Muhalefetin gündemi: CHP'nin ara seçim çağrısı nasıl karşılık buldu?

CHP Genel Başkanı Özgür Özel, ara seçim gündemi kapsamında muhalefet partileriyle yürüttüğü temaslarına devam ediyor.

Son olarak 14 Nisan'da Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan'ı ziyaret eden Özel, görüşmenin ardından yaptığı basın açıklamasında, "Sandıktan kaçmak, milletten kaçmaktır. Demokrasilerde milletten kaçmanın bedeli çok ağır olur. Millet çağırdığı bir sandığı, Anayasa'da yazdığı halde kendisinden kaçıranla ilk bulduğu sandıkta en şiddetli şekilde hesaplaşır. Bunun bedelini de en ağır şekilde ödetir" dedi. 

Bir gün önce Anahtar Parti Genel Başkanı Yavuz Ağıralioğlu’nu ziyaret eden Özel, görüşmeden sonra yaptığı açıklamada Macaristan'da yapılan seçimlerle ilgili de konuştu:

"Macar halkı demokrasiyi seçti. Orbán kaybederken, onu destekleyen tüm tek adamlar kaybetti. Macar halkının demokrasiden yana gösterdiği tutumun bir benzerini ülkemizde de demokrasiden ve güçlü bir Meclis'ten yana milletin göstereceğine inancımız tamdır." 

Özgür Özel: 'Anayasa'yı çiğniyorlar'

Özel, 6 Nisan’dan bu yana siyasi partilerle yaptığı görüşmelerde, Anayasa’nın milletvekilliklerinin 30 ayı aşkın süre boş kalması hâlinde ara seçimi zorunlu kıldığını sık sık vurguladı.

“Hatay, Afyonkarahisar, Kırıkkale, Kastamonu, Adıyaman, Kocaeli ve İstanbul birinci bölgelerindeki seçmenlerin seçtiği milletvekilleri boşaldı, üstünden de 30 aydan fazla süre geçti. Meclis alacağı bir ara seçim kararıyla buraları doldurmakla yükümlü, Anayasa bunu tartışmasız şekilde yazmış."

Özel, bu bölgelerdeki anket sonuçlarına da işaret etti:

“Bunların hepsinde son seçimde AK Parti birinci partiydi. Ara seçimi yapma gücünden emin olsa, 'Gelin yapalım ara seçimi' dese, bu 7 sandalyenin 7'sini de son seçim sonuçlarına göre kazanabiliyorken şu anda anketlerde görüyor ki hiçbirinde birinci parti değildir. Erdoğan bu yüzden sandıktan korkuyor, milletten kaçıyor."

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Özel’in ara seçim ve erken seçim çağrısına olumsuz yanıt verdi. Öte yandan CHP, iktidar üzerinde baskı kurmak için ortak yasa teklifi hazırlanması ve gerekirse Anayasa Mahkemesi’ne başvuru da dahil her türlü hukuki adımı atmaya hazır olduklarını söylüyor.

Siyasi partiler ne diyor?

CHP lideri Özgür Özel, ara seçim gündemiyle çıktığı siyasi parti turu kapsamında DEM Parti, TİP, EMEP, İYİ Parti, Gelecek Partisi, Yeniden Refah Partisi, Demokrat Parti ve Demokrasi ve Atılım Partisi (DEVA), Zafer Partisi, SOL Parti, Anahtar Parti ve Saadet Partisi'yle görüştü.

• Özel'in ziyaret ettiği 12 siyasi partinin tamamı, CHP’nin ara seçim talebine destek verdi.

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu, "Ara seçim için oylama olursa oyunuz ne olur?" sorusuna "Seçimin her türlüsü için evet oyu kullanırız" dedi.

Zafer Partisi, “iktidarın terör örgütünün muhalefeti desteklediği yalanı söylediği” gerekçesiyle ara seçim isterken, SOL Parti “tek adam rejiminin oylanacağı bir referandum” olacağı için Özel’in çağrısını destekledi.

