İsveç, pandemi, yaşlı kayıpları

İsveç Covid-19'a karşı dünyanın büyük bir kısmından farklı bir yol izlemeyi denedi. Günlük yaşamı kesintiye uğratmaktan kaçınan uygulamalar diğer Avrupa ülkelerinden çarpıcı şekilde farklıydı. Ülke, “sürü bağışıklığını” elde edip salgını arkada bırakabileceğini umdu. Ancak veriler İsveç'te salgına bağlı yaklaşık 6 bin can kaybının 2.694’ünün, yani %45'ten fazlasının, bakımevlerinde yaşayan vatandaşlar arasında olduğunu gösterdiğinde ülkenin pandemiye karşı tutumu daha da tartışılmaya başlandı. The New York Times’ta geçtiğimiz hafta yayımlanan “Salgın, İsveç’in Cömert Sosyal Refah Devletinde Delikler Açtı” adlı makale ülkede yıllarca süren bütçe kısma ve piyasa reformlarının İsveç'teki bakımevlerinde bir can kaybı dalgasına zemin hazırladığını iddia ediyor. 

• Salgın süreci: Geçtiğimiz aya kadar, İsveç'in bu konudaki resmî politikası belirgin semptomları olmayan kişilerin virüsü yayma olasılığının çok düşük olduğunu söylüyordu. Ülke, vatandaşları evden çalışmaya teşvik etti ve onlara toplu taşıma araçlarından kaçınmak gibi sosyal mesafe temelli tavsiyelerde bulundu. İsveç, salgını yavaşlatmak için hayatı durma noktasına getiren önlemler almak yerine yaş gruplarını hedef alan kimi düzenlemeler getirdi. 50 kişiden fazla toplanmalar ve bakımevi ziyaretleri yasaklandı. Halktan zorunlu olmadıkça seyahat etmemeleri ve hasta ya da yaşlıların sokağa çıkmaması istendi. Ancak dükkân, restoran, bar ve spor salonu gibi işletmeler hizmet vermeyi sürdürdü. Aynı zamanda, hâlâ birçok bölgede enfekte olmuş kişilerin temaslarını kendileri bildirmeleri bekleniyor.
   
• Aynı zamanda bir grup bilim insanı ülkenin halk sağlığı otoritesi Folkhälsomyndigheten'e (FoHM) yönelik şiddetli bir eleştiri yayımladıkları nisan ayından bu yana kurumun daha sert önlemler alması çağrısında bulunuyor. Grup, bakımevlerinde yaşayanların büyük çoğunluğunun hastanelere götürülmediğini belirtiyor. Stockholm’deki hastanelere yönelik 17 Mart yönergesi, 80 yaşın üzerinde veya vücut kitle indeksi 40'ın üzerinde olan hastaların, iyileşme olasılıkları daha düşük olduğu için yoğun bakıma alınmaması gerektiğini belirtiyor.
   
• The New York Times; bu konuyu anlamak için ülkedeki yaşlı bakım sistemini incelemenin önemli olduğunu paylaşıyor. Bakımevlerinde yaşanan can kayıplarının hükümetin virüsün yayılmasını sınırlayamamasından kaynaklandığını belirtiyor. Stockholm'deki Sabbatsbergsbyn bakımevi işletmecisi grup Attendo'nun CEO'su Martin Tivéus, salgının yayılmasını kontrol altına alma mücadelesinde zor günler yaşadıklarını ve salgın sürecindeki tutumun riskleri önemli ölçüde artırdığını belirtiyor.
   
• Sistem hatası: İsveç Sağlık ve Sosyal İşler Bakanlığı'nın bir parçası olan sağlık araştırma konseyi Forte genel sekreteri Olle Lundberg, "Salgın, yıllardır radarın altında kalan bir dizi sistem hatasını gösterdi.” sözlerini paylaşıyor. 1992 yasasına göre yaşlı bakımının, bakımevlerine bağımlılıktan evde bakıma yönelen bir değişim gösterdiği belirtiliyor. Makale, kanun yapıcıların yaşlıların son yıllarını kurumsal ortamlardan ziyade kendi evlerinde geçirmeyi tercih edecekleri fikrini benimsediğini söylüyor. Ancak The New York Times, bu değişimin bütçe zorunluluklarından da kaynaklandığını iddia ediyor. 
   
• Dünya: Makalede, İsveç'in son yirmi yılda hastane kapasitesini önemli ölçüde azalttığı belirtiliyor. Bakımevlerindeki yaşlıların, onları bunaltacaklarından korktukları için hastanelere erişimlerinin de engellendiği paylaşılıyor. The New York Times veri tabanına göre, ABD'de salgın kayıplarının yaklaşık %40'ı da bakımevleriyle bağlantılı. Birleşik Krallık'ta ise hükümet verilerine göre 15 binden fazla bakımevinin Covid-19 kayıplarından doğrudan sorumlu tutulduğu söyleniyor. Makale, aşırı düzeyde ekonomik eşitsizlikle karakterize edilen ülkelerde bu trendin görüldüğünün altını çiziyor.