Gökyüzündeki istasyonlar eğitimde fırsat eşitliği sağlayabilir mi?

Son yıllarda teknoloji dünyasında yaşanan büyük ilerlemeler, toplumsal eşitsizliklerin giderilmesine yönelik umut verici çözümler sunuyor. Bu çözümlerden biri de “Yüksek İrtifa Platform İstasyonları (HAPS)” teknolojisi. HAPS, özellikle internet erişimi konusunda devrim niteliğinde… Bu potansiyel, eğitimde fırsat eşitliğini de beraberinde getirebilir. 

Ayrıntılar: Stratosferde yaklaşık 20 kilometre yükseklikte uzun süre sabit kalarak geniş bir alana internet hizmeti sunan platformlara “HAPS” deniyor. Bu istasyonlar, standart internet altyapıları gibi karasal alana kurulmak yerine havada konumlanıyor. Genellikle balon, insansız hava aracı, hava gemisi veya sabit kanatlı uçak formunda olan bu platformlar, gözlem ve iletişim için stabil bir platform sağlıyor ve Güneş’ten enerji alarak aylarca çalışabiliyor. 

• Güneş paneli verimliliği, batarya enerji yoğunluğu, hafif kompozit malzemeler, otonom aviyonikler ve antenler konusundaki teknolojik ilerlemeler, frekans bantlarının genişlemesi ve yeni havacılık standartlarının da etkisiyle HAPS, yakın gelecekte sıklıkla kullanıldığını gördüğümüz bir hâle gelecek. 

• Zira bu istasyonlar, uydu ve karasal kulelerin erişemediği dağ, orman ve çöl gibi zorlu arazilerde bile kapsama alanı sağlıyor. 

Eğitimde fırsat eşitliği: Dünya genelinde milyonlarca çocuk, yaşadıkları bölgedeki altyapı eksiklikleri nedeniyle eğitim alma hakkından mahrum kalıyor. UNESCO'nun 2020 raporuna göre dünyada yaklaşık 1,3 milyar çocuk, evinde internet erişimi olmadığı için çevrimiçi eğitim alma imkanı bulamıyor. HAPS teknolojisi ise bu sorunu çözmek açısından büyük bir umut vadediyor. Peki HAPS eğitimde fırsat eşitliğini nasıl sağlar?

1. İnternet erişimi: HAPS, kırsal ve uzak bölgelerde yaşayan çocuklara internet erişimi sağlayarak onların dijital öğrenme materyallerine, çevrimiçi derslere ve global eğitim kaynaklarına ulaşmalarını mümkün kılar. Bu sayede coğrafi konumların getirdiği dezavantajlar da ortadan kalkar. 
2. Dijital eğitim materyalleri: HAPS teknolojisiyle sağlanan yüksek hızlı internet, dijital eğitim materyallerinin kullanımını artırır. Öğrenciler, interaktif ders içeriklerine, eğitim videolarına ve sanal laboratuvarlara erişim sağlayarak daha zengin ve etkili bir öğrenme deneyimi yaşar.  
3. Öğretmenlere destek: Kırsal bölgelerde görev yapan öğretmenler, HAPS sayesinde mesleki gelişimlerine katkı sağlayacak çevrimiçi eğitim programlarına katılabilir. Ayrıca diğer öğretmenler ve eğitim uzmanları ile işbirliği yapılarak en iyi uygulamalar öğrenilebilir ve öğrencilere daha kaliteli eğitim sunulabilir. 
4. Afet durumlarında kesintisiz eğitim: Doğal afetler veya diğer acil durumlar sırasında geleneksel iletişim altyapıları zarar görebilir. HAPS, bu tür durumlarda hızlı bir şekilde devreye girerek kesintisiz internet erişimi sağlayabilir ve öğrencilerin eğitimlerine devam etmelerine yardımcı olabilir. 

Mevcut HAPS projeleri neler? 

Dünya Ekonomik Forumu verilerine göre 2021-2023 yılları arasında HAPS projelerine Almanya 636 milyon dolar, Amerika 447 milyon dolar, Birleşik Krallık ise 251 milyon dolar yatırım yapmış. 

Airbus Zephyr: Airbus, "Zephyr" adlı HAPS platformuyla dikkat çekiyor. Güneş enerjisiyle çalışan ve stratosferde aylarca kalabilen bir insansız hava aracı olan Zephyr, geniş alanlara sürekli internet hizmeti sunarak kırsal ve uzak bölgelerde eğitim olanaklarını artırabilir. 

HAPSMobile: SoftBank ve AeroVironment işbirliğiyle geliştirilen HAPSMobile, büyük insansız hava araçları aracılığıyla geniş bant internet erişimi sağlamayı hedefliyor. Bu proje, özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki dijital uçurumu kapatmayı amaçlıyor. 

Alphabet Loon: Google'ın çatı şirketi Alphabet tarafından yürütülen Loon projesi, stratosferde dolaşan balonlar aracılığıyla internet hizmeti sunmayı hedefliyordu. 2021'de durdurulmuş olmasına rağmen proje, HAPS teknolojisinin potansiyelini ve sınırlarını ortaya koydu. 

Facebook Athena: Facebook, Athena projesi ile düşük maliyetli uydu teknolojileri ve HAPS çözümleri üzerine çalışmalar yürüttü. Bu projeler, dünya genelinde internet erişimini artırmayı ve dijital uçurumu kapatmayı hedefliyor.

HAPS, afet sonrasındaki süreç için de umut vadediyor 

Prof. Halim Yanıkömeroğlu’nun ve doktora öğrencisi Bilal Karaman’ın da yer aldığı akademik çalışmada bahsedildiği gibi HAPS’lar, afet sonrasındaki süreç için de sürdürülebilir çözümler sunuyor. HAPS’ların enerjisini Güneş’ten alabilmesi ve kolay kurulumu, afet sonrasındaki iletişim sorununu ortadan kaldırma potansiyeli taşıyor. 

Bununla birlikte: Doğal afetler sırasında karada yer alan iletişim ve enerji altyapılarının zarar görmesi, yerel yönetimleri HAPS gibi havada konumlanan altyapılara yönlendiriyor. 

• 2023’teki Türkiye depremleri, tekrar iletişim ve enerji çözümlerinin birlikte ele alınmasının önemini ortaya koydu. 

• HAPS, bu tür durumlarda hızlı bir şekilde devreye girerek kesintisiz internet erişimi sağlıyor ve afet yönetiminde önemli bir rol oynuyor.

Perspektif: HAPS teknolojisi, eğitimde fırsat eşitliği sağlamak için güçlü bir araç olabilir. Bu teknoloji, internet erişimini genişleterek dijital uçurumu kapatabilir ve her çocuğun kaliteli eğitime ulaşmasını sağlayabilir. Airbus ve SoftBank gibi büyük şirketlerin öncülüğünde devam eden HAPS projeleri, gelecekte daha adil bir dünyanın bizi beklediğine yönelik umut vadediyor. Ayrıca HAPS’lar, bir yatırım fırsatı olma niteliği de taşıyor. HAPS gibi öne çıkan teknolojilere erken yatırım yapanlar, yüksek kazanç elde ediyor.