Mobbing: yaşamak mı daha zor, ispatlamak mı?

(Görsel: Kale OSGB)

Mobbing kavramı ilk olarak 1984 yılında Dr. Heinz Leymann tarafından İş Hayatında Güvenlik ve Sağlık başlıklı bir raporda ortaya atılmış ve böylece bilimsellik kazanmıştır. Buna göre kavram; psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermek şeklinde ifade edilebilir. Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından belirlenen tanım doğrultusunda ise bezdiri ifadesi seçilmiş ve “işyerlerinde, okullarda vb. topluluklar içinde belirli bir kişiyi hedef alıp, çalışmalarını sistemli bir biçimde engelleyip huzursuz olmasına yol açarak yıldırma, dışlama, gözden düşürme” olarak tanımlamıştır. Ayrıca, genel kanının aksine sadece işyeri hiyerarşisinde üstte bulunanların astlarına uyguladığı bir tipoloji değildir. Çalışanın çalışana uyguladığı bu tarz eylemler de işyerinde psikolojik taciz kapsamında nitelendirilir.

Öte yandan hâlihazırda daha ziyade mobbing ifadesinin tercih edildiğini söylemek hatalı olmayacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın İşyerinde Psikolojik Taciz Bilgilendirme Rehberi'nde ise mobbing ile birlikte işyerinde psikolojik taciz kavramı da kullanılmaktadır. Öyle ki, mobbinge maruz kalan bir çalışan, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip maddi ve manevi tazminat davası açabilir ya da Türk Ceza Kanunu'nun 105. ve 109. maddeleri gereğince ceza davası açma yoluna gidebilir.

Persty Yönetim Danışmanlık tarafından gerçekleştirilen 2021 Türkiye İş Dünyası Araştırması verilerine göre, ülkemizdeki mobbing mağdurlarının yüzde 67’si bunu ispatlamada zorlanıyor. İspatlama konusunda kadınlar ve erkekler ise neredeyse aynı durumda: Kadınlarda yüzde 66 iken; erkeklerde bu oran yüzde 68 şeklinde.

Demografik gruplar özelinde karşılaştırıldığında ise mobbingi ispatlamada Z kuşağının daha az zorlandığı görülüyor; zira söz konusu oran yüzde 44 olarak gerçekleşmiş durumda. En fazla zorlanan grup Y kuşağı (yüzde 71) iken; bu oran X kuşağı için yüzde 64 ve baby-boomer kuşağı için de yüzde 56 şeklinde.

Ek olarak, mobbing mağdurlarının en sık maruz kaldıkları mobbing davranışları ise;

• Yüzde 50 oranında “performansın engellenmesi”,
• Yüzde 44’lük oranında “yapılan işlerin küçümsenmesi”,
• Her biri yüzde 41’lik oranda “dedikoduya maruz kalma”, “yapılan işlerin eleştirilmesi”, “yeteneklerin çok altında işleri yapmaya zorlanma” şeklinde belirtiliyor.