İfade Özgürlüğü Saldırı Altında

İlk olarak, henüz depremin üçüncü gününde arama kurtarma çalışmaları devam ederken ve pek çok kişi enkaz altından Twitter mesajları yoluyla yardım çağrısında bulunurken Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), TikTok ve Twitter’ın bant genişliğini daralttı.^[1] Hangi yasal düzenlemeye dayandığı anlaşılamayan bu tedbir kamuoyunun yoğun tepkisi üzerine uygulamadan kaldırıldı. Yetkililer, Twitter yönetimiyle yapıcı görüşmeler yapıldığını açıkladı.^[2]

İkinci olarak, depremle ilgili paylaşım yapanlar ilk günlerden itibaren gözaltına alınmaya başladı. Bu kapsamda akademisyen ve gazeteci Özgün Emre Koç askerlerin arama kurtarma çalışmalarına geç katıldığına ilişkin paylaşımları nedeniyle 8 Şubat günü gözaltına alınarak bir gece gözaltında tutulduktan sonra ifadesinin ardından serbest bırakıldı.^[3] Daha sonraki süreçte pek çok bilim insanı, gazeteci ve sıradan vatandaşın deprem paylaşımları nedeniyle gözaltına alındığına ilişkin haberler medyaya yansıdı.^[4]

Üçüncü olarak, başta Ekşi Sözlük olmak üzere pek çok internet alan adı ve URL hakkında erişimin engellenmesi/içeriğin çıkarılması kararları verildi. Ekşi Sözlüğe erişimin Cumhurbaşkanlığının talebi üzerine 5651 sayılı Kanunun 8/A maddesi uyarınca BTK tarafından engellendiği belirtildi^[5]. Bu karar Ankara 4. Sulh Ceza Hakimliğince onaylanırken platformun topyekûn erişime engellenmesine neden olan somut içeriğin ne olduğu açıklanmadı. Yine Emniyet Genel Müdürlüğü'nün talebi üzerine 300’den fazla URL adresinin yanı sıra Kürtçe kitaplar yayınlayan Avesta Kitap’ın internet sitesi ve Rudaw televizyonunun internet sitesi erişime engellendi. Daha sonra yapılan itirazlar üzerine Avesta ve Rudaw’a ilişkin erişim engellemelerinin kaldırıldığı bildirildi.^[6]

Dördüncü olarak deprem yayınları dolayısıyla pek çok muhalif televizyon kanalına RTÜK tarafından ekran karartma ve para cezaları verildi. Halk TV ve Tele 1 televizyon kanallarına % 5 para cezası, 5 kez de program durdurma cezası verilirken Fox TV’ye Orta Sayfa programı, Halk TV'ye de Halk Meydanı programı nedeniyle %3'er para cezası verildiği belirtildi.^[7] Bu cezalara neden olarak yapılan bazı yayınların halkı kin ve düşmanlığa tahrik ettiği, ülkenin bölünmez bütünlüğüne aykırı olduğu ya da halkın tarafsız kanaat oluşturmasına engel olduğu gibi gerekçeler gösterildi.

Beşinci olarak bazı futbol maçlarında depreme müdahalede başarısız olduğu gerekçesiyle hükümeti istifaya davet eden sloganlar atılması dolayısıyla maçların seyircisiz oynanması teklif edildi.^[8] Önce Fenerbahçe, daha sonra da Beşiktaş seyircisi tarafından hükümetin istifasını isteyen sloganlar atılması üzerine başta MHP lideri Bahçeli olmak üzere pek çok siyasetçi kulüp  üyeliklerinden istifa ettiklerini duyurdu.^[9] Öte yandan, 4 Mart Cumartesi günü oynanacak Kayserispor-Fenerbahçe maçına Kayseri İl Güvenlik Kararı gereğince Fenerbahçe misafir takım seyircisinin alınmayacağı belirtildi.^[10] Ayrıca, maçlarda “hükümet istifa” sloganı atan bazı kişiler hakkında 6222 sayılı Kanun’un 14. Maddesi gereğince “tehdit ve hakaret içeren tezahürat” yaptıkları gerekçesiyle müsabakaları seyirden men cezası verildiği öğrenildi.^[11]

Son olarak bazı kitapların toplatılmasına ilişkin kararlar yayınlandı. Bu çerçevede ilk olarak, 1990’lı yıllardan beri Türkiye’de satışta olan “Vişnenin Cinsiyeti” adlı kitap hakkında “muzır yayın” kararı verildiği duyuruldu.^[12] İkinci olarak ilahiyatçı yazar İhsan Eliaçık tarafından yazılan 'Yaşayan Kur'an Türkçe Meal-Tesfir' adlı kitap hakkında Diyanet İşleri Başkanlığının talebi üzerine 'İslam Dini'nin temel nitelikleri açısından sakıncalı unsurlar içerdiği' gerekçesiyle İstanbul Sulh Ceza Hakimliği kararıyla toplatma kararı verildiği açıklandı.^[13]

Demokrasinin vazgeçilmez bir unsuru olan ifade özgürlüğü her türlü fikrin serbestçe ifade edilmesini, kamu otoritelerinin ağır eleştirilere tahammül etmelerini gerektirir. En basit eleştirilerin susturulmasına yönelik uygulamalar, insan hakları, demokrasi ve hukuk devleti gibi temel anayasal ilke ve değerlere aykırıdır.