Mevduat faizinde ralli sürüyor

Bankaların TL mevduat için sürdürdüğü yarış tüm hızıyla devam ediyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yayımlanan verilere göre bankaların 3 aya kadar vadeli TL mevduat için teklif ettiği faiz %28,1 ile Kasım 2003’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaşmış durumda. Bazı bankalardaysa bu oran %36’lara kadar çıkabiliyor.

Perspektif: Mevduat faizindeki yükselişlere ilişkin iki temel neden göze çarpıyor. Bunlardan bir tanesi yüksek enflasyon ortamı, diğeri ise TCMB tarafından liralaşma stratejisi kapsamında uygulanan düzenlemeler. 

• Öncelikle bankaların, yüksek enflasyon ortamında mevduat toplayabilmek adına parasını enflasyona karşı korumak isteyen mudilerine teklif ettiği mevduat faizini artırmaları gerekiyor. Bunu yapmadıkları takdirde yatırımcıların paralarını enflasyona karşı korumak için farklı alanlara yönelmeleri ve bu nedenle bankaların mevduat kaybına uğramaları oldukça olası hale geliyor.
• Bunların yanı sıra, bankaların liralaşmayı teşvik etmesi için birtakım düzenlemeler de uygulanıyor. Örneğin TCMB, 25 Kasım 2022 tarihinde yaptığı düzenleme ile TL mevduat oranı %50’nin altında olan bankalara %8, %50-60 bandında olan bankalara ise %3 komisyon uygulayacağını açıkladı. Düzenlemenin ardından %20-21 arasında seyreden ortalama mevduat faizi ise bugün %28’in üzerine çıkmış durumda. 

Bununla birlikte: Mevduat faizini artırmak yerine farklı uygulamalara giden bankalar da mevcut. Ekonomim’den Şebnem Turhan’a konuşan bankacılık kaynakları, bazı bankaların yüksek mevduat faizi ile anılmak istemediğini, bu yüzden mevduat faizini %30’un altında tuttuğunu fakat mevduat kaçışını önlemek için de mudilerine vade sonunda prim ödemeyi teklif ettiğini aktarıyor. 

Öte yandan: İşin bir diğer yanı ise mevduat faizinin kredi faizlerini geride bırakıyor olması. TCMB tarafından açıklanan verilere göre 24 Mart ile sona eren haftada ortalama taşıt kredisi faizi %24,6, konut kredisi faizi %17,2, ticari kredi faizi ise %14,5 seviyesinde gerçekleşti. Bütün bunlara karşın aynı haftada TL cinsinden ortalama mevduat faizi %28,1 olarak uygulandı. Bankaların temelde, mevduat toplayıp bunları krediye dönüştüren kurumlar olduğunu düşünürsek, bu durum biraz garip karşılanabilir.

• TCMB’nin bazı cinsteki kredilerin faizlerini düşürmek için geçmişte birtakım düzenlemeler yaptığı da görülüyor. Örneğin banka tarafından 20 Ağustos 2022’de hayata geçirilen düzenleme buna bir örnek olarak gösterilebilir. Düzenlemeyle birlikte 2022 yılı sonuna kadar TCMB yıllık referans oranının 1,4 katı üzerinde faiz uygulanan ticari krediler için %20, 1,8 katı üzerinde faiz uygulanan ticari krediler içinse bankalara %90 oranında menkul kıymet tesisi zorunluluğu getirildi. “Örtülü sınır” olarak adlandırılan düzenlemenin ardından ticari kredi faizlerinde hızlı bir düşüş kaydedilmişti. 

• Yakın zamanda ihtiyaç kredileri için de benzer bir düzenleme yapıldı. TCMB, faiz/kâr payı oranı, bileşik referans oranının 1,8 ile 2 katı arasında olan ihtiyaç kredileri için %20, referans oranının 2 katından yüksek olan ihtiyaç kredileri içinse bankalara %90 menkul kıymet tesisi uygulayacağını duyurdu. Sonradan yapılan bir başka düzenleme ile de 70 bin liranın altındaki ihtiyaç kredilerinin uygulamadan muaf tutulacağı açıklandı.