Eksi netle dört yıllık üniversite kazanılabilir mi?

Evet. Nasıl mı? 

Sosyal medyada geçtiğimiz gün, Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nda (YKS) uygulanan baraj sisteminin kaldırılmasının ardından bir öğrencinin, eksi 3 Türkçe netiyle Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nde dört yıllık Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatı bölümünü kazandığına ilişkin iddia kullanıcıların tepkisini topladı. Konuya ilişkin paylaşımı yapan Onur Soğuk, öğrencinin YÖK Atlas verilerini paylaştı.

• Eksi net nedir? Eksi net adayların girdiği sınavda doğru ve yanlış sayısı göz önüne alınarak hesaplanıyor. 4 yanlışın 1 doğruyu götürdüğü sistemde bir aday 100 sorunun 80'ini yanlış işaretlediğinde doğru soru sayısından 20 düşülüyor. Bu durum ÖSYM'nin kılavuzunda "Her adayın, testlere verdiği doğru ve yanlış cevapların sayısı belirlenecektir. Doğru cevap sayısından yanlış cevap sayısının 4'te 1'i çıkarılarak adayın ilgili testten almış olduğu ham puan bulunacaktır" ifadeleriyle açıklanıyor.

Paylaşımın ardından "Sınav Uzmanı" adlı girişimin kurucusu, yazar Can Gürses de eksi netle girilen fizik bölümlerini paylaştı. İddiaların doğru olduğunu gösteren Gürses, YÖK sayfasından bu verilere nasıl ulaşılabileceğini de paylaştı. 

İddialar doğru mu? 

Teyit.org'dan İsmail Kılıç, araştırmasında iddianın doğru olduğunu teyit etti. (Artık yaşananlara ilişkin "iddia" tanımlamasını kullanmayacağız.) Can Gürses gibi YÖK Atlas verilerini kullanan Kılıç, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatı bölümüne son yerleşen öğrencinin verileri incelendiğinde yerleştirme puanının 167, başarı sıralamasının ise 1 milyon 488 bin 164 olduğu görülüyor. Öğrencinin TYT ve AYT'deki doğru ve yanlış sayılarına da ulaşan Kılıç, şu tabloları paylaştı: 

YÖK Atlas'ın "Net Sihirbazı" bölümünden girdiğimizde bahsedilen şekilde, üniversitelerin tarih bölümlerine eksi tarih netiyle ve fizik bölümlerine eksi fizik netleriyle giren öğrenciler olduğunu gördük.

Neti sıfır veya ekside 83 öğrenci üniversitede

Eğitim Uzmanı Salim Ünsal, yaptığı incelemenin ardından 4'ü devlet olmak üzere 83 üniversite bölümüne öğrencilerin 0 ya da eksi netle yerleştiğini söyledi. Bu bölümlerin 73'ünün 2 yıllık, 10'ununsa 5 yıllık olduğunu belirten Salim Ünsal, "Baraj kaldırılınca böyle bir sonucun çıkacağı belliydi." dedi. 

Peki neden, nasıl? 

2022 YKS itibarıyla ön lisans ve lisans programlarını tercihte 150 ve 180 olan Temel Yeterlilik Testi (TYT) ve Alan Yeterlilik Testi (AYT) baraj puanları uygulaması kaldırıldı. Böylece adaylar yine sıralamaya göre yerleştirildi; ancak barajın altında kalanlar da tercih yapabildi. 

Haber Global'e konuşan Ünsal, henüz baraj puanı kaldırıldığı dönemde bunun tercih yapan öğrenci sayısında artışa yol açacağını söylüyor ve "Okullara giren öğrenci profili doğal olarak zayıflayacak. Devlet üniversitelerinde ve vakıf üniversitelerinde boş kalan kontenjanlar büyük ölçüde dolacak" ifadelerini kullanıyor. Barajın kaldırılmasının doğru olmadığını savunan Ünsal, üniversite enflasyonuna da dikkat çekiyor. Salim Ünsal, son yıllarda her ile bir üniversite açılması uygulamaları ve vakıf üniversitelerinin sayısındaki artışla kontenjanların ciddi şekilde artırıldığını söylerken "Liseden geçen yıl mezun olup da sınava giren öğrenci sayısı 879 bin, bu öğrenciler için üniversitelerde ayrılmış kontenjan sayısı 1 milyon 10 bin" diye konuşuyor.

Haber Global'e konuşan eğitim uzmanı İlhan Sevin de Türkiye'de ara eleman ihtiyacı olduğunu da vurgulayarak barajın kaldırılmasının herkesin üniversite mezunu olmasının önünü açan bir karar olduğunu söylüyor.

