Görünmez el'in evrimi: Türkiye'de ve dünyada liberalizm

17. yüzyılda John Locke, “insanın vazgeçilmez doğal haklara sahip olduğunu ve siyasal düzenin temel görevinin de insan hürriyetini güvence altına almaktan başka bir şey olmadığını” savunduğu Doğal Haklar Teorisi ile siyasi teorinin merkezine bir otoriteyi değil, özgürlüğü oturtuyordu. Amerikan Devrimi’ne ilham olan bu teorisiyle Locke, liberalizmin siyasi temellerini de atmış oluyordu. Siyasi liberalizm, daha sonra ortaya çıkan pek çok ideolojinin de çıkış noktası olacak, yüzyıllar boyunca dünya tarihini şekillendirecekti.

18. yüzyılda ise Adam Smith, ahlak teorisinin merkezine bireyi, “Ulusların Zenginliği” eserinde de iktisadi teorisinin temeline “görünmez eli” koyuyordu. İş bölümü ile ekonomik verimliliğin artmasını ve devletlerin ekonomideki rolünün minimize ederek serbest piyasanın işlemesini öngören bu eser, iktisadi liberalizmin temelini oluşturdu. “Bırakınız yapsınlar – laissez faire” mottosuyla da özetlenen bu felsefenin egemen olması kapitalist sistemi yarattı ve büyüttü. Haliyle, sonraki yüzyıllarda ortaya atılan ve uygulamaya konulan iktisat teorilerinin de en önemli çıkış noktası liberalizmdi.