Eğitim hak mıdır sorusu bazı fazla liberal (!) ülkelerde dile getirilse de neyse ki ülkemizde henüz (?) açmadığımız bir tartışma. Nitekim Anayasamız eğitim ve öğrenim hakkını “kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz” demek suretiyle tanımış durumda. Eğitim hakkını “isteyen eğitim alsın” özgürlüğü ile açıklamak yetmez, zira Anayasa ilköğretimi zorunlu tuttuğu gibi Devlet’e eğitime erişimin sağlanmasına ilişkin pozitif yükümlülük de getiriyor. Bu doğrultuda, Anayasa uyarınca “İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır.”
Anayasa ile güvence altına alınan eğitim hakkının layıkıyla yerine getirilmesi yalnızca bireye indirgenerek düşünülebilir bir şey de değil. Zira gerek Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (“AİHM”) gerekse Anayasa Mahkemesi (“AYM”) kararlarında da dile getirildiği üzere eğitim sosyal fonksiyonları da olan ve “demokratik bir toplumda insan haklarının sağlamlaşması ve devamı için … vazgeçilmez ve temel bir katkısı” bulunan “çok özel bir kamu hizmeti.” (Bu değerlendirme için örneğin bkz. Selçuk Taşdemir Başvurusu, B. No: 2013/7860).
Bu kadar önemli bir hakkın ne şekilde sınırlandırılabileceği de özel önem taşıyor. Anayasa eğitim hakkı için sınırlama sebebi öngörmese de bu hak mutlak – yani sınırlandırılamaz- bir hak değil (bazı akademik görüşler bir yana). Yani diğer hak ve özgürlükler ve Anayasal değerlerle çatışma olduğunda eğitim hakkının sınırlanması da mümkün. Peki ne şekilde ve ne ölçüde?
