Gezi davasında cezalar onandı: "Hukukun ölüm günü"

"Ama ya hukuksuzca karartılan hayatlar. 
Onun bedeli var mı! 
Varsa kim ödeyecek o bedeli… 
O yüzden dünü, yani 28 Eylül’ü hiç ama hiç unutmayın.
Yargının katledildiği gün olarak ilerde hatırlarız.

– Fatih Altaylı

28 Eylül'de Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Gezi Parkı davasında Osman Kavala'ya verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis ile TİP Hatay Milletvekili Can Atalay, yönetmen Çiğdem Mater, şehir plancısı Tayfun Kahraman ve Mine Özerden'e verilen 18'er yıllık hapis cezalarını onadı.

Daire, iş insanı Osman Kavala’nın “Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapse mahkûm edilmesine karar verdi. Can Atalay, Tayfun Kahraman, Mine Özerden ve Çiğdem Mater Utku’ya “Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüse yardım” suçundan verilen 18’er yıl hapis cezası onandı.

Yiğit Ali Ekmekci, Mücella Yapıcı ve Ali Hakan Altınay’ın cezası ise bozuldu. Yapıcı ve Altınay kaldıkları cezaevinden tahliye edildi.

Can Atalay vurgusu 

Yargıtay, Atalay’ın durumuna kararında ayrı bir yer ayırdı. Anayasa Mahkemesi (AYM), daha önce milletvekili seçildikten sonra haklarındaki yargılama sürdürülen Ömer Faruk Gergerlioğlu ile Leyla Güven’in başvuruları üzerine bu konuda içtihat kararları almıştı.

Mahkeme, anayasanın 83. maddesine göre, milletvekillerinin dokunulmazlığının sadece anayasanın 14. maddesine göre sınırlandırılabileceğini anımsatmıştı. Maddede, “Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz” ifadeleri yer alıyor.

Ancak hangi suçların bu kapsama gireceği konusunda 14. maddede özel bir düzenleme bulunmuyor. AYM, bu durumun hukuki belirsizliğe yol açtığı belirterek, hak ihlali kararı vermiş, TBMM’den 14. maddenin belirli hâle getirilmesini istemişti. Yargıtay ise Atalay’ın cezasını onarken, bu içtihat kararına uymadı. Atalay’ın hükümeti yıkmaya teşebbüs suçunu işlediğinin belirtildiği kararda, bu suçun madde kapsamına gireceği konusunda şüphe bulunmadığı vurgulandı.

Dava süreci

Gezi Parkı eylemleriyle ilgili ilk iddianame, 2014’ün Mart ayında kabul edildi ve 26 kişi hakkında “örgüt kurmak ve yönetmek” suçlamasıyla dava açıldı. Yaklaşık bir yıl sonra İstanbul 33. Asliye Ceza Mahkemesi tarafından tüm sanıkların beraatine karar verildi.

Osman Kavala, “17-25 Aralık” soruşturmaları ve 15 Temmuz darbe girişimine ilişkin soruşturma kapsamında “Gezi olaylarını finanse etme” suçlamasıyla 18 Ekim’de gözaltına alındı, 1 Kasım’da tutuklandı. Kavala’nın tutuklanmasından 16 ay sonra açıklanan iddianamede Gezi Parkı eylemleri ile 15 Temmuz darbe girişimi ilişkilendirildi. 16 kişinin yargılanmasına başlandı.

10 Aralık 2019’daki kararıyla Kavala’nın tutukluluk hâliyle ilgili olarak birden fazla hak ihlali tespit ettiğini açıklayan AİHM, Kavala’nın serbest bırakılması gerektiğine hükmetti.

Bundan iki ay sonra, sanıklar hakkında "söz konusu suçlarla ilgili hukuka uygun somut ve kesin delil bulunmaması" gerekçesiyle beraatine karar verildi. Ancak davadaki tek tutuklu sanık olan Kavala’nın tahliyesi gerçekleşmedi, cezaevinden çıkmadan gözaltına alındı ve emniyete götürüldü.

İstinaf Mahkemesi, Ocak 2021’de beraat kararlarını bozdu. Şubat 2021’de Kavala’nın “casusluk” suçlamasıyla yargılandığı dava dosyası Gezi davası ile birleştirildi. 

Yargılanan 16 kişi hakkında “hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs”, “mala zarar verme”, “tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirmesi”, “ibadethanelere ve mezarlıklara zarar verme” gibi suçlamalarından ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası istendi.

21 Şubat 2022’de savcı, mütalaasında Kavala ve Yapıcı’ya “cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’ni ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kısmen veya tamamen engellemeye teşebbüs” suçlamasını yöneltti. diğer isimlerin ise aynı suça “yardım ettikleri” gerekçesiyle cezalandırılmasını talep etti.

25 Nisan 2022’deki karar duruşmasında ise mahkeme heyeti, Osman Kavala’nın “cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’ni ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçlamasıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına, takdiri indirime yer olmadığına, “casusluk” suçlamasından beraatine ve tahliyesine karar verdi. Mahkeme, diğer sanıkların ise “yardım” suçlamasıyla 18’er yıl hapis cezası almalarına ve tutuklanmalarına hükmetti.

AİHM Büyük Dairesi, Osman Kavala’nın davasında, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin 2 Şubat 2022’de başlattığı ihlal prosedürü kapsamındaki kararını 11 Temmuz 2022’de yaptığı açık duruşmada açıkladı. AİHM, Osman Kavala davasında Türkiye’nin “AİHM kararlarına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmediği” gerekçesiyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 46/1’inci maddesini ihlal ettiği hükmüne vardı.

Şimdi ne olacak? 

Medyascope'a konuşan Avukat Akçay Taşçı, cezası onananlar için AYM'ye başvuracaklarını söyledi. Eğer sonuç alınamazsa dosyayı AİHM'e taşıyacaklarını ekledi. 

Öte yandan 14 Mayıs'ta TİP’in Hatay Milletvekili seçilen Can Atalay’ın avukatları, milletvekili olduğu için Anayasa’nın 83. maddesi kapsamınca serbest bırakılması için Yargıtay’a başvurmuştu ama tahliye talebi reddedilmişti. AYM, Can Atalay'ın dosyasını 5 Ekim’de görüşecek.

Yargıtay'ın Can Atalay hakkındaki kararını, Anayasa Mahkemesi’nin 27 Eylül’de Atalay’ın yaptığı başvuruyu 5 Ekim’de görüşeceğini açıklamasından bir gün sonra vermesi de dikkat çekti. T24'ten Gökçer Tahincioğlu, "TBMM’nin AYM kararını beklemeden Atalay’ın vekilliğini düşürmesi ihtimali bulunuyor" değerlendirmesinde bulundu.