Girne-Mersin feribotu battı: FİLOJET kazası hakkında neler biliniyor?

30 Ağustos Pazar günü öğle saatlerinde Girne Limanı’ndan ayrılan FİLOJET’in yolculuğu yaklaşık 15 dakika sürdü. Mersin’in Taşucu Limanı’na gitmek üzere hareket eden katamaran tipi yolcu feribotu kıyıdan yaklaşık 7 kilometre uzaklaştıktan sonra ön kısmından su almaya başladı. Ardından yan yattı ve alabora oldu.

• Kazadan sonra yayımlanan görüntülerde can yeleklerini giymiş yolcular ters dönen geminin gövdesinin üzerinde kurtarılmayı bekliyordu. Bazıları helikopterlerle, bazıları bölgedeki teknelerle kıyıya çıkarıldı.

Gemide 259 yolcu ile sekiz mürettebat, toplam 267 kişi bulunuyordu. Son açıklamalara göre 241 kişi kurtarıldı, sekiz kişi hayatını kaybetti. 18 kişiyi arama çalışmaları ise sürüyor.

KKTC’de kazanın ardından üç günlük yas ilan edildi.

Gemi neden battı?

Kazanın kesin nedeni hâlâ bilinmiyor ancak soruşturmanın merkezinde geminin ön kısmından su almaya başlamasının nedeninini bulmak var. Türkiye İçişleri Bakanlığı ilk açıklamasında FİLOJET’in Girne Limanı’nın yaklaşık 4 mil açığında su almaya başladığını bildirdi. 31 Ağustos’ta mahkemeye çıkarılan kaptan ve mürettebat ise dalgaların geminin ön bölümünün kopmasına yol açtığını ve alaboranın bundan sonra gerçekleştiğini savundu.

• Geminin ön kısmında gerçekten yapısal bir kopma meydana gelip gelmediği, geldiyse bunun dalga nedeniyle mi yoksa önceden var olan bir teknik veya yapısal sorun nedeniyle mi gerçekleştiği ancak enkaz ve gemi kayıtlarının incelenmesiyle anlaşılabilecek.

Geminin neden su aldığı, suyun hangi bölmeden girdiği ve su girişinin neden kontrol altına alınamadığı konusunda kamuoyuna açıklanmış nihai bir teknik rapor bulunmuyor.

Hava koşulları ne kadar etkili oldu?

Hava koşulları soruşturmanın önemli başlıklarından biri ancak kazanın doğrudan nedeni olduğuna ilişkin henüz kanıt yok. FİLOJET’in seferi aslında 29 Ağustos Cumartesi günü yapılacaktı. KKTC Başbakanı Ünal Üstel, kötü hava şartları nedeniyle yolculuğun bir gün ertelendiğini söyledi.

Buna karşılık kaptan ve mürettebat mahkemedeki ifadelerinde 30 Ağustos’taki kalkış sırasında meteorolojik koşulların sefere engel olmadığını ve geminin gerekli seyir izinlerine sahip olduğunu savundu. KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman da kazanın hemen ardından hava şartlarının olağanüstü kötü olduğuna ilişkin erken yorumlara karşı temkinli konuştu.

Geminin o günkü dalga yüksekliği ve rüzgar koşullarında sefere çıkmaya uygun olup olmadığı ve bu koşulların FİLOJET’in teknik operasyon sınırlarının içinde kalıp kalmadığı soruşturmada belli olacak.

Yolcular ne anlatıyor?

Kazadan kurtulan bazı yolcuların anlatımları, teknik arızanın yanı sıra gemideki kriz ve tahliye yönetimini de soruşturmanın merkezine taşıdı. Associated Press’e konuşan bazı yolcular, geminin hareketinden kısa süre sonra alt katlardan yüksek sesler duyduklarını, ardından su girdiğini fark ettiklerini anlattı. Bazıları mürettebatı uyardıklarını ancak ilk aşamada yeterli karşılık alamadıklarını öne sürdü.