Özel-Kurtulmuş görüşmesi

Özel, siyasi parti ziyaretlerinden sonra TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’tan randevu talep edecek.

Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş’la görüşmesinde, Özel Anayasa’nın 78. maddesindeki "TBMM üyeliklerinde boşalma olması hâlinde ara seçime gidilir" hükmünü hatırlatarak sürecin başlatılmasını talep edecek.

Özel'in ayrıca Anayasa Mahkemesi'nin Can Atalay kararının uygulanması, "Siyasi Etik Yasası" hazırlanması, Millî Dayanışma Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu raporundaki demokratikleşme önerilerinin hayata geçirilmesi önerilerini de gündeme getirmesi bekleniyor.

Anayasa ne diyor?

Ara seçim, iki genel seçim arasında, çeşitli nedenlerle boşalan milletvekilliği, belediye başkanlığı ve benzeri seçimle gelinen görevler için yasalar uyarınca yapılan seçimlerdir.

Türkiye’de ara seçim, Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 7. maddesine göre düzenleniyor. Yani buna göre ara seçimin, TBMM üyeliklerinde boşalma olması hâlinde yapılması gerekiyor.

Anayasa gereği, ara seçim her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden 30 ay geçmedikçe ve genel seçimlere 1 yıl kala ara seçime gidilemez.

Ancak bir ilin veya seçim çevresinin TBMM’de üyesi kalmaması hâlinde, boşalmayı takip eden 90 günden sonraki ilk pazar günü o seçim çevresinde ara seçime gidilir.

Türkiye’de ise şu an Hatay, Afyonkarahisar, Kırıkkale, Kastamonu, Adıyaman, Kocaeli ve İstanbul birinci bölgelerindeki seçmenlerin seçtiği milletvekilleri boşalmış durumda.

TBMM’deki 7 boş koltuktan biri Hatay’dan seçilen Türkiye İşçi Partisi (TİP) Milletvekili Can Atalay’a ait. Atalay’ın milletvekilliği, Anayasa Mahkemesi kararına rağmen 30 Ocak 2024'te TBMM’de düşürülmüştü.

Ara seçime ilişkin düzenleme Anayasa'nın 78. maddesinde de açıkça belirtiliyor. Söz konusu madde ara seçimin koşullarını şöyle düzenliyor:

"TBMM üyeliklerinde boşalma olması hâlinde ara seçime gidilir. Ara seçim her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden 30 ay geçmedikçe, ara seçime gidilemez. Ancak boşalan üyeliklerin sayısı, üye tam sayısının yüzde beşini bulduğu hallerde, ara seçimlerin 3 ay içinde yapılmasına karar verilir. Genel seçimlere 1 yıl kala, ara seçim yapılamaz.

Yukarıdaki yazılı hallerden ayrı olarak, bir ilin veya seçim çevresinin TBMM üyesinin kalmaması hâlinde, boşalmayı takip eden 90 günden sonraki ilk Pazar günü ara seçim yapılır."

Gökçe Gökçen: ‘Ziyaret ettiğimiz partilerin hepsi ara seçime destek verdi’

Aposto’ya konuşan Cumhuriyet Halk Partisi Adalet Bakanlığından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı ve İzmir Milletvekili Gökçe Gökçen, muhalefet partilerinin ara seçime yaklaşımına ilişkin, şimdiye kadar ziyaret edilen partiler arasında sürece karşı çıkan bir tutumla karşılaşmadıklarını ifade etti.

Gökçen, partilerle yapılan görüşmelerde CHP lideri Özel’in üç ana gündemle hareket ettiğini belirterek bunların İran-ABD savaşı ve olası etkileri, siyasi yetki yasası ve ara seçim başlığı olduğunu söylüyor:

“İYİ Parti dahil olmak üzere ziyaret ettiğimiz tüm partiler, ara seçimle ilgili bir teklif gelirse evet oyu kullanacağını söylediler basın açıklamasında. Şimdiye kadar ziyaret ettiğimiz partiler arasında ara seçime destek vermeyiz diyen hiçbir parti olmadı, tam tersine hepsi destek verdi.”

