlaşma, kayıp ve hasarın önemini kabul etmekte ve etkilenen ülkelere teknik yardımı artırmayı kabul etmektedir. Ancak, konunun aciliyetine rağmen tahsis edilmiş bir fonu kabul etmek yerine, daha fazla diyalog çağrısı yapmaktadır.

Altı yıl süren Paris Kural Kitabı tamamlandı

6. madde olarak bilinen ve son beş yılda dünyanın ifade ve özü üzerinde anlaşamadığı kadar teknik olan karbon emisyonu piyasalarının yaratılması konusunda endişeler mevcuttu. Glasgow’da ülkelerin birbirleriyle karbon kredisi ticaretine izin veren kurallar üzerinde anlaşmaya varıldı. Ancak bu kurallar kabul edilirken, teknik olarak hala üzerinde anlaşmaya varılmamış ayrıntıların var olduğu belirtildi. Conservation International’ın küresel politika ve hükümet işlerinden sorumlu başkan yardımcısı James Roth, “COP26’ya katılan ülkelerin küresel karbon ticaretinin iklim eylemini hızlandırmak için nasıl çalışacağı konusunda anlaşmalarından son derece memnunuz. Glasgow’da kaydedilen ilerleme, küresel ortalama sıcaklık artışını 1,5 derecenin altında tutmak için çok önemli bir adımdır.’’ dedi.

COP27'nin diğer COP'lardan farkı nedir?

COP21’de Paris Anlaşmasının imzalanmasından beş yıl sonra gerçekleşen COP26, küresel ısınmayı 1,5 dereceye düşürme hedefini canlı tutan Glasgow İklim Paktı ile sonuçlandı, ancak o zamanki İngiltere Başkanlığı'nın da açıkladığı gibi bu sonuç "zayıf bir nabızla" gerçekleşti. COP26'da ülkeler, daha iddialı hedeflerle güncellenmiş ulusal planlar da dahil olmak üzere bu yıl daha güçlü taahhütler vermeyi kabul etti ancak şu ana kadar 193 ülkeden planlarını BM'ye sunanların sayısı 40’ı geçmiyor.

COP27’nin misyonu, müzakerelerde verilen tüm bu söz ve taahhütlerin “uygulamaya geçirilmesi için planlama” olacak. Mısır kapsayıcı ve geniş ölçekte eylem çağrısında bulundu. Uzmanlara göre konferans, Paris Kural Kitabı'nın nasıl uygulanacağını gözden geçirmenin yanı sıra Glasgow'dan sonra sonuçsuz kalan bazı noktalara ilişkin müzakerelere de sahne olacak. Bu konular arasında, gelişmiş ülkelerin düşük gelirli olan ve krizin ön saflarında yer alan ülkelerin iklim değişikliğinin uyum sağlayabileceklerinin ötesine geçen sonuçlarıyla baş edebilmeleri için her yıl sağlayacakları 100 milyar dolarlık “kayıp ve hasar” finansmanı ve “uyum” finansmanı sözü de mevcut. Müzakereler ayrıca ülkelerin emisyonlarını nasıl ölçmeleri gerektiği gibi teknik tartışmaları da içerecek. Tüm bu tartışmalar, 2023'te Paris Anlaşması’na ilişkin küresel toplu ilerlemeyi değerlendirecek olan COP28'deki ilk Küresel Durum Değerlendirmesi’nin önünü açacak.

COP 27’ye kimler katılıyor?

Ana etkinlik, 6-18 Kasım tarihleri arasında Sharm El Sheikh Uluslararası Kongre Merkezi'nde gerçekleştirilecek. Şimdiye kadar, hükümetleri, işletmeleri, sivil toplumu ve gençleri temsilen katılmak için 40.000'den fazla kişi etkinliğe kaydoldu.

COP25
 Kaynak: Exhibition World

Bu yılın temaları Finans, Bilim, Gençlik ve Gelecek Nesiller, Dekarbonizasyon, Uyum ve Tarım, Cinsiyet, Su, Sivil Toplum, Enerji, Biyoçeşitlilik ve Çözümler. İlk kez bu sene “çözümler” için bir gün ayrılacak.

Her zaman olduğu gibi, konferans iki bölgede gerçekleşecek, Mavi Bölge ve Yeşil Bölge. 

Mavi Bölge, müzakerelere ev sahipliği yapan BM tarafından yönetiliyor ve bu alana girmek için tüm katılımcıların UNFCCC Sekreterliği tarafından onaylanması gerekiyor. Delegeler arasındaki tüm müzakerelerin yapılacağı yer. Buna ek olarak, hükümetler ve gençlik savunucuları ve bilim adamları da dahil olmak üzere akredite gözlemciler tarafından uzun bir dinamik etkinlik listesi düzenlenecek. 

Yeşil Bölge ise iş dünyasının, gençliğin, sivil toplumun, akademinin ve dünyanın her yerinden sanatçıların hazır bulunabilecekleri ve katılabilecekleri ek bir alana sahip olacakları yer. Etkinlikler, sergiler, çalıştaylar, kültürel performanslar ve söyleşiler yoluyla iklim aktörleri arasında kapsayıcı ve dinamik diyalog ve katılımı teşvik etmeyi amaçlıyor.