Döngüsel Ekonomide İnsan Kaynağı Yönetimi

Döngüsel ekonomiye geçişin yalnızca herkesin üzerine düşen sorumluluğu aldığı bir senaryoda mümkün olacağını artık hepimiz biliyoruz. Döngüsel ekonomi için normal “takım oyunu”ndan biraz daha önemli olan iş birliği, hedefe giderken herkesin elinden geleni yaptığı, eksik kalan kısımların da hedefe ulaşıldığı taktirde çok bir sorun çıkartmadığı senaryoya göre biraz daha farklı. Döngüsel ekonomi kaynakların verimsiz kullanımının önüne geçerek, süreç içerisindeki tüm verimsizlikleri ortadan kaldırmayı amaçladığı için takımımızdaki herkesin sorumluluğunu eksiksiz bir biçimde yaptığına emin olmalıyız. Aksi taktirde kapalı bir döngü değil, aralarda küçük fireler verdiğimiz bir sürece dönüşecektir.

Bu dönüşüm, toplumsal yapılardaki tüm paydaşları fazlasıyla etkiliyor ve zorluyor olsa da özellikle finansal baskılar dolayısı ile özel sektör bu alanda biraz daha fazla sorun yaşıyor diyebiliriz. Şirket içi dönüşüm süreçlerinde atığı azaltmak için atılan adımlar, yeniden üretim süreçlerine odaklanmalar, inovasyonu bir şirket kültürü yapmak için çalışmalar fazlasıyla planlı bir iş birliğine olan gereksinimi de beraberinde getiriyor elbette. Bugüne kadarki yazılarımızda genellikle üretim ve tedarik süreçlerinde döngüsel ekonomiye geçiş için gerekli stratejilerden bahsettik hatırlarsanız. Bugün ise bir şirketin aslında bel kemiğini oluşturan insan kaynağının nasıl yönetilmesi gerektiğini, direkt olarak insan kaynakları yönetim stratejiler ile anlamlandırmaya çalışacağız. Bu yazımız için referans aldığımı Circle Economy tarafından hazırlanmış olan “Circular Human Resources Management” yayımına buradan ulaşabilirsiniz. Takipçilerimiz arasında yer alan İK profesyonelleri, şirket yöneticileri ve herhangi bir bağlantısı olmasa da döngüsel ekonomiye geçişi bütünsel bir şekilde anlamlandırmaya çalışan herkes için gayet güzel bir kaynak olduğunu da belirterek tartışmamıza başlayabiliriz.

Döngüsel İnsan Kaynakları Yönetimi
İnsan kaynakları yönetimi, döngüsel ve sürdürülebilir bir şirket yapısı kurmada, genel bir şirket kültürü yaratmak gibi çok önemli bir göreve sahip olduğu için sanılanın aksine çok daha etkili ve gereklidir. Şirket bünyesindeki her türlü insanla etkin iletişime sahip olması dolayısı ile insan kaynağı yönetimi döngüsel ve sürdürülebilir bir gelecek için elindeki gücü doğru kullanmalı ve mümkün olduğu kadar net bir yol haritasına sahip olmalıdır. Bu yol haritası için yukarıda bahsettiğimiz yayımda yer alan, insan kaynaklarının sorumluluğunda olan altı ana maddeyi ise mevcut süreçler üzerinden kısaca inceleyelim istiyoruz.

Döngüsel ekonomide kaynak verimliliği bildiğiniz gibi ana unsur. Kaynak verimliliğinin de sadece elle tutulur doğal kaynaklar, materyallerden ibaret olmadığını defalarca tekrarladık. Temelde döngüsel ekonomi elimizdeki her türlü kaynağa, yani zaman, insan, materyal, enerji kaynağı vs. gibi maddi manevi tüm kaynakların verimli kullanılmasını amaçlar. Bu da özellikle insan kaynağı noktasında İK yönetimini önemli bir noktada konumlamamız gerektiğini gösterir. Şirketlerin döngüsel ekonomiye geçiş süreçleri bir gecede olacak bir süreç değil elbette. Bu nedenle iklim krizi ile ilgili net-sıfır gibi 2030-2050 hedeflerinde olduğu gibi uzun vadeli, alt kırılımları net olarak belirlenmiş, süreç içerisinde elbette değişikliklere izin veren bir stratejinin belirlenmesi açısından kritik.

