Gençlik krizi: gelecek kaygısı, eğitime erişim

"Kendimi geliştirmek, çalışmak istediğim alanda daha bilgili ve başarılı olmak için yıllardır öğrenim görüyorum. Türkiye’ye her döndüğümde, yaptığı işe dair fikri olmayan, tanıdıklarıyla bir yerlere gelen ve bu bilgisizliği bir erdem gibi göstermeye çalışan liyakatsiz insan kalabalıkları görüyorum. Türkiye'nin durumu beni umutsuz ve mutsuz bir hayat sürmektense yurt dışında yaşayıp, çalışmaya odaklanmaya itti." – Berk, 27, Almanya

Bugün 19 Mayıs, Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı. Bu hafta her gün Türkiye'deki farklı krizlerden bahsettik. Geçim, barınma ve işgücünün ardından günün anlam ve önemine ithafen, uzun zamandır konuşulmayan, bir nevi kanıksanan bir krizden bahsedeceğiz: Gençlik krizi

TÜİK ne diyor? 

TÜİK'in "İstatistiklerle Genç" raporuna göre Türkiye'de nüfusun %15,3'ü 15-24 yaş grubundaki genç nüfus. Gençlerin %51,3'ünü erkekler, %48,7'sini de kadınlar oluşturuyor.  

• İş gücüne katılım: Verilere göre gençlerde iş gücüne katılma oranı, 2020'de %39,1 iken geçen yıl %41,7 oldu. İşsizlik oranıysa 2020'de %25,3 iken 2021'de %22,6 olarak kayıtlara geçti. Ne eğitimde ne de istihdamda yer almayan gençlerin oranıysa geçtiğimiz yıl %24,7 oldu.
• Mutluluk oranı: Mutlu olduğunu söyleyen 18-24 yaş grubundaki gençlerin oranı 2020'de %47,2'yken geçtiğimiz yıl %44,5 oldu. Gençlerin mutluluk kaynaklarının başında %45,1'le sağlık geldi. Geçtiğimiz yıl çalıştığı işten memnun olduğunu söyleyenlerin oranı %76, elde ettiği kazançtan memnun olduğunu dile getirenlerin oranıysa %42,3 oldu. Gençlerin %59,2'si şimdiye kadar aldığı eğitimden memnun olduğunu söyledi. 

Peki ya diğer veriler? 

Şubat ayında yayımlanan Konrad-Adenauer-Stiftung Derneği ile Hacettepe Üniversitesi iş birliğinde yapılan "Türkiye Gençlik Araştırması 2021" verilerine göre katılımcıların %72,9'u imkânları olsa başka bir ülkede yaşamak istediklerini belirtiyor. Gençlerin %62,8'i Türkiye'nin geleceğini iyi görmediklerini söylerken, %35,2'si ise Türkiye'nin geleceğinden tamamen umutsuz olduklarını belirtiyor.

İstanbul Ekonomi Araştırma tarafından Friedrich Naumann Vakfı'nın desteğiyle hazırlanan "Türkiye'nin Geleceğine Genç Bakış" raporu ise gençlerin %36'sı için geçim sıkıntısını günlük hayatlarının bir parçası olarak tanımlıyor. Gençlerin %61'i, gelecekte daha iyi bir toplumda yaşamak adına göç etmeyi düşünüyor. 

Gençlerin sorunları

Peki TÜİK verilerine göre gençlerin neredeyse yarısı mutlu olduğunu söylerken neden diğer araştırmalara göre yarısından fazlası göç etmeyi düşünüyor? 

Yeditepe Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Demet Lüküslü, Türkiye'de gençlerin yaşadığı sorunlara ilişkin "Türkiye’nin hâlâ bir eğitime erişim sorunu olduğu, bir eğitim ve cinsiyet eşitsizliği sorunu olduğu görülüyor. Genç işsizliği oranlarının yüksekliği de gençler için istihdamın/iş bulabilmenin önemli sorunlardan bir tanesi olmasını beraberinde getiriyor." ifadelerini kullanıyor. Lüküslü çözüm içinse şunları vurguluyor: 

"Bu sorunların çözümü için ülkenin bir gençlik politikası olup olmadığına baktığımızda böyle bir gençlik politikasının olmadığını ve hatta bu konuyu tartışmadığımızı görüyoruz. Gençler ve siyaset konusunu, örneğin gençlerin hangi partiye oy vereceğini bol bol konuşuyoruz ama gençler için gençlerle neler yapabileceğimizi, gençler için gençlerle nasıl politika ve hizmetler üretebileceğimizi tartışmıyoruz."

