Geleceğe dönüş: Müziği ekranlardan ayırmak

Birçok çocuk ve genç için müzik, yalnızca bir eğlence aracı değil, aynı zamanda neyi sevip neyi sevmediğini anlamanın ve kendini ifade etmenin bir yolu… Fakat çocuklarını müzik dinleme deneyimiyle tanıştırmak isteyen bugünün ebeveynleri tarafından peşinen kabul edilmesi gereken bir gerçek var: Müzik dinleme deneyimi, artık ekran süresiyle birlikte geliyor.

Dahası: Mevcut koşullar, çocukların şarkı keşfetme biçimlerini dahi değiştiriyor. Araba yolculuklarında radyoda hit şarkılar duymak ve arkadaşlardan şarkı önerisi almak hâlâ yaygın bir pratik olsa da Fortnite gibi video oyunlarından da yeni şarkılar öğrenilebiliyor veya dijital müzik platformlarındaki algoritmaların önerileri, çocukları yeni sanatçılar ve şarkılarla tanıştırabiliyor. 

Rakamlar: Pew Research Center’ın bu yıl yaptığı bir araştırmaya göre 13-17 yaş arasındaki gençlerin büyük bir çoğunluğu, akıllı telefon ve sosyal medya kullandığını söylüyor. Bu kullanıcıların %96’sı, her gün interneti ziyaret ettiğini belirtirken neredeyse yarısı, sürekli çevrimiçi olduğunu ifade ediyor. 

Öte yandan: Uzmanlara göre asıl endişe verici olan, ekranda geçirilen süreden çok, bu sürenin kalitesi… Bu bağlamda bir FaceTime sohbeti ya da içerik üretmek ve okumak, video izlemekten veya sosyal medyada gezinmekten çok daha kaliteli bir aktivite olarak görülüyor. Benzer şekilde müzik dinlemek de spektrumun pozitif tarafına düşüyor. Fakat yine de müziğin bir tablet veya telefon aracılığıyla dinlenmesi, onu klasik dinleme deneyiminden uzaklaştırıyor. 

Geleceğe dönüş: Çocuklarının dikkat süresini korumak, yetişkinlik dönemlerinden önce ekrana erişimlerini minimuma indirmek ve müziği ekranlardan ayırmak isteyen bazı ebeveynler ise son dönemlerde Walkman, kasetçalar, CD ve MP3 çalar gibi klasiklere yönelmeye başladı. Mevcut seçeneklerin sınırlılığı, çocuklarına ekran ve internet erişiminin cazibesine kapılmadan müzik dinleme deneyimi sunmak isteyen ebeveynleri, kendi geçmişlerini gözden geçirmeye zorladı. 

Dinleme deneyimi nasıl dönüştü?

Geride bıraktığımız 10 yılda teknoloji deneyimlerinin akıllı telefonlar ve tabletler içinde toplanması, ekranlardan kaçınmayı neredeyse imkansız hâle getirdi. Tüm deneyimlerin tek bir cihazda biraraya gelmesi, ev telefonu, çalar saat, kamera ve ses kayıt cihazı gibi pek çok bağımsız cihazın modasının geçmesine neden oldu. Müzikçalarlar da elbette bu dönüşümden nasibini aldı. 

Apple, bağımsız bir müzikçalar olarak dizayn ettiği iPod Nano ve iPod Shuffle’ı 2017’de kendi mağazalarından kaldırdı. Müzik dosyaları indirerek müzik dinleyen birçok kişi de bu alışkanlığı terk ederek dijital müzik platformlarına abone olmaya başladı. Eski bağımsız cihazlarına sadık kalmak isteyen kişiler ise bu cihazları çalışır durumda tutmanın mevcut koşullardaki zorlukları nedeniyle klasikleri terk etmek durumunda kaldı. 

Perspektif: Fakat çocuklarının müziği kendi keşfettikleri biçimde keşfetmesini isteyen bazı ebeveynler, geçmişe göz kırparak bu dijital dönüşüme karşı koyuyor. ABD’nin Massachusetts eyaletinde lise öğretmeni olarak çalışan Alison Pappavaselio, teknolojiye sınırsız erişimin olumsuz etkilerini ilk elden gördüğünü söylüyor. 4 ve 6 yaşında iki çocuğu bulunan Pappavaselio, çocuklarına müzik dinlemeleri için akıllı telefon veya akıllı hoparlörler yerine eBay’den satın aldığı ikinci el bir Walkman ve birkaç kaset veriyor. 

İstanbul’da yaşayan okul öncesi öğretmeni Eileen Keribar İsvan ise okula giderken serviste müzik dinlemek isteyen 8 yaşındaki kızına bir çift pille yeniden çalışır duruma getirdiği eski bir iRiver MP3 çalar verdiğini söylüyor. İsvan ayrıca, oldukça duyusal bir deneyim olan müziğin dikkat dağıtıcı unsurlardan izole edildiğinde çok daha iyi hâle geldiğine inanıyor. 

