Değişen ABD, değişemeyen cumhuriyetçiler

ABD’de siyasi bölünmelerin en belirgin şekilde ortaya çıktığı tartışmalardan biri kürtaj hakkı. On yıllardır tartışılan, Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasındaki en belirgin politika farklarından birisi olan kürtaj hakkı, Teksas eyaletinin kürtaja erişimi neredeyse yasaklayan yeni kanunuyla ABD’de tekrar gündeme geldi. 

Teksas eyaleti geçtiğimiz günlerde kürtaj prosedürünü gebeliğin 6'ncı haftasından sonra yasaklayan, son derece kısıtlayıcı bir uygulamayı, Teksas halkının yarısını karşısına alarak yürürlüğe koydu.

Uygulamaya göre tecavüz ya da ensest ilişki sonucu oluşan gebelikler için de 6 haftadan sonra kürtaj yasak. Ancak yasayı tartışmalı yapan bir başka mesele ise yasanın nasıl uygulanacağı. İçeriğine göre yasanın yürütmesi devlete değil, Teksas vatandaşlarına bırakılıyor. Artık vatandaşlar, kürtaj hizmeti veren kurumları ya da bir insanın kürtaj olmasına yardımcı olan herhangi bir bireyi mahkemeye verme gücüne sahip.

Teksaslı Cumhuriyetçiler, eyaleti federal mahkemelerden korumak için yasayı bizzat devlete uygulatmak yerine halkı aracı yapmak gibi bir yolu tercih etti. Teksas’ın bu uygulaması sadece eyalete özel değil. Cumhuriyetçiler tarafından yönetilen eyaletlerde Teksas’takine benzeyen, kürtaja erişimi 6, 10 veya 15 haftadan sonra yasaklayan yasalar mevcut.

Sekülerleşen ABD

Cumhuriyetçilerin kürtajı yasaklamaya ya da kürtaja erişimi zorlaştırmaya yönelik çabaları yeni değil, bu mücadeleyi uzun zamandır hem eyaletteki yönetimi kontrol ederek hem de muhafazakâr yargıçlar atayarak sürdürüyorlar. Görünen o ki sürdürmeye de devam edecekler. 

Öte yandan, Cumhuriyetçilerin ve tabii Demokratların da gözden kaçırdığı ya da görmemeyi tercih ettiği bir toplumsal değişim ABD toplumunda kendisini gösteriyor. Toplum, özellikle yeni jenerasyonlar (Y ve Z kuşakları), her geçen gün daha da sekülerleşiyor. Daha net ifade etmek gerekirse, ABD gençliğinin din ve dinî pratiklerle olan bağı her geçen gün azalıyor. Sosyal bilimcilerin yaptığı birçok araştırmaya göre herhangi bir dine ait olma ve dinî pratikleri takip etme oranları Y ve Z kuşaklarında net bir şekilde düşüyor.

Bu bağlamda hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler sekülerleşen topluma ayak uydurmakta zorlanıyor. Kürtaja erişimi kısıtlamak gibi dinî referanslı uygulamaların toplumdaki karşılığı hâlihazırda düşük. Halkın %60’ı kürtajın yasal ve erişilebilir olmasını istiyor. Teksas gibi nüfusu gençleşen ve Cumhuriyetçi seçmenin oransal olarak azaldığı bir eyalette bu uygulamanın yürürlüğe konması Cumhuriyetçilerin tarihin gidişatıyla inatlaştığının bir göstergesi olmaktan da öte, kaybedilmiş bir savaşta atılan son kurşunlara benziyor.

Yasanın akıbeti ne olacak?

Teksas’taki uygulamanın bir noktada ABD Anayasa Mahkemesinde tartışılacağı aşikâr. Nitekim ABD Adalet Bakanı Merrick Garland, 1994 tarihli Kliniklere Giriş Özgürlüğü isimli yasayı referans göstererek, Teksaslı hiçbir insanın kliniklere girişinin engellenemeyeceğini belirtti. Federal devletin Teksas’ta sağlık kliniklerinden hizmet almak isteyen insanların arkasında duracağını da sözlerine ekledi. Ayrıca dün gece ABD hükümeti, kürtaj yasasını "anayasaya aykırı" olarak niteleyerek Teksas eyaletine dava açtı.

Kürtaj tartışmasının ABD’de daha çok su götüreceği yadsınamaz bir gerçek. 1973’te karara bağlanan ünlü Roe v. Wade davası ABD’deki insanların kürtaja erişim hakkını garanti altına almıştı. Ancak günün sonunda, bir mahkeme kararı, kanun yerine geçmiyor. Dolayısıyla Teksaslı Cumhuriyetçilerin yaptığı gibi kürtaja erişimi denenmemiş yollarla engelleyen kanunlarla mücadele etmek daha meşakkatli hâle geliyor. Demokratlar da uzun süredir Roe v. Wade davasıyla garantilenen kürtaja erişim hakkını kanunlaştırmaya çalışıyor. Ancak Demokratlar da sekülerleşen topluma ayak uydurabilmiş değil. Halkın %26’sı herhangi bir dine mensup olmadığını belirtiyor lakin ABD Kongresinin sadece %0,2’si kendisini dinsiz olarak tanımlıyor. 

Kısacası, ABD’de önemli bir temsil sorunu var ve bu sorunun yarattığı siyasi topallık günün sonunda toplumun en marjinalize edilmiş kesimlerine zarar veriyor. Düşük gelir gruplarında bulunan kadınlar, kürtaja erişim hakkının kısıtlanmasından en çok zarar gören özneler konumunda. Kürtaja erişimin kısıtlanması kürtaj uygulamasını azaltmıyor, sadece merdiven altı “hizmet veren” oluşumların sayısının artmasına ve sağlıksız ortamlarda insanların bedenine müdahale etmelerine olanak sağlıyor. Önümüzdeki süreç hem diskur seviyesinde hem de yasal boyutta çetin bir mücadeleye sahne olacak. Sekülerleşen toplumun din referanslı kanunlara, dinî siyasi arenaya malzeme eden siyasetçilere daha ne kadar tahammül edeceğini hep birlikte göreceğiz.