Etiyopya'nın Tigray krizi

109 milyonluk nüfusuyla Afrika’nın en kalabalık ikinci, dünyanın ise on ikinci ülkesi konumunda bulunan Etiyopya, kasım ayının başından bu yana merkezî hükümetle ülkenin kuzeyinde bulunan Tigray bölgesi arasında gittikçe yükselen bir gerilime sahne oluyor. Şimdilik bölgesel çatışmalar hâlinde devam eden süreç, bazı yorumlara göre çatışmaların devam etmesi durumunda bir iç savaşa evrilme potansiyeli taşıyor.

• Tigray: Ülkenin en kuzeyinde bulunan ve Etiyopya’nın kuzey komşusu Eritre ile ortak bir sınır paylaşan üç bölgesinden biri konumunda bulunan Tigray, yaklaşık 5,5 milyonluk nüfusuyla Etiyopya’nın en kalabalık beşinci bölgesi. Bölge nüfus olarak çok ön plana çıkmasa da nüfuz olarak Etiyopya yakın dönem politik tarihinde önemli bir yer tutuyor.
   
• Arka plan: Ülkede 1991 yılında sonlanan iç savaşın ardından yaklaşık 27 yıl süren ve farklı siyasi partilerin Etiyopya Halkı Devrimci Demokratik Cephesi adı altında birleştiği bir koalisyon dönemi bulunuyor. Tigray Halk Kurtuluş Cephesi ise koalisyonun en baskın ve öne çıkan oluşumu olarak tanımlanıyor. BBC’ye göre bu dönemde Tigray Cephesi’nin uyguladığı sert ve baskıcı tavır, insan hakları ihlalleri ve yer yer silahlı müdahaleler, ülke politikasından dışlanmış hisseden genç nüfusun Tigray yönetimi ve koalisyonun yapısına karşı bir öfke duymasına yol açıyor. Bu genç nüfusun desteğini arkasına alan mevcut başbakan Abiy Ahmed, 27 yıllık periyodu “karanlık” olarak tanımlıyor.
   
• Abiy dönemi: 2018 yılında seçilen başbakan Abiy’nin uluslararası arenada ismi, 2019 yılında aldığı Nobel Barış Ödülü ile duyuluyor. Ödülü Abiy’e getiren şey ise uzun süredir devam eden ve 1998-2000 yılları arasında iki ülke arasında bir savaşa da neden olan Eritre sınırındaki anlaşmazlıkları sonlandırması ve iki ülkenin barış anlaşması imzalaması. Sınırda barışı sağlayan Abiy, ardından bir siyasal reform hareketi başlatıyor ve yasaklı internet sitelerinin yeniden açılması ve siyasi suçlamalar nedeniyle hapiste bulunan eski yönetim üyelerinin çıkarılması gibi adımlar atıyor.
   
• Kasım 2020: Merkezî hükümet ile Tigray Cephesi arasındaki gerilimin temelleri, kasım ayından birkaç ay öncesine dayanıyor. Buna göre ilk olarak Başbakan Abiy, pandemi nedeniyle Ağustos 2020’de yapılacak genel seçimi 2021’de henüz belirlenmeyen bir tarihe ertelediğini duyuruyor. Seçimin ertelenmesini “halk iradesine bir darbe” olarak tanımlayan Tigray Cephesi ise eylül ayında kendi seçimini yapmak istiyor fakat merkezî hükümetin sert tepkisiyle karşılaşıyor. Kasım ayına kadarki süreçte ise taraflar giderek artan bir tonla birbirlerini “gayrimeşru” olarak tanımlıyor.
   
• Çatışmalar: İlk olarak 4 Kasım tarihinde başlayan çatışmaların fitilini ateşleyen olay, Tigray bölgesel güçlerinin Etiyopya Ulusal Ordusu’nun kuzeyde bulunan karargâhına yönelik saldırısı olarak belirtiliyor. Bu saldırının ardından ordunun da düzenli olarak bölgenin birliklerine karşı saldırıya geçmesi ve operasyonlar yürütmesi, bölgedeki gerilimi artırıyor.
   
• Geniş perspektif: Çatışmaların büyüyen etkileri, Etiyopya’nın farklı bölgelerindeki halkı da etkiliyor ve bir yandan zaten kısıtlı olan iş imkânlarının ve kaynakların tükenmesine bir yandan da bazı bölgelerde toplu göçler başlamasına neden oluyor. BBC’ye göre şu ana kadar yaşadıkları bölgelerden göç eden kişi sayısı 27 bin seviyesinde ve hızla artma potansiyeli taşıyor. Nüfusu ile Afrika’nın önemli istikrar unsurlarından biri olarak görülen Etiyopya’da olası bir iç savaşın çıkması ve göç edenlerin ağırlıklı olarak Eritre ve Sudan’a kaçması, çevre ülkelerin ve Afrika’nın istikrarı üzerinde de baskı oluşturuyor.