Eğitim hakkı nedir (ve ne değildir)?

Görsel betimleme: Rooze Boss’un çizdiği görselde, sarı, turkuaz, pembe, kırmızı, kahverengi tonlarının yoğunlukta olduğu yan yana evlerin bulunduğu rengarenk bir mahalle yer alıyor. Mahallenin tam ortasında bahçesinde kaydırak, salıncak bulunan kırmızı duvarlı tek katlı bir okul yer alıyor.

Temel bir insan hakkı olan eğitim hakkı, ulusal ve uluslararası birçok sözleşmeyle koruma altında olan bir hak. Eğitim hakkı, kimsenin yoksun bırakılamayacağı ve yalnızca bakım verenlerin görevi değil, aynı zamanda devletlerin de bir ödevi. Milyonlarca insanı kapsayan -kapsaması gereken- eğitim hakkı, herkesin eğitime erişiminin olması, farklı ihtiyaçlara eşit şekilde yaklaşması, bireylerin kendi varoluşlarını yaşaması için alan sağlaması gereken bir hak.

“Temel bir hak olarak eğitim, milyonlarca çocuğu ve yetişkini kapsıyor. Eğitim hakkı aynı zamanda farklı sosyal, kültürel ve ekonomik faktörlerden bağımsız, eğitime eşit erişim fırsatı anlamına da geliyor. Başlı başına güçlendirici ve destekleyici bir hak olarak eğitim kalkınmanın ana araçlarından biri.” - Elif Güney Menderes, Proje Koordinatörü

“Eğitim hakkı deyince belki de pek çok bireyden farklı olarak aklıma; okula gitmek, kitap okumak, kırtasiye malzemeleri satın alabilmekten ziyade evden okula bağımsız bir biçimde erişim sağlayabiliyor olmak, okulda ve sınıfta evrensel tasarım ilkesi ve kapsayıcı eğitim anlayışına uygun olarak bireysel farklılıkların dikkate alınarak, düzenlemelerin yapıldığı, eğitim materyallerinin erişilebilir olduğu eğitim ortam ve süreçlerine katılım sağlamak geliyor.” - İsmail Çevikbaş, Öğrenen Öğretmen - Hey Akademi Genel Başkanı

Eğitime erişim, bu bağlamda temel bir bileşen olsa da eğitim hakkı yalnızca bu anlama gelmiyor. Eğitime erişimin yanı sıra eğitimin niteliği, çocukların eğitim ortamlarında saygı görmesi de bir o kadar eğitim hakkı kapsamında yer alıyor. Aynı zamanda çocukların sözleşmelerle koruma altına alınmış ayrımcılığa uğramama, gelişme, dinlenme, boş zaman, oyun ve kültürel yaşama katılım, sağlık, görüşlerinin dikkate alınması, düşünce ve ifade özgürlüğü, örgütlenme, bilgi ve belgeye erişim, özel yaşama saygı ve her türlü şiddetten korunma gibi tüm hakları eğitim ortamlarında ve süreçlerinde de geçerli. Eğitim hakkı, diğer tüm haklar gibi tek başına düşünülebilecek bir hak değil. Aksine tüm haklarla yakından ilişki içinde olan bir hak. Tüm bireyleri kapsamalı, farklılıkları gözetmeli ve bireyin ihtiyaçlarına yönelik ortam hazırlamalı.

“Sadece öğrenciler ve daha çok da çocuklar için bir hakmış gibi zannedilebiliyor. Ama hangi yaşta olursak olalım, eğitim hakkı hepimizin hakkı. Özellikle içinde bulunduğumuz krizler çağından çıkabilmek, sorunları çözebilmek için hepimizin eğitim hakkına ve yeni eğitim fırsatlarına her zamankinden daha çok ihtiyacı var.” - Özgenur Korlu, Araştırmacı

“Her bireyi bir diğeri ile aynı olarak değerlendirerek, çizilen çerçeveye uygun standart bir tasarım anlayışı ile farklılıkları gözetmeden planlanan bir eğitim ortam, içerik ve süreç sunumu değildir.” - İsmail Çevikbaş, Öğrenen Öğretmen - Hey Akademi Genel Başkanı

“Eğitim hakkı, hakkın yalnızca kâğıt üzerinde kalması, yeterli eğitim verilmesi ya da okul kurmak anlamına gelmemelidir.” - Elif Güney Menderes, Proje Koordinatörü