Okyanuslarımız için ‘mavi ekonomi’

Herkese merhaba,

Bu haftaki konumuz son zamanlarda çokça duyduğumuz “Yeşil Ekonomi” konseptinin bir parçası olan, temelinde aynı hedefleri benimsemiş, daha çok öznesi farklı olan diğer bir konsept “Mavi Ekonomi”.

Yeşil ekonomi ve mavi ekonomi, artan finansal belirsizliği ve kırılganlığı ele almak için alternatif ekonomik yaklaşımlar olarak, özellikle gelişmekte olan devletlerde büyük ilgi görmüştür. Yeşil veya mavi ekonominin ne anlama geldiği konusunda hala tartışmalar olsa da, daha esnek ve sürdürülebilir bir ekonomik yol sundukları aşikar. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), yeşil ekonomiyi “çevresel riskleri ve ekolojik kıtlıkları önemli ölçüde azaltırken, insan refahını ve sosyal eşitliği iyileştiren” bir ekonomi olarak tanımlamaktadır. Aynı şekilde mavi ekonominin de ana hedefi budur, hatta mavi ekonominin yeşil ekonomiden türediği de söylenir. Bir çok ekonomi konseptinin dahilinde olduğu gibi mavi ekonomi de iklim değişikliğini azaltma ve adaptasyonuna yönelik stratejiler içerir. Bu iki ekonominin ana farkına gelecek olursak da yeşil ekonomi stratejileri enerji, ulaşım, bazen tarım ve ormancılık sektörlerine odaklanma eğilimindeyken, mavi ekonomi başlıkta sadece okyanuslar için yazmış olsak da, balıkçılık sektörleri ile deniz ve kıyı kaynaklarına odaklanmaktadır.

‘Mavi Ekonomi’, okyanuslarımızın veya ‘mavi’ kaynaklarımızın daha iyi yönetilmesini teşvik eden gelişmekte olan bir kavramdır. Özellikle okyanus, iklim değişikliği ve halkın refahı arasındaki yakın bağlantıları vurgular. Birleşmiş Milletler’in tüm Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini (SDG’ler), özellikle de SDG14, ‘su altındaki yaşam’ı destekler ve bunun okyanuslarımızı sürdürülebilir bir şekilde yönetmek ve korumak için iddialı, koordineli eylemler gerektireceğini kabul eder. Mavi ekonomi, okyanus ekonomisini yalnızca ekonomik büyüme için bir mekanizma olarak görmenin ötesine geçer. ‘Yeşil Ekonomi’ye benzer şekilde, mavi ekonomi modeli de, çevresel riskleri ve ekolojik kıtlıkları önemli ölçüde azaltırken, insan refahını ve sosyal eşitliği iyileştirmeyi amaçlar. Bazen zengin okyanus kaynaklarını yönetme kapasitesinden yoksun olan kıyı devletlerinin bu kaynakların faydasını herkese yaymaya başlayabilecekleri kapsayıcı bir model sağlar. Mavi ekonominin tüm potansiyelini gerçekleştirmek, etkilenen tüm sosyal grupların ve sektörlerin dahil edilmesi anlamına gelir.

Özellikle küçük ada devletleri, kara kütlelerine kıyasla, ekonomik büyümelerini artırmak ve işsizlik, gıda güvenliği ve yoksullukla mücadele etmek için büyük bir fırsat sunan geniş okyanus kaynaklarına sahiptir. Deniz kaynaklarının bozulmasından en çok kaybedecek olan bu devletler için Mavi Ekonomi modeli felaketlerden bir kaçış yoludur adeta. Mavi ekonomi sadece pazar fırsatlarından ibaret değildir; ayrıca, savunmasız devletlerin iklim değişikliğinin genellikle yıkıcı etkilerini hafifletmesine yardımcı olmak için geleneksel yaşam biçimleri, karbon tutma ve kıyı direnci gibi daha somut olmayan ‘mavi’ kaynakların korunmasını ve geliştirilmesini sağlar.

Peki Mavi Ekonomi tam olarak neleri içerir?

• Denize dayalı faaliyetler: okyanus, deniz ve kıyı alanlarında gerçekleştirilen faaliyetleri içerir; deniz canlı kaynakları (balıkçılık ve su ürünleri yakalama), deniz mineralleri, deniz yenilenebilir enerjisi, tuzdan arındırma, deniz taşımacılığı ve Kıyı turizmi gibi.
• Denizle ilgili faaliyetler: deniz ürünleri işleme, biyoteknoloji, gemi inşa ve onarım, liman faaliyetleri, teknoloji ve ekipman, dijital hizmetler vb. gibi okyanus veya deniz temelli faaliyetlerden ürün kullanan ve/veya ürün ve hizmet üreten faaliyetler.

