Genel Güvenlik Yönetmeliği'ne erteleme: Otomotiv sektörü ne bekliyor?

7 Temmuz'da yürürlüğe gireceği açıklanan ve bazı güvenlik donanımlarına sahip olmayan sıfır araçların satışının yapılmasını engelleyen yönetmelik, Resmî Gazete'de yayımlanan kararla 31 Ağustos'a ertelendi. Böylece stoktaki ve gelecek araçların satışı için şirketlere iki ay ek süre tanınmış oldu. 

Ancak erteleme tüm araçlar için geçerli olmayacak. Sanayi Bakanlığı, 7 Temmuz’da devreye girecek AB regülasyonunu değiştiremediği için kendi ellerindeki mevcut ulusal tip onayı mevzuatını değiştirmiş. Türkiye’de satılan veya üretilen AB tip onaylı araçlar değil, Türkiye’de üretilip, satılan "ulusal tip onayı"na sahip araçların üretim ve satışı 2 ay ertelenmiş. Halen daha detaylı bir açıklama bekleniyor.

• Nedir? GSR 2 (Genel Güvenlik Yönetmeliği), sıfır araçların yeni özellikler ve donanımlar eklenerek daha güvenli hâle getirilmesi için Avrupa Birliği tarafından hayata geçirilen yeni güvenlik donanımı regülasyonu. 2020 yılında, dünya genelinde “General Safety Regulation” (GSR) olarak bilinen bu regülasyon kararını imzalayan ülkeler arasında Türkiye de bulunuyor.
• Neden önemli? Düzenlemenin yürürlüğe girmesinin ardından, güvenlik sistemleriyle ilgili Avrupa standartlarına uymayan otomobiller satılamayacak. Şimdilerde gördüğünüz kampanyalar, esasında bu nedenle yapılıyordu. Markalar, bu otomobilleri 7 Temmuz gelmeden ellerinden çıkarmaya çalışıyordu. 

Öte yandan: Bir de “Çin vergisi” olarak tanımlanan ve Çin’den gelen tüm otomobillere uygulanacak olan yüzde 40’lık ek vergi var. Önce sadece Çin’den gelen elektrikli otomobillere uygulanan ek gümrük vergisi, daha sonra içten yanmalı motora sahip otomobilleri de kapsayacak şekilde genişletildi. Bu verginin yürürlüğe giriş tarihi de 7 Temmuz olarak belirlenmişti.

İşte bu nedenle sektör, büyük bir heyecanla 8 Temmuz sabahına hazırlanıyordu. Haziran satışlarının ise yine 100 bini geçeceği düşünülüyordu. Çünkü ay boyu kampanyalar devam etmişti. Erteleme kararının hemen öncesinde konuyla ilgili Citroen Türkiye Genel Müdürü Selen Alkım'ın görüşüne başvurduk.

GSR II ve Çin merkezli otomobil üreticilerine ek vergi sonrası sektörü neler bekliyor?

"Sizin de takip ettiğiniz üzere, Genel Güvenlik Yönetmeliği’ne uyumu bulunmayan araçların satılamayacağının açıklanmasıyla birlikte sektörde yoğun bir kampanya dönemi başladı. Açıkça belirtmek gerekirse bizim model gamımızın büyük bir bölümü zaten yeni regülasyonla uyumlu. Ancak tabii ki biz de pazara paralel hareket ettik.

Tüm bu etkenlerle birlikte dediğiniz gibi showroom trafiğinde ciddi bir artış oldu. Bayram tatili öncesinde birçok müşteri, araç alımı yapmak üzere plazalarımıza gelirken bir kısmı da araştırmalarını tamamlamak ve aklındaki model alternatiflerini netleştirmek için showroom’larımızı ziyaret etti. Bugüne kadar gözlemlemiş olduğumuz showroom ziyaretleri ve yapmış olduğumuz satışlar, sizin de belirttiğiniz gibi geçen ayın üzerinde bir ivme ihtimalini gözler önüne seriyor."

Toplam pazar nereye gidiyor?

"Citroen olarak yılın başından bu yana 2024 yılında satış adedinin 1- 1,1 milyon arasında kayıtlara geçmesini öngörüyoruz. Neredeyse her ay pazarı tetikleyen unsurlarla birlikte, zaten ilk altı ayda 550 binin üzerinde bir adede ulaşılacak gibi gözüküyor. Her ne kadar yaz döneminde sezonun da getirdiği etki ile bir miktar daha sakin bir pazar olacağını düşünsek de yıl sonuna doğru ivmenin tekrar artacağını düşünüyoruz."

Bitmeyen öngörü tartışmaları 

Sektör yöneticilerinin önemli bir bölümü, 2024 yılı başında pazarın büyük ölçüde daralacağını ifade etmişti. Diğer bir kısım da pazarın 1 milyonluk toplam satış adedini geçeceğini söylemişti. Bu konu, 6 aydır otomotiv sektörünün gündeminde… Bu ay sonu itibarıyla toplam satışlar 500 bini geçecek. Yani pazar, yine 1 milyon adede doğru gidiyor. 

Satışlar konusunda ikiye bölünen sektör, yılın ilk yarısında da hâla aynı ayrımda bulunuyor. Peki bu yılki rakamlara ve verilere göre sektör nerede ve nereye gidiyor? Bu konuda görüş aldığımız otomotiv veri şirketi Cardata’nın Genel Müdürü Hüsamettin Yalçın, erteleme kararı öncesindeki veriler ışığında pazarı değerlendirirken, yılın ilk 5 aylık döneminde 480 bin adet olarak kayıtlara geçen sıfır kilometre otomotiv satışlarının Haziran ayıyla birlikte 600 bin adede yükseleceğini söyledi.

