Eksik gelen adalet: Kaşıkçı'nın ardından iki yıl

Cemal Kaşıkçı cinayeti hakkında Suudi Arabistan’da süren dava 7 Eylül Pazartesi tarihinde sonuçlandı. Cinayetin iki yıl ardından sonuçlanan davada Kaşıkçı’nın öldürülmesinden suçlu bulunan sekiz sanıktan beşi 20, ikisi 17, biri 10 yıl süreyle hapis cezasında çarptırıldı. Kaşıkçı’nın en büyük oğlunun geçen ay yaptığı açıklamada babasının katillerini affettiğini dile getirmesinin ardından dava kamu davası olarak yürütülmeye başlanmış ve sanıkların idam cezasına çarptırılma ihtimali ortadan kalkmıştı.

• Kimdir? 13 Ekim 1958’de Medine’de doğan Kaşıkçı lisans eğitimini ABD’de Indiana State Üniversitesi’nde tamamladı. Eğitiminin ardından Suudi Arabistan’a geri dönen Kaşıkçı, devletin İngilizce yayın organı Suudi Gazzete’de muhabirlik kariyerine başladı. Uzun yıllar Afganistan, Lübnan ve Sudan gibi yoğun çatışma ortamlarında bulunan Kaşıkçı, El Kaide lideri Usame bin Ladin ile röportaj yapmayı başaran az sayıda gazeteciden biri oldu. Ülkesinde sürdürdüğü gazetecilik kariyeri 1999 yılında genel yayın yönetmenliğini yaptığı Al Watan gazetesinin eleştirel yayınları sebebiyle kesintiye uğradı. Takip eden sekiz yılı Londra’da sürgünde geçirmesinin ardından 2007’de Al Watan’ın genel yayın yönetmenliği koltuğuna tekrar oturan Kaşıkçı, 2010’da benzer sebeplerle kalıcı olarak ülkesindeki medya kariyerini sonlandırıp ABD’ye taşındı. Kaşıkçı, ülkesindeki baskı ortamını Eylül 2017’de Washington Post için kaleme aldığı yazısında şu şekilde anlatıyor:
   
• "Geçtiğimiz hafta 30 kadar kişi gözaltına alındı, aralarında yakın arkadaşlarım da vardı. Hükümete muhalif görüşleri dile getirmeyi göze alan entelektüellerin ve din adamlarının adını karalama çabaları... Ben ve benim gibi gönüllü sürgün hayatı yaşayanlarsa ülkemize dönüşte gözaltına alınma riskiyle karşı karşıyayız… Yurt dışında yaşayan dostlarım ve ben çaresiz hissediyoruz. Biz hükümete karşı değiliz ve Suudi Arabistan'ı çok önemsiyoruz. Orası bizim bildiğimiz ve yaşamak istediğimiz tek yuvamız ama yine de düşman olarak biliniyoruz."
   
• Kaşıkçı’nın hükümete yönelik eleştirilerinin hedefi, Selman bin Abdülaziz’in 2015’te Suudi Arabistan tahtına oturmasıyla iktidarda gücünü gittikçe artıran Veliaht Prens Muhammed bin Selman üzerinde yoğunlaşmıştı. Son olarak 2 Ekim 2018 tarihinde İstanbul Suudi Arabistan Konsolosluğu’na girerken görüntülenen Kaşıkçı’nın cesedi hâlâ bulunabilmiş değil.
   
• Cinayetin olay örgüsü: Kaşıkçı, 2 Ekim’de Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı nişanlısı Hatice Cengiz’le evlenmek için ihtiyaç duyduğu evrakları temin etmek üzere Levent’te bulunan Suudi Arabistan Konsolosluğu’na gitti. Kaşıkçı’nın geri dönmemesinden şüphelenen nişanlısı Cengiz’in polisi aramasıyla birlikte olay medyada yer buldu. Suudi Arabistan hükümeti tarafından ertesi gün yapılan yazılı açıklamada Kaşıkçı'nın kayıp olduğu teyit edilse de gazetecinin öldürüldüğü iddiası reddedildi. Cinayeti takip eden süreçte ortaya çıkan delillerle Suud Ailesi gazetecinin öldürüldüğünü kabul etti ancak bunun emir komuta zinciri dışında, konsoloslukta yaşanan arbede sonucu gerçekleştiğini iddia etti.
   
• Cinayetin ardından yürütülen soruşturma süresince ortaya çıkarılan kanıtlar ışığında bugün suikastın iddia edilen şekilde anlık bir arbede sonucu gerçekleşmediği, planlı bir eylem olduğu biliniyor. 20 Ekim tarihinde basına sızan CIA raporu suikast emrinin doğrudan Veliaht Prens Muhammed bin Selman tarafından verildiğini öne sürüyor. Cinayetin üç gün öncesinde özel bir uçakla İstanbul’a gelen, içinde bir adli tıp uzmanının da bulunduğu 18 kişilik ekibin suikastı planlayıp gerçekleştirdikten sonra parçalara ayrılmış cesedi bavullara saklayarak Suudi Arabistan topraklarına geri götürdüğü düşünülüyor.
   
• Suudi Arabistan'ın yaklaşımı: Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’da gerçekleşen dava süreci büyük bir gizlilikle sürdürüldü. Krallık şüphelilerin kimliklerini yargılamanın hiçbir aşamasında duyurmadı ve mahkemeye gözlemci olarak katılan yabancı diplomatların sessizlik yemini etmesi talep edildi. Mahkemenin halka kapalı bir şekilde gerçekleşmesi ve bilinen hiçbir üst düzey kraliyet ailesi üyesinin yargı sonucunda cezalandırılmamış olması, Suudi Arabistan’ın suikast emrinin Riyad’dan gelmediği yönündeki anlatısını destekler nitelikte.
   
• ABD ne diyor? ABD’de Trump yönetiminin Suudi Arabistan’a sağladığı askerî destekten rahatsız olan Senato, suikastın ardından Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan’a yapılacak silah satışlarının engellenmesi için harekete geçti. Veliaht Prens Muhammed ile yakın ilişkisiyle tanınan Başkan Donald Trump ise Senato'nun teklif ettiği yaptırımları veto etti.
   
• ABD’den sert bir tepkiyle karşılaşmasa dahi Veliaht Prens’in Kaşıkçı cinayetini örtbas etme çabaları, henüz tahta çıkmadan uluslararası imajının ciddi anlamda zarar görmesine neden oldu.