Notre Dame’ı Notre Dame yapan 10 tarihî olay

Dünya üzerinde “şu duvarların dili olsa da konuşsa” deyişini Notre Dame kadar hak eden sayılı yapı vardır. 2019 yılındaki korkunç yangının ardından 5 yıllık bir restorasyon sürecine giren “Paris’in Kalbi”, 8 Aralık günü yapılan ilk pazar ayiniyle ziyarete açıldı. Aslına tamamen sadık kalınarak yenilenen, her yıl 13 milyon kişinin ziyaret ettiği Avrupa’nın en popüler tarihî eserinin açılışı şerefine Notre Dame’ı, Notre Dame yapan 10 olayı hatırlıyoruz.

1163: İlk taşın koyulması

VII. Louis dönemine denk gelen 1160 yılında Paris piskoposu Maurice de Sully, Île de la Cité'de bulunan Saint-Étienne Katedrali’ni yıkma ve yerine Meryem Ana’yı kutsayan görkemli bir katedral inşa etme fikrini ortaya attı. Kral, halk ve Kilise’nin desteğini alan projenin ilk taşı, 3 yıl sonra 1163'te kondu.

1239: İsa’nın Tacı’nın gelişi

1239 yılında Notre Dame’ın yapımı henüz devam ederken Saint Louis dünyanın en değerli parçalarından birini katedrale getirdi: İsa’nın Dikenli Tacı. Tacın Paris’e gelişinin “Mesih'in Fransa'yı tacıyla taçlandırdığına” işaret ettiği, Louis’nin “yeni Kral Davut” ve Paris'in de “yeni Kudüs” olduğu konuşuldu. Tacın katedrale getirilme resepsiyonuna binlerce Parisli katıldı. Benzer bir tören geçen günlerde yangın sırasında kurtarılan tacın Notre Dame’a dönüşü sırasında da düzenlendi.

1272: Açılış

100 yıldan fazla süren çalışmaların ardından katedralin yapımı tamamlandı. Bu uzun bekleyiş, Fransızca’ya “107 yıl beklemek” deyimini kazandırdı. Notre Dame böylece Batı'nın en büyük katedrallerinden biri ve Gotik sanatın başyapıtı hâline geldi.

1789: Akıl Tapınağı dönemi

Notre Dame, Fransız Devrimi boyunca statükocu gücün bir sembolü olarak görüldüğünden epeyce hırpalandı. Kulesi söküldü, hazineleri yağmalandı, bazı heykellerin başı kesilerek bazıları ise yıkılarak dinî sembollerden tamamen koparıldı ve Akıl Tapınağı olarak anılmaya başladı. Katedral, ardından bir süreliğine şarap deposu olarak kullanıldı. Bazı gruplar Notre Dame’ın tamamen yıkılıp taşlarının satılmasını önerse de yıkım gerçekleşmedi.

1804: Napolyon'un taç giyme töreni

1802 yılında Katolik ibadetlerine yeniden ev sahipliği yapmaya başlayan Notre Dame’da 1804 yılında VII. Papa Pius, Napolyon'un taç giyme törenini düzenledi. Ayin ve taç giyme ritüellerinin beş saatlik bir törene dönüştürüldüğü bu gün, Jacques-Louis David tarafından bugün Louvre’da bulunan en önemli tablolardan birinde ölümsüzleştirildi: Le Sacre de Napoléon

1831: Victor Hugo’nun sihirli değneği

Devrim, politik ve sosyal çalkantı, kentlilerin ilgisizliği nedeniyle Notre Dame bir süre çürümeye terk edildi. Notre Dame’a tabiri caizse âşık olan Victor Hugo, Notre Dame’ın Kamburu’nu yazarak katedrali onurlandırma kararı aldı. Böylelikle unutulmaya yüz tutan bu gotik şaheser yeniden tüm dünyanın ilgi odağı oldu.

1844: Viollet-Le-Duc dokunuşu

1844’te Fransa’nın en önemli Orta Çağ eserlerinin restorasyonunu yapan Eugène Viollet-Le-Duc yönetimindeki bir ekip Notre Dame'da dev bir restorasyon projesine başladı. Usta mimar, Notre Dame’ı gargoyleler, kimeralar ve diğer fantastik heykellerle donatarak eski görkemini geri kazanmasını sağladı. Orleans Katedrali’nden esinlenerek katedralin dünyaca ünlü kulesini inşa etti.

1944: Kurtuluşun “magnificat”sı

Parisliler Yüz Yıl Savaşları'nın ardından 1437'de Paris'in geri alınmasından bu yana askerî zaferlerini Notre Dame’ın önünde kutluyor. Kilisenin önünde 11 Kasım 1918 Ateşkesi’nin ardından bayramların ve zaferlerin ilahisi Te Deum mütareke şerefine burada söylenmişti. 26 Ağustos 1944’te şehrin Nazi işgalinden kurtulmasını kutlamak için katedralin önünde gargoyle ve uçan payandaların altında seslendirilen magnificat eşliğinde dev bir tören düzenlendi.

1991: UNESCO Dünya Mirası Alanı

Notre Dame 1991 yılında mimari bir başyapıt ve gotik mimarinin eşsiz bir örneği olarak (Seine Nehri kıyısındaki diğer ikonik Paris yapıları gibi) UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edildi.

2019: Yangın ve restorasyon planı

Notre Dame 2019’a inşasının 850. yılını kutlayan görkemli şölenlerle başladı. Ardından, 15 Nisan’da tadilat sırasında çıkan ve nedeni hâlâ tam olarak bilinmeyen yangın patlak verdi. Yüzlerce itfaiyecinin saatlerce süren çabalarına rağmen Notre Dame’ın çatısı tamamen yandı ve alevlere yenik düşen meşhur kulesi tüm dünyanın gözü önünde devrildi. Neyse ki binanın temeli ve büyük kısmı yangından hasar almadan kurtarıldı.

Yangın sırasında organize edilen insan zinciri ile Notre Dame’daki önemli eserlerin çoğu hasar görmeden binadan çıkarıldı. Uzun yıllar sürmesi beklenen restorasyon çalışmaları ilan edilen küresel seferberlik ve bağış kampanyası sayesinde beş yılda aslına tamamen sadık kalınarak tamamlandı ve Notre Dame 8 Aralık 2024’te düzenlenen pazar ayininin ardından yeniden ziyarete açıldı.