Haziran ayının 100-120 binlik bir satış adediyle kapanacağını ifade eden Yalçın ayrıca, “Sene başından beri devam eden kampanyalar özellikle Haziran ayında çok daha iddialı bir boyuta çıktı. Haziran ayında pazarda satılan araçların %26’sı, yani her 4 araçtan biri indirime girerken ortalama indirim oranı da %6 seviyesine ulaştı” dedi. 

Düzenleme öncesinde stoklardaki bazı araçların markalar tarafından eritilmesi için başlatılan kampanyaların da Haziran satışlarını ciddi oranda artırdığını vurgulayan Yalçın, sözlerine şöyle devam etti: 

“Markaların stokları eritmek için 200-300 bin liraya varan indirimleri devreye alması, tüketicileri showroom’lara çekti. Bunun yanında, 8 Temmuz’da yürürlüğe girecek olan Çin merkezli markalara yönelik %40 ek gümrük vergisinin etkileri de Haziran ayında belirgin bir şekilde hissedildi. Çin merkezli üreticilerin otomobillerinin fiyatları ek vergi sonrası artacağı için tüketici nezdinde önemli bir yoğunluk oluştu.

Ayrıca Çin merkezli markalar da gelecek ek vergiye rağmen fiyatlarında damping yaptılar ve uygun fiyatlı otomobiller sundular. Tüm bunlar düşünüldüğünde pazarın yılı 1 milyon satış adedinin üzerinde kapatacağını düşünüyoruz. Sene başından bu yana yapılan bazı analiz ve yorumlardaki gibi pazarın %30-35 oranında daralması söz konusu olmayacaktır.” 

Teslimat savaşları

Yalçın, bu vergi dezavantajının Temmuz sonunda Çin merkezli markaları etkileyeceğini söyledi: 

“Avrupalı markalar o kayıpları dolduracaktır. Bu durum, pazarın yıl sonunda 1 milyon satış adedine ulaşmasına engel değil. Ayrıca önemle belirtmekte fayda var; Haziran ayında Tesla etkisi olacak. Sektörden aldığımız bilgiye göre Tesla, Haziran ayında önemli teslimatlar yapacak. Bu da Haziran ayında pazarın 100 binin üzerinde bir satış adedine ulaşmasında önemli bir etken. Haziran ayının son haftası, markaların teslimat savaşlarına sahne olacak. Ayın son haftası yoğun bir mesai görülecek.”

İkinci el tarafında ise fiyatlardaki köpüğün artık gittiğine işaret eden ve ikinci el otomotiv pazarının 2024 yılını yaklaşık 5 milyon satış adediyle kapatacağını belirten Yalçın, sözlerine şu ifadelerle devam etti: 

“Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kredi musluklarını kısması ve Ticaret Bakanlığı’nın otomobil fiyatlarına müdahale etmesiyle sıfır araçların tedarikinin artması ve kurdaki hareketliliği bahane ederek stokçuluk yapan satıcıların artık ortadan kalkması nedeniyle ikinci el otomobil fiyatları da %30 geriledi. Bu düşüş, geçen yıl yaz başı başlamıştı. 

İkinci el pazarında krediye ulaşım zorlukları ve yüksek faiz oranları, talebi şu an düşürmüş durumda. Yılın ikinci yarısında ikinci el otomobil pazarında bazı değişiklikler yaşanmasını bekliyoruz. Yılın son çeyreğinde, özellikle de Eylül ayı sonrasında, ikinci elde bir toparlanma öngörüyoruz. Neden yılın son çeyreği? Çünkü sıfır kilometre otomobillerde önemli satış kampanyaları var. Bu, ikinci el araç fiyatlarıyla aradaki makası daraltıyor. O yüzden ikinci el araç fiyatlarındaki düşüş, yılın son çeyreğine kadar devam eder. 

Böylece yılın son çeyreği itibarıyla fiyatları daha da düşen ikinci el araçlar, bir cazibe noktası haline gelebilir. Öte yandan ek vergi sebebiyle sıfır kilometrede fiyatları artan Çin merkezli markaların ikinci el değeri de yükselecektir.” 

Kampanyalar dönemi 

Bununla birlikte Yalçın, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:  

“2024’ün ikinci yarısı, yoğunlukla sıfır kilometre araçlar için kampanyalar dönemi olacak. İç pazarda düşüşe geçen yerli payını artırmak ve Türkiye’ye yatırımı teşvik etmek için alındığı açıklanan ek vergi kararı, bugüne kadar Avrupalı rakiplerine göre daha düşük fiyattan araç satan Çin merkezli markaların fiyatlarının yükselmesine sebep olacak. Çin merkezli üreticiler, fiyat stratejileriyle diğer markaların da fiyatlarını baskılıyordu. 

Fakat bu sefer Avrupalı markalar da fiyat artıracak. Rekabette fiyat ve satış gibi stratejiler ve dinamikler değişecek. Büyük ve sağlam Çin merkezli markalar, bu düzenleme sebebiyle Türkiye’den çıkmaz; fakat farklı satış, pazarlama ve fiyat stratejileri deneyeceklerdir. Yine de yatırım, fabrika ve üretim gibi konular bugünden yarına olacak işler değil. 

Sonuç olarak yılın ikinci yarısında, Türkiye’de otomotiv sektöründe rekabetin yeniden şekillenmesini ve pazar dinamiklerinin değişmesini bekleyebiliriz.”