Kısacası, barajın kaldırılmasıyla sınava girip puan alan her öğrenci için tercih yapabilme hakkı doğdu. Böylece tercih yapan öğrenciler, sıralamalarına göre yerleştirildi. Talebin sıralamayla karşılaştırılmasıyla öğrenciler üniversiteye giriş hakkı kazandı. Bu şekilde, puanı veya sıralaması düşük olan öğrenciler de üniversitelere girdi. 

Tabii tek nedenin baraj olduğunu söylemek doğru olmayacaktır. Salim Ünsal'ın da belirttiği gibi Türkiye'deki üniversite enflasyonunun da bunda etkisi oldukça yüksek. Ünsal'ın bahsettiği örnekteki şekilde arz, talepten fazla durumda. Bu nedenle bir yandan kontenjanlar doldurulmaya çalışılıyor; ancak bunu yaparken de aslında görüldüğü gibi büyük bir ödün veriliyor: Üniversitenin niteliği.

Bu yılın genel değerlendirmesi nasıldı? 

ÖSYM'nin hazırladığı 2022-YKS sonuçlarına ilişkin bilgilere göre, TYT'ye başvuran 3 milyon 234 bin 318 adaydan 3 milyon 8 bin 287'si sınava katıldı, 226 bin 31 aday girmedi. TYT adaylarından 3 milyon 8 bin 29'unun sınavı geçerli, 258 adayın sınavı geçersiz sayıldı. AYT'ye başvuran 2 milyon 56 bin 466 adaydan 1 milyon 852 bin 678'i sınava girdi.

ANKA Haber Ajansı'ndan Dilan Kutlu'nun haberine göre, bu yıl barajın kaldırılmasının ardından TYT'de puanı hesaplanan ve 100 ile üstü puan alan aday sayısı 2 milyon 911 bin 511 olurken 96 bin 518 aday da 100 puan altında kaldı. ANKA Haber Ajansı'na konuşan Eğitim İş Genel Başkanı Kadem Özbay "Geçen yılki YKS'de 23 bin 691 olan bu sayıdaki artış, sınava giren aday sayısındaki artışı da katlayarak 4 kattan fazla yükselmiştir. Bu eğitim sistemimizin yerinde bile saymayıp geriye gittiğinin en net röntgenidir. YKS 2022'de asıl sıfır çekenin, sıfır vizyonlu Milli Eğitim Bakanlığı ve ÖSYM olduğu açıktır." değerlendirmesinde bulunuyor.

Eksi netle kazanıyoruz, ya sonra? 

Bu soruyu cevaplamak güç olsa da biraz akıl yürüterek olası senaryolardan bahsetmek mümkün. Sosyal medyada kullanıcıların birçoğu, "eksi netle üniversite" haberlerinin altına yaptıkları yorumlarda "Kazandı da sonra ne yapacak?", "Okulu nasıl bitirecek?" gibi sorular yöneltti. Yanlış bir soru değil, zira fizikte eksi net yapıp fizik bölümünde veya tarihte eksi net yapıp tarih bölümünde okumak hayli güç ve zor olacaktır; ancak imkansız olduğunu söylemek haksız olur. Bu noktada asıl sorulardan biri, bu kişilerin mezun olmalarının ardından yeterliliklerine göre iş bulup bulamayacağı. DİSK-AR'ın TÜİK verilerinden derlediği bilgilere göre, Türkiye'de 2022'nin 3'üncü çeyreğine ilişkin gençlerde geniş tanımlı işsizlik %36,6 düzeyinde. Üniversite enflasyonuyla birlikte üniversiteye girip mezun olan kişi sayısında da yıldan yıla artış yaşanıyor. Bu nedenle yeterli istihdam kanallarının açılmaması durumunda genç işsizliğinin de yıldan yıla artış gösterebileceğini görmek gerekiyor. 

• İşsizliği ötelemek: Bu üniversite enflasyonuyla birlikte üniversite öğrencilerinin de artış göstermesinin hâlihazırda yaşanabilecek işsizlik krizini önlemek amacıyla sürdürülen bir politika olduğu da değerlendirilebilir. Baraj puanının kaldırılması kararının da daha çok öğrencinin üniversite eğitimi alabilmesi niyetiyle yapılması da bu çıkarımı destekleyebilir. Ayrıca öğrencilerin işsizliğe dahil edilmediğini de hatırlatalım. 

Bir diğer büyük soru da "Sınavın bir anlamı kaldı mı?" Bu sorunun da cevabı "evet." Çünkü şu an baraj sistemi uygulanmıyor olsa da tercihlerde başarı sıralamasına göre okullara yerleştirme işlemi yapılıyor. Tabii başarı sıralamasının da doğru bir yöntem olmadığını savunan çok sayıda eğitimci mevcut. (Ancak bu başka bir yazının konusu.)