İsrail ile Ticaret ve Basın Özgürlüğü

31 Mart yerel seçimlerinde iktidarı sıkıştıran konulardan biri de İsrail ile var olan ticarî ilişkiler oldu. Başta Yeniden Refah Partisi olmak üzere siyasî partiler askerî nitelikte malzeme ve teçhizatın İsrail’e satıldığı ve bundan dolayı İsrail’in on binlerce sivili öldürdüğü savaşa iktidarın katkı sağladığı propagandası yaptı. Bu propagandanın AKP’nin tabanında karşılık bulduğu ve AKP seçmeninin sandığa gitmekten caydıran faktörlerden biri olduğu söylenebilir. Ayrıca, seçimden bir gün önce Erdoğan’ın Sultanbeyli mitinginde “İsrail’le ticareti kes” pankartı açtığı için bir kişi gözaltına alınmıştı.[2] Yine seçimden önce Ticaret Bakanı Ömer Bolat bu konuyu gündeme getirenlerin Mossad tarafından desteklendiğini dile getirmişti: "Hükümetin sürekli olarak İsrail ile ticaret vs. suçlamaları ile sıkıştırılmak istenmesi bazı marjinal siyasî unsurların ve sizin ifade ettiğiniz terör örgütlerinin fake hesaplarıyla yapılan sıkıştırma ve itibarsızlaştırma çalışmaları... Bunu İsrail istihbaratı da özellikle destekliyor.”

Gazeteci Metin Cihan’ın açık kaynaklardan elde ettiği verileri paylaşmasının ardından tartışma daha da alevlendi.[3] Erdoğan da bayram mesajında Gazze halkına sahip çıkmaya devam edeceklerini söyledi ve “yalan üzerinden kendi devletine iftira atanları akla, vicdana davet ediyorum” dedi.[4] İletişim Başkanlığı’na bağlı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi de iddialar arasında yer alan jet yakıtı satışına dair, “sadece Türkiye topraklarındaki havalimanlarında İsrail’e ait sivil uçaklar için satın alınan jet yakıtı olduğunu” savundu.[5] Bir süre sonra, ne var ki, Ticaret Bakanlığı İsrail’e yönelik ihracat kısıtlaması uygulama kararını kamuoyu ile paylaştı. Kısıtlama getirilen ürünler arasında daha önce ticareti reddedilen uçak yakıtı ve jet yakıtı dahil, inşaat malzemeleri, kimyasal ürünler, çelik ve alüminyum ürünleri gibi birçok ürün bulunuyor.[6] 

Bu konuyla ilgili tartışmalar ticaret kısıtlamasıyla bitmedi, tabii ki. Gazeteci Metin Cihan ile eski Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank arasında bir tartışma başladı. Cihan, Varank’ın İsrail’e av tüfeği yedek parça ve aksamı gönderen bir şirketi ziyaret ettiği fotoğrafları kamuoyu ile paylaştı.[7] Varank ise eski Sanayi Bakanı olarak bunun gibi birçok fabrikayı gezdiğini söyledi ve Cihan’ı “Türkiye’de yaşamaya bile cesareti olmayan, ahlaksız, yalancı bir müfteri” olmakla itham etti.[8] 

AKP hükümeti birçok konuda olduğu gibi İsrail ile ticaret konusunu da kamuoyundan gizlemeye çalışmış, bunu ortaya çıkaran gazetecileri ve siyasetçileri marjinalize ederek dış mihrakların unsurları olmakla itham etmiştir. Ne var ki, kamuoyuyla paylaşılan bilgiler ve çok daha yüksek ihtimalle yerel seçimde aldığı yenilgi AKP’nin bu konuda geri adım atmasına neden olmuştur.

Bu bağlamda basın özgürlüğünün önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır. Basın özgürlüğünün korunması, hükümetlerin denetlenmesinde hayatî önem taşımaktadır. Gazeteciler ve bağımsız medya organları, kamuoyunu aydınlatmak ve hükümetlerin hesap verilebilir olmasını sağlamak için önemli işlevler görür. Bu olayda da gördüğümüz gibi, gazetecileri tehditkâr ifadelerle korkutmak demokratik süreçleri zayıflatır ve halkın bilgi edinme hakkını engeller. Belirtmek gerekir ki özgür ve bağımsız bir basın olmaksızın, halkın gerçeklerden haberdar olması ve sağlıklı bir demokratik işleyiş mümkün değildir.

[1] AYM, E.2021/28, K.2024/11, 18/01/2024, karara şuradan erişilebilir: https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/2024/11

2 https://medyascope.tv/2024/03/30/erdoganin-sultanbeyli-mitinginde-israille-ticareti-kes-pankarti-actigi-icin-gozaltina-alinan-genc-konustu-ikiyuzlulugu-ifsa-ediyoruz-dualar-filistine-ama-cepl/

3 https://www.youtube.com/watch?v=sitfU42GXbI

4 https://www.sozcu.com.tr/erdogan-dan-israil-le-ticaret-elestirilerine-sert-yanit-p38591

5 https://www.politikyol.com/iletisim-baskanligindan-israile-jet-yakiti-yalanlamasi-turkiyedeki-havalimanlarinda-israile-ait-sivil-ucaklara-satilan-yakittir/

6https://twitter.com/ticaret/status/1777577177489305889?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1777577177489305889%7Ctwgr%5E6690d1712dbdfce9e6d7f08f98855fc0ec1d9887%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.tr724.com%2Faciga-cikan-gercek-ve-akp-utanmazligi%2F

7 https://x.com/metcihan/status/1780477690400674130

8https://twitter.com/varank/status/1780493093445177499?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1780493093445177499%7Ctwgr%5Eabd9ee6e0dad3a78189e17bc67f120fd5fe27fa1%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Ftr.euronews.com%2F2024%2F04%2F17%2Fgazeteci-metin-cihan-ve-eski-bakan-varank-arasinda-israile-silah-satisi-tartismasi