İş dünyasının çıkışları neye işaret ediyor?

Geçtiğimiz hafta Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ömer M. Koç, iyice artan enflasyon baskısının vatandaşları yorduğunu görmenin üzücü olduğu dile getirmiş ve "esaslı bir reform ajandasına sarılarak ülke riskimizi azaltmak zorundayız" demişti. 

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu da "Enflasyon, girdi maliyetlerinin artışı, faizler ve döviz kurlarındaki sıkıntılarımız sürüyor. Böyle bir kriz görmedik." açıklamasını paylaştı. 

Gıda Perakendecileri Derneği Başkanı Galip Aykaç gıda fiyatlarındaki yüksek artışın sorumlusunun market zincirleri olarak gösterilmesini kabul etmediklerini, zincirlerin fahiş fiyatla damgalanmasının "gerçekten uzak" olduğunu ve üretim, tedarik, lojistik, gümrük ve benzeri maliyetlerin nihai fiyatlara yansıdığını belirtti. 

En son, Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD) tarafından derneğin 50'nci kuruluş yılı için hazırlanan Geleceği İnşa başlıklı raporun tanıtım toplantısında verilen mesajlar iş dünyasının güncel ekonomik ve politik gelişmelere yaklaşımına dair ipuçları taşıyor.

TÜSİAD toplantısında hangi mesajlar verildi?

Gelişmiş ülkelerde kalkınmanın olmazsa olmaz üç temel unsurunun insani gelişme ve yetkinleşme; bilim, teknoloji ve inovasyon; siyasal, ekonomik, toplumsal kurumlar ve kurallar olarak sıralandığı Geleceği İnşa raporunun sunuş metninde ekonomik istikrar ve düşük enflasyon vurgularıyla gelişmiş; AB entegrasyonu ve uluslararası sözleşmelere bağlılık vurgularıyla saygın; eşitlik, özgürlük ve gelir adaleti vurgularıyla adil ve karbon nötr kalkınma ve yeşil ekonomik dönüşüm vurgularıyla çevreci bir Türkiye hedeflerine yer verildi.

Cari açığa ve bütçe açığına beceri, bilgi, liyakatli kadro ve yönetişim açığının da eklendiğini söyleyen TÜSİAD Yüksek İstişare Kurulu Başkanı Tuncay Özilhan, "Düşen sadece TL’nin değeri değil, su rezervlerimiz, birbirimize güvenimiz, ihracatımızda yüksek teknolojili ürünlerin payı, mutluluk ve huzurumuz da geriliyor.” dedi. Laiklik ve demokrasiye özellikle vurgu yapan Özilhan hukukun üstünlüğü, yargı bağımsızlığı, çoğulcu ve katılımcı demokrasi, kuvvetler ayrılığı, şeffaf ve daha az merkeziyetçi kamu yönetimi başlıklarının altını çizerek "Başta Merkez Bankası olmak üzere düzenleyici ve denetleyici kuruluşların bağımsızlığı tartışma dışı olmalıdır" ifadelerini kullandı.

TÜSİAD Başkanı Simone Kaslowski yurt dışına göçün altında genç işsizliği, özgürlük alanlarının daralması, güzel bir hayat kurabilme olanaklarının azalması gibi sebeplerin olduğunu hatırlatarak Türkiye'nin Dünya Adalet Projesi hukukun üstünlüğü endeksinde 139 ülke arasından 117'nci sırada olduğunu söyledi. Kişi başına düşen gelirin 13 yıl sonra 2007 seviyesinin altına düştüğünü belirten Kaslowski "Yeni bir Kalkınma anlayışına duyduğumuz ihtiyaç çok açıktır." dedi.

Nasıl yorumlanıyor?

Özilhan ve Kaslowski'nin konuşmalarında "muhalefetin dozunun gerçekten dikkat çekici seviyede" olduğunu söyleyen T24 yazarı Barış Soydan; laiklik, demokrasi, özgürlük vurgularının değerli olduğunu söylese de "Laiklik ve demokrasi sorununun kaynağı ne, sorumluları kimler?" gibi sorulara yanıt olacak bir öznenin eksikliğine dikkat çekti. 

BirGün yazarı Hayri Kozanoğlu raporun hiçbir önlem sunmadığını, vergi adaletsizliğini görmezden geldiğini, kurumlar derken sendika ve meslek kuruluşlarını yok saydığını, devlette kadrolaşmayı es geçtiğini, AB'yi ve 2002-2007 dönemini fetişleştirdiğini savundu. 

Gazete Duvar yazarı Hakkı Özdal, Geleceği İnşa projesini "müstakbel yeni iktidarı da program düzeyinde yönetecek bir hegemonya hamlesi gibi" şeklinde tanımlayarak "Türkiye büyük burjuvazisi fırsatı kaçırmıyor ve yeni döneme siyaseten de öncülük etmeye girişiyor" eleştirisini yaptı.

Geniş perspektif

TÜSİAD, Erol Bilecik'in başkanlığı döneminde o dönemki Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak tarafından açıklanan Yeni Ekonomi Programı'nın hedeflerini "gerçekçi" olarak nitelemiş ve iş dünyasının program başarısı doğrultusunda seferber olmaya devam edeceğini söylemişti. Şubat 2019'da başkanlığa gelen Kaslowski ise Ekim 2019'da temel hak ve özgürlükler, ifade özgürlüğü, insan hakları gibi vurgular yapmış ve yapısal bir dönüşümü gerçekleştirmek için daha uzun zamana ve reformları gerçekleştirmede kararlılığa ihtiyaç olduğuna dikkat çekmişti. 

2019'daki söylem değişikliği dikkate alındığında ekonomi yazarı Uğur Gürses'in "raporda yeni bir şey göremediğine" dair yorumu doğru bir noktaya işaret ediyor. 

Fakat The Financial Times'ın dikkat çektiği üzere Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı ve politikalarını eleştirmek iş dünyasında sık rastlanan bir durum değil. Ömer Koç, Hisarcıklıoğlu, Aykaç ve TÜSİAD'ın çıkışları birlikte değerlendirildiğinde Doç. Dr. Can Kakışım'ın "Korku duvarı aşılıyor" yorumu da haklılığını koruyor.

TÜSİAD toplantısıyla ilgili Aposto! Gündem'e görüş veren Kakışım, şu ifadeleri kullanıyor:

TÜSİAD'ın vurguları şaşırtıcı değil çünkü siyasi iktidar uzunca bir süredir sermayedarlar için bile rantabl olmaktan çıktı. Zira ülkenin Batı dünyasından kopuşu ve dışarıya verdiği hukuksuzluk görüntüsü her alana olduğu gibi ekonomiye de negatif yansıyor. Ekonomideki yapısal sorunlar hem iktidarın hem de mevcut sistemin değiştirilmesini zorunlu kılıyor ve anlaşılan TÜSİAD da buna göre pozisyon alıyor. Aslında TÜSİAD'ın geç tepki verdiğini bile söylemek mümkün. Bu gecikme AKP iktidarının otoriterliğinden kaynaklanıyordu. Demek ki iktidarın ömrünün uzun olmadığına dair beklentileri daha cesur davranmalarına zemin hazırladı.