İstihdam ve işsizlik düşüşte, nasıl?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Kasım 2020 dönemine ilişkin iş gücü istatistiklerini açıkladı. Türkiye'de işsizlik oranı, Kasım 2020'de 2019'un aynı ayına göre 0,4 puan azalarak %12,9 oldu. Söz konusu dönemde işsiz sayısı 303 bin kişi azalarak 4,5 milyon kişiye geriledi. İstihdam edilenlerin sayısı geçen yılın kasımında 2019'un aynı ayına göre 1 milyon 103 bin kişi azalarak 27 milyon 66 bin kişi, istihdam oranı ise 2,7 puanlık azalışla %42,9 oldu. Pandemi dönemine rağmen artmayan işsizlik verisi ile aynı zamanda düşüş gösteren istihdam verisi ne anlama geliyor? Uzmanlar verileri nasıl yorumluyor, alternatif veriler ne anlatıyor?

• Eş değer tam zamanlı istihdam kaybı yöntemi: Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR), TÜİK’in Kasım dönemi iş gücü istatistiklerini değerlendiren İşsizlik ve İstihdamın Görünümü Raporu’nu yayımladı. Rapora göre, TÜİK’in açıkladığı dar tanımlı işsizlik oranı ve işsiz sayısı gerçeği yansıtmıyor. DİSK-AR’ın raporu, ILO eş değer tam zamanlı istihdam kaybı yöntemini kullanarak geniş tanımlı işsizliğin %28,8, geniş tanımlı işsiz sayısının ise 10 milyon 382 bine yükseldiğini gösteriyor. İş gücüne katılım oranında ve iş başında olanların oranında büyük düşüşler olduğunun altını çizen rapor; genç işsizliğini %43,5, kadın işsizliğini ise %37,7 olarak kaydediyor. TÜİK'in verilerinde genç nüfus işsizliği %25,4 olarak belirtilirken kadın işsizlik oranı yer almıyor.
   
• Standart hesaplama yöntemi: TÜİK; işsizlik oranını hesaplarken Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) standart hesaplama yöntemini baz alarak “İşsizlik Oranı=İşsiz sayısı/İşgücü” denklemini kullanıyor. Bir ülke nüfusunun çalışma çağında olduğu kabul edilen nüfusunun çalışma arzusunda olup işsiz olanları ile hâlen çalışmakta olanların toplamı, iş gücü olarak adlandırılıyor. Ancak bu denklemde bir kişinin işsiz sayılabilmesi için geriye dönük 4 haftada aktif iş araması gerektiğinden, işsiz sayısı da olduğundan az görünebiliyor. TÜİK’in yöntemine göre, kısa çalışma ödeneği ve ücretsiz izin ödeneği alan işçiler “iş aramadıkları” için işsiz sayılmıyor ve kısa çalışma ödeneği alan 3,6 milyon işçi ve ücretsiz izin ödeneği alan 2,21 milyon işçi çalışmadığı hâlde istihdamda kabul ediliyor. Öte yandan, kayıt dışı ve kendi hesabına çalışıp işsiz kalan kesim de salgından dolayı iş aramadıkları için istihdama dâhil olmuyor. Çalışmaya hazır olup iş aramayanların ve işsizlerin toplamının 9 milyona yükseldiğini açıklayan Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomi ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi'nin (BETAM) İşgücü Piyasası Görünümü Raporu’na göre, işsiz sayısındaki azalmanın aslında bireylerin iş gücü piyasasının dışına çıkmasının ve dolayısıyla iş gücünün gerilemesinin bir sonucu olduğu söylenebiliyor. Rapor, iş gücüne katılım oranının düşmesinin nedenleri arasında umutsuz işsiz sayısının %134 artmasını ve salgının şiddetlenmesini gösteriyor. BETAM ayrıca, TÜİK’in işsizlik verilerinin doğru olmadığının altını çiziyor ve resmî istihdam ve işsizlik verilerinin “Bir nevi 3 kişi kazanıyor 10 kişi tüketiyor.” şeklinde yorumlanması gerektiğini belirtiyor. 
   
• TOBB ETÜ Sosyal Politikalar Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin (SPM) bu ay yayımladığı İş Gücü Piyasalarında Genç Nüfusun Görünümü raporu ise TÜİK verilerinin “iş gücü piyasalarında Covid-19 sonrasında gözlenen gerçek tabloyu yansıtmaktan uzak kaldığını” belirterek geniş tanımlı genç işsizlik oranını %40,5 olarak açıklıyor. DİSK-AR’ın verilerine yakın sonuçlar açıklayan SPM; iki genç kadından birinin işsiz olduğunu kaydediyor. SPM, işsizlik oranını hesaplarken “işsiz” olanlara ek olarak “ümidi kırılanlar ve herhangi başka bir sebepten dolayı iş aramaktan vazgeçtikleri için iş gücünden çıkan kişileri" de hesaba katıyor. Ek olarak, “Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan Genç Nüfus (NEET)” oranını hesaplayan SPM çalışmasında, Türkiye’nin hâlen OECD ülkeleri içinde NEET oranı en yüksek üçüncü ülke olduğu vurgulanıyor.
   
• Yorumlar: TÜİK’in hesaplama sistemindeki “son 4 haftada aktif iş arama” kriterini dar olduğu gerekçesiyle eleştirerek genç işsizlik oranında geniş tanımlı işsizlik oranının baz alınması gerektiğini söyleyen TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi SPM Direktörü Prof. Dr. Serdar Sayan, her 2 kadından 1’inin; erkeklerde ise her 3’ünden 1’inin işsiz olduğunu belirtiyor. Diğer yandan ekonomist Selva Demiralp, işsizlik oranı hesaplanırken “iş arama” kriterinin olmasından kaynaklı iş gücü katılımının azalmasının işsizlik oranını düşük gösterip yoksulluktaki gerçek artışı gizlediğini söylüyor. 
   
• Başkan değişikliği: Dün, TÜİK’te başkanlık görevini yürüten Muhammed Cahit Şirin’in yerine başkan yardımcılığı görevini yürüten Ahmet Kürşat Dosdoğru’nun atandığı açıklandı. Gazeteci Nevşin Mengü YouTube kanalında, Şirin’in bir yılı sona ermeden görevden alınmasının sebebleri arasında TÜİK’in paylaştığı verilerin “şeffaf ve gerçekçi olmamasının” yanı sıra son zamanlarda ekonomi yönetiminde yapılan atamalarla piyasaya verilen güvenin artırılması olduğunu tahmin ediyor.