Göçmen mahallelerinde yaşam

Göçmen mahallelerinde yaşam

İnsan yaşadığı yere benzer

O yerin suyuna, o yerin toprağına benzer (…)

“Ne kadar benziyoruz Türkiye’ye Ahmet Abi."

Edip Cansever, Mendilimde Kan Sesleri

Esra Kaya Erdoğan

Türkiye, özellikle 2010’lu yılların ortalarından itibaren aldığı yeni göç dalgalarıyla, dünyada en yüksek sayıda mülteciye ev sahipliği yapan ülke konumunda. 3,3 milyondan fazla Suriyelinin yanısıra başka ülkelerden 300.000’den fazla mülteci ve sığınmacı, ayrıca 1,3 milyondan fazla ikamet izinli yabancı ve bilemediğimiz sayıda düzensiz göçmen Türkiye’de yaşıyor. Bu tabloya rağmen göçmenler ve mültecilerin sayıları, yaşadıkları toplumsal koşullar, kamu ve özel sektör hizmetlerine erişimleri hakkında resmî veriler bilim insanları, gazeteciler ve sivil toplum örgütleri gibi aktörlerle çok sınırlı düzeyde paylaşılıyor. Bu konuda yapılan önemli akademik araştırmalar olmakla birlikte, onların da bazı doğal kısıtları var. 

"Göçmen Mahallelerinde Yaşam" araştırması, Heinrich Böll Stiftung Derneği’nin (HBSD) Almanya’da yapılan entegrasyon izleme raporlarına (Integrationsmonitor) benzer bir çalışmayı yapma önerisi ve Türkiye’deki göçmenlerin “sosyal uyumu veya entegrasyonu” hakkında bütüncül bir veri oluşturma ihtiyacıyla ortaya çıktı. Ancak, araştırma ekibi olarak, uyum ve entegrasyon kavramlarının içerdiği kategorikleştirme, yeknesaklaştırma ve çok yönlü etkileri yok sayma eğilimlerine mesafeli olmamız nedeniyle araştırmanın teorik ve yöntemsel tercihlerini “toplumsal katılım” eksenine yerleştirdik. 

Toplumsal katılım kavramı ile temel haklar olan emek piyasasına dahil olabilme (çalışma), barınma, eğitim ve sağlık gibi haklara ulaşma ve dolayısıyla kamu hizmetlerine erişimi kast ediyoruz. Bunun yanısıra göçmenlerin ve mültecilerin toplumsal katılımı hakkında veri toplanacaksa bunun yerlilerin (diğer bir deyişle Türkiyelilerin veya ev sahibi toplumun) deneyimledikleri benzer süreçlerden bağımsız düşünülmemesi gerekiyordu. Bu açıdan göçmen ve yerlilere dönük bir karşılaştırmanın; resmî istatistikî ortalamalara göre değil, sınıflı bir toplumun yapısal nitelikleri bağlamında sosyo-ekonomik ve mekansal konumlandırmalarla yapılması anlamlı olabilirdi. 

Toplumsal katılım kavrayışıyla, karma yöntemle tasarlanan (sayısal ve nitel veriden oluşan) araştırmanın veri toplama sürecini ağırlıkla 2022 yaz aylarında tamamladık. Sıcak bir yazdı. Pandemi öncesinde başlayan ve ardından derinleşen eşitsizlikler, işsizlik, ev kiraları başta olmak üzere temel gider ve tüketim kalemlerinde şok dalgaları biçiminde yaşanan ani fiyat artışları, gelirlerdeki kayıplar, toplumun 2023 Mayıs ayında yapılacak Cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği seçimleri atmosferine girmiş olması gibi bir dizi etken eşliğinde sayısal ve nitel veriyi topladık. Bilhassa seçim sürecine yaklaştıkça tonu ve yönü göçmen karşıtlığı temelinde yükselen popülist siyasal dil etki havzasını genişletirken göçmen nüfusu tedirgin edecek türden pratikleri de körüklüyordu. Bu arka plana rağmen, araştırmanın temel sonucu olan bazı tespitlerin izlerini sahada sürmek o günlerde de mümkündü. Mülteci ve göçmen topluluklar, yaşadıkları tüm olumsuz ve ağır koşullara rağmen Türkiye toplumunun bir parçası hâline gelirken, göçmenlerin yaşadığı yoksunlukların bir kısmı yerli komşuları tarafından da deneyimleniyordu. 

Yazının devamına buradan ulaşabilirsiniz.