‘Tüm siyasetçiler malvarlıklarını açıklasın, siyasetin nasıl finanse edildiği ortaya çıksın’

Gökçen, görüşmelerin yalnızca ara seçimle sınırlı olmadığını belirterek, ziyaretlerde ele alınan diğer başlıklara da değindi:

“Görüşmelerimiz sadece ara seçim gündemiyle sınırlı değil. Siyasi etik yasası ve İran savaşı sırasında ekonomi eşgüdüm konseyimizin önerileri gibi başlıklar da gündemde. Siyasi etik yasasını da önemsiyoruz. Tüm siyasetçiler malvarlıklarını açıklasın, siyasetin nasıl finanse edildiği ortaya çıksın, bundan Ekrem İmamoğlu da, Özgür Özel de, Recep Tayyip Erdoğan da, Akın Gürlek de muaf olmasın. Böylece tüm gerçekler ortaya çıksın.”

Sürecin CHP’nin siyasi partileri ziyaretiyle devam ettiğini söyleyen Gökçen, sonraki adımın CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş ile görüşmesi olduğunu ifade ediyor:

“Siyasi partileri ziyaret ettikten sonra Genel Başkanımız Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş’la görüşecek. Bu konuda Meclis ve Meclis Başkanı’nın alabileceği, oynayabileceği roller hakkında görüşecekler.”

Gökçen, ara seçimle ilgili Anayasa maddelerini bir kez daha hatırlatıyor ve AK Parti’nin bu maddelere göre tek yetkisinin “seçimlerin tarihi” üzerine olabileceğini söylüyor:

“Anayasa’nın 77. maddesinde ‘Seçimler 5 yılda bir yapılır’, 78. maddede ise ‘Ara seçimler milletvekilliğinin boşalması hâlinde yapılır’ diyor. Dolayısıyla bu emredici bir hüküm, yani AK Parti’nin veya diğer partilerin buradaki tek takdir yetkisi ve farklı düşünebilecekleri nokta ara seçimin tarihi üzerine olur. Çünkü burada tarihin, seçimin hangi süre içinde yapılacağı bir sınırlama.

Önceki seçimlerden 30 ay geçmesi ve sonraki seçimlere 1 yıl kalmış olması gerekiyor. Bu aralıkta herhangi bir tarihte yapılabilir. O yüzden diğer partiler hangi tarihte seçimi istediklerine dair farklı görüşe sahip olabilirler.”

‘Türkiye’de ekonomi, 19 Mart sonrasında zaten ciddi zarar gördü’

Peki, Türkiye’de olası bir ara seçimin ekonomik maliyeti ne olacak? Şu anki durumda, bu ekonomik koşullarda ara seçim karşılanabilir mi?

Gökçen’e göre Türkiye’de ekonomi, özellikle 19 Mart ve sonrasında yaşananlar nedeniyle zaten ciddi zarar gördü:

“Aslında şunu sormamız lazım: İktidarın Anayasa'yı ihlal etmesi ve seçimden kaçmasının ekonomik maliyeti ne olur? Çünkü şu anda özellikle 19 Mart ve devamında yaşanan olaylar sonrasında Türkiye ekonomisinin ne kadar zarar gördüğünü görüyoruz.

Türkiye’nin çevresinde bir savaş tehdidi varken bunların yapılması, ekonomik etkilerine karşı vatandaşı korumak için değil; kaynaklarımızın tam tersine Türkiye’deki çoğunluğun temsilcilerini susturmak için kullanıldığını ve eritildiğini gösteriyor. O yüzden çevresindeki ateş çemberinin farkında olmayan, işin ciddiyetinin farkında olmayan böyle bir iktidarla devam etmenin ekonomik maliyeti çok daha yüksek olacaktır.”