• Tanıkların bir kısmı can yeleklerine ve çıkışlara ulaşmakta güçlük yaşandığını, bazı çıkışların kullanılamadığını ve yolcular arasında panik çıktığını söyledi. Bazı yolcular ayrıca kaptanın tahliyeyi organize etmeden gemiden ayrıldığını iddia ediyor.

KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, yolcular tarafından dile getirilen iddiaların soruşturulacağını açıkladı.

Özellikle mürettebatın su girişini ilk ne zaman fark ettiği, kaptanın ne zaman yardım çağrısı yaptığı, yolculara hangi aşamada can yeleği giymeleri söylendiği ve gemiyi terk etme emrinin ne zaman verildiği burada önem taşıyor.

Kaptan ve mürettebat tutuklandı

Kazanın ardından başlatılan adli soruşturma da genişledi. 31 Ağustos’ta kaptan, yedi mürettebat üyesi ve şirketin bir çalışanı olmak üzere dokuz kişi Girne Kaza Mahkemesi’ne çıkarıldı. 

Mürettebatın ifadeleri kazanın ilk dakikalarını yeniden kurmak için kullanılacak. Geminin ne zaman su almaya başladığı, ilk müdahalenin nasıl yapıldığı, limana geri dönme girişiminde bulunulup bulunulmadığı, yardım çağrısının ne zaman yapıldığı ve tahliye prosedürünün nasıl işletildiği teknik kayıtlarla karşılaştırılacak.

Şirket çalışanlarının sorumluluğu açısından ise geminin bakım durumu, sefer planlaması ve gerekli güvenlik kontrollerinin yapılıp yapılmadığı önem taşıyor.

Geminin teknik durumu hakkında ne biliniyor?

Marine Traffic verilerine göre Türk bayrağı taşıyan FİLOJET yaklaşık 40 metre uzunluğunda ve 10 metre genişliğinde, yüksek hızlı katamaran tipi bir yolcu gemisiydi.

• Ancak geminin yaşı, son büyük bakımının tarihi, son denetiminin sonuçları ve kazadan önce herhangi bir teknik arıza kaydı bulunup bulunmadığı konusunda yetkililer ayrıntılı bir rapor yayımlamış değil.

KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı, geminin belgeleri, seyre elverişliliği, liman izinleri ve güvenlik tedbirlerinin de inceleneceğini açıkladı. Mürettebat ise geminin gerekli izinlere sahip olduğunu savunuyor.

Batık 500 metre derinlikte

FİLOJET’in yaklaşık 500 metre derinlikte deniz tabanına oturduğu bildiriliyor. Bu derinlik, hem kayıp yolcuların aranmasını hem de kazanın teknik nedeninin ortaya çıkarılmasını zorlaştırıyor. Bazı kaynaklarda batığın yaklaşık 514 metre derinlikte bulunduğu belirtiliyor. Bu derinlik klasik dalgıç operasyonlarının çok ötesinde teknik imkanlar gerektirebilir.

• Arama ekiplerinin önünde iki ayrı alan bulunuyor. Gemiden çıktıktan sonra denize sürüklenmiş olabilecek kişiler akıntı ve rüzgar dikkate alınarak genişleyen bir bölgede aranırken batığın içinde yolcu kalıp kalmadığının da belirlenmesi gerekiyor.

241 kişi nasıl kurtarıldı?

FİLOJET’in kıyıya görece yakın bir noktada alabora olması ve yardım çağrısının ardından çok sayıda hava ve deniz unsurunun bölgeye yönlendirilmesi büyük çaplı bir kurtarma operasyonunu mümkün kıldı.

• Türkiye İçişleri Bakanlığı’nın açıklamasına göre operasyona KKTC Sahil Güvenlik Komutanlığı’na ait dört deniz unsuru ve AKGÜNLER 3 yolcu gemisi katıldı. Türkiye Sahil Güvenlik Komutanlığı beş deniz unsuru ve iki helikopter gönderirken Deniz Kuvvetleri Komutanlığı da altı deniz unsuruyla çalışmalara destek verdi.

Bölgedeki özel tekneler de kurtarma çalışmalarına katıldı.

