Hizbullah lideri Nasrallah’ın öldürülmesi bölgede nasıl bir etki yaratacak?

Hizbullah lideri Hasan Nasrallah, İsrail'in Cuma düzenlediği hava saldırısında öldürüldü. İlk olarak İsrail ordusu tarafından duyurulan haber, bir süre sonra Hizbullah tarafından da doğrulandı. Aynı saldırıda Hizbullah’ın güney cephesi komutanı Ali Karaki'nin de hayatını kaybetmesiyle örgütün lider kadrosu neredeyse tamamıyla ortadan kaldırılmış oldu.

İsrail ordusu, saldırının ardından yaptığı açıklamada Nasrallah ile birlikte farklı seviyelerde 20 örgüt üyesinin öldürüldüğü savunuldu. Lübnan Sağlık Bakanlığı ise saldırıda 6 katlı binanın tamamen yıkıldığını, altı kişinin öldüğünü ve 91 kişinin yaralandığını açıkladı.

• Saldırı, 7 Ekim saldırılarının birinci yılı dolmak üzereyken ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na hitap ettiği Cuma günü düzenlendi.

Bir adım geriden: Hamas’ın lideri İsmail Haniye’nin İran’ın başkenti Tahran’da 31 Temmuz’da öldürülmesinin ardından Hizbullah'ın komuta kademesindeki kayıplar da artmaya başladı. Nasrallah’tan önce Nasrallah’ın en üst düzey askerî danışmanı Fuat Şükür, 30 Temmuz’da Beyrut’ta öldürülmüştü. 20 Eylül’de Hizbullah’ın özel operasyon yapısı Rıdvan Gücü’nün komutanı İbrahim Akil ve askerî eğitimlerinden sorumlu Ahmed Mahmud Vehbi de öldürülmüştü. Ayrıca bir hafta önce çağrı cihazları ve telsizlerin patlatılmasıyla yapılan saldırılarla Hizbullah’ın birçok orta düzey askerî personeli de etkisiz hâle getirilmişti.

Kimdir? Nasrallah, 30 yılı aşkın bir süredir Hizbullah’ın liderliğini yürütüyordu. Örgütün kendisinden önceki lideri Abbas Musavi de 1992 yılında İsrail’in düzenlediği helikopter saldırısında öldürülmüştü. Hasan Nasrallah, örgütün lideri olduğundan bu yana olası bir İsrail saldırısına karşı gizlenerek yaşıyordu.

Bölgesel savaş ihtimali

7 Ekim'den bu yana yükselerek artan gerilimin, 3. Dünya Savaşı’na dönüşebilecek bölgesel bir savaşı tetikleyebileceği, uzun süredir değerlendirilen bir ihtimal. Ancak İsrail-Hizbullah denkleminde önemli bir rol oynayan İran, şimdiye dek İsrail'in saldırıları karşısında gerilimi yükseltmekten ve sert karşılıklar vermekten kaçındı.

Son saldırının ardından İran'ın dinî lideri Ayetullah Ali Hamaney, Müslümanlar'a bir çağrıda bulunarak "sahip oldukları her türlü imkanla Lübnan halkının ve onurlu Hizbullah'ın yanında durmalarını, İsrail'in kötü niyetli rejimine karşı onlara yardım etmelerini" istedi ve saldırının "intikamsız kalmayacağını" söyledi.

Öte yandan: İran ve müttefiklerinin askerî kapasitesi, İsrail ve müttefiklerinin kapasitesiyle karşılaştırıldığında son derece sınırlı kalıyor. Bu nedenle beklenti, Hizbullah’ın İran’la birlikte orantılı bir karşılık vereceği; çatışma sahası biraz daha genişlese de İsrail'in zincirleme saldırılarının bölgesel bir savaşı tetiklemeyeceği ve İran'ın tepkisinin retorik düzeyde kalacağı yönünde. Temmuz ayında göreve gelen İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezekşiyan'ın uzlaşmacı tonu ve BM Genel Kurulu'nda ABD ile nükleer görüşmelere geri dönmeye hazır olduğunu vurgulaması da, ülkedeki muhafazakar kesimler tarafından eleştirilse de İran'ın çatışmaya yanaşmayacağı beklentisini kuvvetlendiriyor. Öte yandan bu tutum, İran'ın bölgedeki nüfuzunu zayıflatabilir.

Ancak: İsrail'in artık iki cephede yürüttüğü askerî stratejinin, sivil halk için barışa kapı açmayacağı, Hamas'ın elindeki rehineleri gözden çıkarmış gibi hareket eden Netanyahu'nun ülkesinde giderek artan bir muhalefetle karşı karşıya kalacağı da öngörülüyor. Askerî anlamda başarı kazansa da İsrail'in uluslararası arenada uzun yıllardır inşa ettiği siyasi meşruiyetine zarar verdiği de düşünülüyor.

İsrail ne hedefliyor? İsrail, buna rağmen İran’ın Hizbullah ve dolayısıyla Hamas’a lojistik destek hattını yok etmek, sansasyonel eylemlerle örgüte psikolojik darbe vurmak ve Lübnan'da örgüte ilişkin içeriden bir baskı oluşturmak istiyor olabilir. Ayrıca bu saldırılarla İran'ın ABD ile nükleer anlaşma için yeniden masaya oturması da geciktiriliyor. Öte yandan İsrail'in Hizbullah’a karşı hedeflediği gibi bir caydırıcılık oluşturulabildiğine şüpheyle yaklaşılıyor. Başta Nasrallah olmak üzere tüm üst düzey komuta kademesini kaybetmiş olsa da bu isimlerin yerini komuta kademesinden başkalarının alması bekleniyor.

Kara operasyonu ihtimali

25 Eylül’de İsrail ordusu, Hizbullah'ın "bölgede yaşayanlar için oluşturduğu tehdidi bertaraf etmek" amacıyla Lübnan'a girme niyetinde olduğunu dile getirdi; bir süredir devam eden hava saldırılarının da bu kara operasyonunun hazırlığı olduğu ifade edildi. 

Bir adım geriden: Daha önce 1982 ve 2006 yıllarında İsrail'in Lübnan'a yönelik işgal harekatları, ülkeyi karadan kontrol etmenin güçlüklerini de ortaya koymuştu. Bu deneyimler ışığında, kara operasyonuna girişilmesi hâlinde bunun sınır kasabalarıyla kısıtlı kalması daha olası görülüyor.