Bir yandan "baskı" bir yandan "kaygı" 

Lüküslü, istatistiklerden öte "genç olma deneyimini anlamaya çalıştıklarında" karşılaştıklarını "Bir taraftan yetişkinler tarafından sürekli olarak neleri yapmaları gerektiğine dair üstten konuşmalara maruz kaldıkları, kendi fikirlerini ifade etmek istediklerindeyse bu fikirlerin henüz gelişmemiş fikirler olduğunu tekrarlayan bir kültürün içinde yaşadıklarını ve bundan da oldukça muzdarip olduklarını belirtmek gerekir. Bir yandan siyasal partilerin onların oylarının peşinde koşarken gençlerle samimi ve gerçek bir ilişki kuramadıklarını da belirtmek gerekir. Ayrıca genç deyince akla gelen kalıplar olan gezme, dolaşma, etkinliklere katılma gibi olanakları pandemi ve ekonomik krizle ellerinden alınmış olarak hissettiklerini, ülke ve kendi gelecekleri hakkında kaygı ve korkular taşıdıklarını da belirtmek gerekir." diyor.

Göç nedeni: rahat yaşam

Lüküslü pek çok gençlik araştırmasında daha rahat bir yaşam özlemiyle karşılaştıklarını, özellikle genç kadınlar açısından daha da önemle vurgulanan güvenli sokaklara, tacize, tecavüze ve öldürülme korkusunun olmadığı bir yaşama dair talebin öne çıktığını belirtiyor. Son dönem gençlik anketlerinde görülen "İmkânınız olsa başka bir ülkede yaşamak ister miydiniz?" sorusuna gençlerin verdikleri evet yanıtında ve "Hangi ülkede yaşamak isterdiniz?" sorusuna verdikleri yanıtlarda gençlerin kendilerini daha özgür ve rahat hissedecekleri yerleri seçtiklerini belirtiyor. Demet Lüküslü bu baskı ve kaygı ortamının gençler üzerinde bıraktığı etkiyi, "Gençler sistemin sorunlarını kendi başarısızlığı gibi görüp bunun yüküyle yaşamaya mahkûm ediliyor adeta." ifadeleriyle açıklıyor.

"Uzun zamandır çalışıyorum, kazandığım para kendimi geliştirmek bir yana geçinmeye bile yetmiyor. Kırk yılın başında bir etkinliğe katıldığımda akşam saati kontrol etmem gerekiyor. Bunu sorgulamama bile izin verilmiyor. – Nisa, 25, Türkiye

"Gençlik önceliklendirilmeli"

Lüküslü bu sorunların sistemsel olduğunu vurguluyor. Sorunların bazılarının küresel bazılarının Türkiye'nin sistemiyle, kültürüyle ilgili olduğunu vurgulayan Lüküslü, gençlik konusunun önceliklendirilmesi ve bütüncül politikalar olması gerektiğini belirtiyor. Lüküslü şu ifadeleri kullanıyor: 

"Ancak bununla beraber gençliği mitleştiren ya da yaftalayan, onları korumaya ya da cezalandırmaya çalışan kültürel ortamı da sorgulamamız gerekiyor diye düşünüyorum. Bu da ancak açık, demokratik bir zeminde olabilir. Tartışma alanını kapadıkça, demokratik kültürden uzaklaştıkça bu sorunların çözülebilmesi çok zor görünüyor. Gençlere alan açabilmek, gençlerin daha güçlenmesine, toplumda her alanda daha görünür kılınmasına destek olunabilir. Şu hâliyle var olan sistemde gençler o kadar kendi kaderlerine bırakılmış durumdalar ki küçük çabalar bile hayatlarında önemli etkiler yaratacaktır diye düşünüyorum."

"Sadakat iki taraflı"

Yurt dışına göç eden genç neslin nitelikli kişilerden oluştuğuna dikkat çeken Demet Lüküslü, "durun gitmeyin!" söyleminin bir haklılık payı olduğunu vurguluyor. Diğer yandan bu söylemi gerçekleştirenlerin kendi çocuklarını göç için desteklediklerini hatırlatan Lüküslü, "Bu ikircikli yönünü bir kenara bırakırsak, gençlerin ülkeye ne kadar sadık oldukları ve ne olursa olsun gitmemeleri gerektiği fikri gençlerden sürekli bir şey talep etmeye, gerekirse fedakârlık yapmaları gerektiği fikrine dayanıyor ki burada kurulan ilişkilerin iki taraflı olduğunu unutuyoruz gibi geliyor bana. Gençlere kalmaları için bir ortam hazırlıyor muyuz? Gençlere bu toplumda, kuruluşlarımızda, siyasal hayatta alan açabiliyor muyuz? gibi önemli soruları sormamız gerekiyor." ifadelerini kullanıyor.