Balıkçılık, turizm ve deniz taşımacılığı gibi geleneksel okyanus faaliyetlerinin yanı sıra, mavi ekonomi, yenilenebilir enerji, su ürünleri yetiştiriciliği, deniz dibi çıkarma faaliyetleri ve deniz biyoteknolojisi ve biyolojik arama dahil olmak üzere gelişmekte olan endüstrileri gerektirmektedir. Mavi ekonomi ayrıca, piyasa tarafından ele geçirilmeyen ancak ekonomik ve beşeri faaliyetlere önemli katkı sağlayan okyanus ekosistem hizmetlerini benimsemeye çalışır. Bunlar arasında karbon tutma, kıyı koruma, atık bertarafı ve biyolojik çeşitliliğin varlığı yer alır.

Bunların yanında Dünya Bankası, mavi bir ekonomi geliştirme potansiyelini sınırlayan üç zorluk olduğunu belirtiyor:

• Okyanus kaynaklarını hızla bozan mevcut ekonomik eğilimler.(lineer)
• Yenilikçi mavi ekonomi sektörlerinde istihdam ve kalkınma için insan sermayesine yatırım eksikliği.
• Deniz kaynakları ve okyanusların ekosistem hizmetleri için yetersiz bakım.

Mavi Ekonominin bir modelden daha fazlası olduğuna inanılıyor, peki daha fazla ne olabilir?

• Mavi Ekonomi Stratejik Bir Çerçevedir; Avustralya, mavi ekonominin özünün, deniz ekosisteminden ekolojik, ekonomik ve sosyal olarak yararlanan deniz endüstrisinin gelişimini teşvik etmek ve ekosistem temelli yönetim modelinin deniz ekosisteminin karar verme sürecinde temel olmasını sağlamak olduğuna inanmaktadır.
• Mavi Ekonomi Bir Tür Politikadır; 2009 yılında, Washington Eyaleti ABD Senatörü Maria Cantwell, “Mavi Ekonomi: Okyanusların Ulusumuzun Ekonomik Geleceğindeki Rolü” konulu oturumun açılış konuşmasında ““ Mavi Ekonomi” — okyanuslarımızdan, büyük göllerimizden ve kıyı kaynaklarımızdan ortaya çıkan işler ve ekonomik fırsatlar yani Amerika Birleşik Devletleri ekonomisini yeniden inşa etmenin ana araçlarından biridir.” şeklinde belirtiyor bu ekonomi modelinin politika sınırlarına da dahil olduğunu.
• Mavi Ekonomi Yeşil Ekonominin Bir Parçasıdır; UNEP ve diğer uluslararası kuruluşlar mavi ekonomiyi yeşil ekonominin bir parçası olduğunu söylüyorlar. Mavi Ekonomi de tıpkı Yeşil Ekonomi gibi düşük karbonlu ve kaynak verimli denizcilik, balıkçılık, deniz turizmi ve deniz yenilenebilir enerji endüstrileri yoluyla iklim değişikliğiyle mücadele etmeyi teşvik ederler.
• Mavi Ekonomi Sürdürülebilir Bir Deniz Ekonomisidir; “Mavi ekonominin sürdürülebilir bir deniz ekonomik kalkınma modeli olduğunu varsayıyoruz. Yeni bir kalkınma zihniyetidir ve özü, deniz ekosistemini iyi korurken ve nihayetinde kaynakların sürdürülebilir kullanımını sağlarken deniz ekonomisini geliştirmektir.” Çin Halk Cumhuriyeti Doğal Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı Devlet Okyanus İdaresi Direktörü Wang Hong, 2012'de Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Konferansı’nın Çin Deniz Çalıştayında yaptığı açıklamada işte tam da bu cümleleri kullanıyor Mavi Ekonomi için.
• Mavi Ekonomi Deniz Tabanlı Yeni Teknoloji Ekonomisidir; Araştırma raporunda , Avustralya Commonwealth Bilimsel ve Endüstriyel Araştırma Örgütü (CSIRO), çeşitlendirilmiş okyanus tabanlı endüstriler geliştirirken, yeni deniz teknolojilerinin desteği altında kalkınmada sosyal ve çevresel sürdürülebilirlik fikrinin uygulandığını vurgulayarak “mavi GSYİH” den bahsediyor.

Döngüsel ekonomi prensiplerinin hepsine sahip olan mavi ekonomi ve yeşil ekonomi konseptleri belki de spesifik alanlara odaklanma dolayısı ile pozitif etkiyi artırabilir, ne dersiniz? 3 tarafı denizlerle çevrili olan biz Türkiye’nin de bu konsepti gerekli noktalara entegre etmesini umuyor, konseptin bir çok açıdan sistemimize girdiği günleri görmeyi iple çekiyoruz.

Herkese iyi haftalar!