Görüntülerde yolcuların bir bölümünün ters dönmüş geminin üzerinde can yelekleriyle beklediği, bazı kişilerin helikopterlerle tahliye edildiği görülüyor.

Kurtarılan 241 kişinin büyük bölümünün sağlık durumunun iyi olduğu bildirildi.

18 kayıp için aramalar nasıl sürüyor?

Arama kurtarma çalışmalarında henüz sona gelinmiş değil. 31 Ağustos itibarıyla 18 kişi kayıp. Deniz yüzeyi, kıyı şeridi ve batığın bulunduğu bölge Türkiye ve KKTC ekipleri tarafından taranıyor.

• Akıntı ve rüzgar nedeniyle gemiden ayrılmış kişilerin başlangıç noktasından kilometrelerce uzağa sürüklenmiş olabileceği ihtimali arama alanını genişletiyor.

Batığın 500 metreden daha derinde bulunması ise geminin içinde kalanlara ulaşılması ihtimalini teknik olarak daha karmaşık hâle getiriyor.

İşletmeci şirket ne söylüyor?

FİLOJET’i işleten Filo Denizcilik kazanın ardından kriz masası oluşturduğunu ve yetkili arama kurtarma ekipleriyle koordinasyon içinde çalıştığını bildirdi. Şirket yolcu yakınlarının bilgi alabilmesi için özel bir hat da oluşturdu.

• Buna karşılık geminin teknik durumuna, bakım geçmişine veya mürettebatın ileri sürdüğü “ön kısmın dalgalar nedeniyle kopması” iddiasına ilişkin şirket tarafından kamuoyuna ayrıntılı bir teknik açıklama yapılmış değil.

Şirket kayıtları soruşturmanın önemli parçalarından biri olacak. Bakım belgeleri, teknik sertifikalar, sefer kayıtları ve geminin geçmiş arıza raporları kazanın önceden fark edilebilecek bir probleme bağlı olup olmadığının anlaşılmasına yardımcı olabilir.

Kaza soruşturmasında hangi sorular yanıt bekliyor?

Soruşturmanın yanıtlaması gereken ilk soru FİLOJET’in ön kısmından neden su almaya başladığı.

• Mürettebatın ileri sürdüğü gibi dalgalar geminin yapısal bir bölümünü mü kopardı? Öyleyse o günkü deniz koşulları geminin tasarım sınırlarını mı aşıyordu, yoksa gövdede yapısal bir zayıflık mı vardı?

İkinci soru sefer kararıyla ilgili. Bir gün önce kötü hava nedeniyle ertelenen geminin ertesi gün yola çıkmasına hangi veriler üzerinden izin verildi?

Üçüncü başlık tahliye. Yolcuların uyarılarının dikkate alınmadığı, can yeleklerine veya çıkışlara erişimin zor olduğu ve kaptanın gemiyi erken terk ettiği yönündeki iddialar doğru mu?

Bunlara geminin bakım ve denetim geçmişi de ekleniyor.

İhmal varsa sorumluluk kime uzanabilir?

Soruşturmanın yönünü teknik inceleme belirleyecek ve olası sorumluluk yalnızca kaptan veya mürettebatla sınırlı olmayabilir. Kazanın beklenmedik ve önceden öngörülemeyen bir yapısal arızadan kaynaklandığı tespit edilirse soruşturmanın yönü başka olacak. Bakım eksikliği veya daha önce fark edilmesi gereken teknik bir kusur bulunursa işletmeci şirketin sorumluluğu gündeme gelecek. Geminin uygun olmayan koşullarda sefere çıkarıldığı belirlenirse sefer kararının nasıl verildiği ve denetleyici makamların rolü incelenecek.

Yolcuların tahliye sürecine ilişkin iddiaları doğrulanırsa bu kez kazanın meydana gelmesinden bağımsız olarak can güvenliği prosedürlerinin uygulanıp uygulanmadığı tartışılacak.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da kazanın nedenlerinin tespit edilmesi ve ihmali bulunanların belirlenmesi için KKTC makamlarıyla birlikte çalışma yürütüleceğini açıkladı.