Ek olarak: The Washington Post’a konuşan birçok ebeveyn, YouTube’daki müzik videolarını MP3 dosyalarına dönüştüren veya bilgisayardaki şarkıları CD’ye kopyalayan ücretsiz araçları kullanıyor. 

Modern alternatifler var mı?

iPod’un bıraktığı boşluğu doldurmayı hedefleyen modern alternatifler de bulunuyor. Retro radyolara benzeyen bir tasarımı bulunan Yoto ve Yoto Mini, bağımsız bir müzik cihazı olarak işlev gösteriyor ve çocuk kullanıcıları hedefliyor. Kullanıcılar, cihaza küçük bir kart takarak istedikleri müzikleri dinleyebiliyor. Bu kartlar, tıpkı kaset ve CD almaya benzer şekilde ayrı olarak satın alınıyor. Cihazda müzik çalarken retro görüntüler gösteren minik bir ekran da bulunuyor. 

^{Yoto Mini}

Benzer şekilde: Mighty de bağımsız müzik dinleme deneyimi arayan kullanıcılara modern bir alternatif sunuyor. Kullanıcılar, Apple Music, Spotify ve Amazon Music’deki çalma listelerini Mighty’ye aktararak herhangi bir telefon, ekran veya internet bağlantısına ihtiyaç duymadan müzik dinleyebiliyor. Yalnızca 20 gram ağırlığındaki cihaz, tek şarjla 5 saate varan pil ömrü sunuyor. iPod Shuffle’ın modern bir versiyonu olan ürün, 1000’in üzerinde şarkı depolayabiliyor. 

Algoritmalar: Boston Senfoni Orkestrası müzisyenlerinden Rachel Childers, çocuklara kendi müzik zevklerini bulmaları için fırsat verilmesi gerektiğini söylüyor. İlgi duyulan öğelerin keşfedilmesinin büyümenin en önemli parçalarından biri olduğunu vurgulayan Childers, YouTube’u hayatlarından çıkardıklarına işaret ediyor. Childers, YouTube gibi algoritmalarla çalışan platformların çocukların kendi zevklerini keşfetmelerine fırsat vermenin aksine, onlara kendi zevklerine dair fikirler sunduğunun da altını çiziyor.  

Ekran süresinden çok, anlaşılmaz algoritmalardan endişe eden Childers, 9 ve 12 yaşındaki çocuklarını müzik uygulamalarından olabildiğince uzak tutmaya çalışıyor. Bu nedenle Childers’ın çocukları, müzik dinlemek istediklerinde yalnızca bir plak çalar, CD çalar, klasik rock CD’lerinden oluşan geniş bir kütüphane ve bir FM radyoya erişebiliyor. 

Bazı ebeveynler kendi yöntemlerini geliştiriyor

Müzik profesörü Sarah Perry ise 11 yaşındaki oğlunun müzik dinlerken ekrana bakmasından endişe duymadığını söylüyor. Başlangıçta çocuğuna yalnızca bir CD çalar ve MP3 çalar vererek tüm klasikleri dinlemesine olanak tanıdığını belirten Perry, artık çocuğunun yalnızca sevdiği müzikleri dinlemek üzere optimize edilmiş eski bir iPhone kullandığına işaret ediyor. Çocuğunun müzik dinlerken şarkı sözlerini okumayı sevdiğini ifade eden Perry, bu tip bir deneyimin kendi gençliğindeki müzik dinleme deneyiminden çok da farklı olmadığını dile getiriyor:

“Otobüste oturup kulaklıklarımla müzik dinlediğimi hatırlıyorum. Albümü elimize alıp sözlerine bakarak şarkı söylerdik. Oğlum da iPhone'da aynısını yapıyor.”

Öte yandan: Spotify ekranına bakmanın, Fortnite ekranına bakmak kadar negatif bir deneyim olmadığını dile getiren müzisyen Chris Mayfield de çocukları için teknoloji söz konusu olduğunda kontrol ve özgürlük arasında doğru bir denge kurmaya çalıştığını söylüyor. Çocuklar için geliştirilen Bark Phone ve Mighty’yi daha önce denediğini belirten Mayfield, nihayetinde 12 yaşındaki çocuğunun kendi dijital deneyimi konusunda daha fazla kontrol sahibi olmasına izin verdiğini ifade ediyor. 

Perspektif: Uzmanlara göre algoritmalar, çocuk kullanıcılar için ekran süresinden çok daha büyük bir tehdit oluşturuyor. Zira 21’inci yüzyıl insanı, er ya da geç mutlaka ekranlarla tanışıyor. Fakat algoritmalar, karakter gelişiminin önemli bir parçası olan müzik zevki belirleme sürecini bir nesil için tektipleştirmeye ve çeşitliliği azaltmaya yönelik önemli bir risk teşkil ediyor. Bu riskin sonuçlarının yakın vadede görülüp görülmeyeceği ise şimdilik belirsizliğini koruyor.