Bu uzun vadeli strateji iş modelimizin yenilenmesini amaçlıyor olsa da aslında her zaman göz ardı edilen sorun, bu iş modelinin gerçekleşmesini sağlayan insan kaynağıdır. İK yönetimi uzun vadeli hedeflere ulaşılması için gereken yetenekleri şirket bünyesinde tutma, gerekli yetenekleri şirket bünyesine kazandırma, mevcut insan kaynağını stratejiler dahilinde eğitme, geliştirme ve şirketin gerçekten de stratejiler dahilinde ilerlediğine emin olmak gibi birçok farklı göreve sahip. Bu nedenle döngüsel ekonomiyi sadece atığı azaltmak için iyi bir tasarım, oluşan atıkları yeniden kullanmak için doğru bir süreç veya ürünleri geri toplayarak yeniden üretim süreçlerine dahil etmek gibi “iş modeli” adımlarına odaklanarak değil, tüm bu adımları gerçekleştirecek doğru yetenekleri yönetmek olarak da değerlendirmemiz gerekiyor. Şirketinizde veya bulunduğunuz bir toplulukta belirlediğiniz bazı hedefler doğrultusunda hangi adımları atacağınızı belirledikten sonra, bu adımları atmanız için ne gibi yeteneklere ihtiyacınız olduğunu sorgularken buldunuz mu kendiniz hiç? İşte uzun vadeli döngüsel dönüşüm yolunda da doğru yeteneklerin yönetimi fazlasıyla önemli bir kriterdir.

Kurum içi yeteneklere verilen önemin aynısı, uzun vadeli stratejilerin gerçekleştirilmesi noktasında kurum dışı partnerliklere de verilmeli elbette. Bildiğiniz gibi döngüsel ekonominin farklı disiplinlerden farklı yeteneklere ihtiyaç duyan bütünsel yapısı, İK’nın döngüsel stratejiler kapsamında gerçekleştirilecek projeler için iş birliklerini yönetmesini de önemli bir noktaya taşımakta.

İK’nın önemli bir diğer sorumluluğu da aslında tüm kurumlarda olması gereken kurum içi kültürü, döngüsel ekonomi prensipleri ve değerleri ile oluşturacak altyapı çalışmaları yapmasıdır. Doğru tasarlanmış bir kurum içi kültür ile en üst düzey yöneticiden giriş seviyesindeki çalışanlara kadar herkesin döngüsel ekonomi değer önerilerini ve prensiplerini benimsemesine ve bu doğrultuda kurumun stratejik yol haritasında herkesin üstüne düşen görevi doğru şekilde yapmasına olanak tanıyabilir.

Özellikle atık yönetimi noktasında son yıllarda fazlasıyla ön plana çıkan endüstriyel simbiyoz materyalleri döngü içerisinde tutmak adına önemli bir araç olarak özel sektörün merkezinde konumlanmaya başladı. İnsan kaynakları yönetiminde de bu araca benzer bir paydaş ağı oluşturularak hem döngüsel ekonomi alanındaki bilgi paylaşımının önü açılabilir hem de iyi uygulamaların paylaşılması ile inovasyonun devamlı desteklendiği bir iletişim ağına sahip olunabilir.

Son olarak da daha Endüstri 4.0 yeterince kavranamamışken hayatımıza girmeye başlayan Endüstri 5.0, insan odaklı bir sektörel dönüşümü çevresel ve sosyal normlarla iç içe geçirecek bir dönüşüm süreci gerektirmekte. İnsan kaynakları yönetiminin sorumluluğu Endüstri 5.0 ile iyice artacak olsa da bu dönüşüme ayak uydurmak, insanı çevresel ve sosyal standartlarla kapsayacak bir dönüşüm planı hazırlamak şimdiden hazırlanılması gereken önemli bir yol diyebiliriz.

Özetlemek gerekirse; döngüsel ekonomiye geçiş bütünsel bir sistem değişimi gerektirdiğinden geçiş için gerekli olan tüm kaynaklar ama en başta da insan kaynağının doğru yönetilmesi gerekmekte. Kurumların dönüşüm sürecinde kültürel değişimin öncüsü olacak İK departmanlarına düşen sorumluluk ise belki diğer tüm departmanlardan çok daha fazla. Ne dersiniz, insan kaynağını doğru yönetmek için başka ne gibi sorumluluklar alınması gerekiyor?