Suriye'de seçim

On yıldır devam eden yıkıcı bir savaşın gölgesinde Suriye hükümeti, 26 Mayıs 2021’de Devlet Başkanlığı seçimlerinin yapılacağını duyurdu. Ülkesindeki iç savaşa yıllardır çözüm bulamamış olan mevcut Devlet Başkanı Beşar Esad’ın her şeye rağmen önümüzdeki ay gerçekleşecek seçimlerde görevini devam ettirmek için istekli olduğu biliniyor.

• Esad’ın lideri olduğu Baas Partisi, ordunun yardımıyla Suriye’yi yarım asırdır yönetiyor. Böyle bir ortamda yapılacak seçimlerin adalet ve özgürlük ilkesinden uzak olacağı düşünüldüğünden, Esad’ın dördüncü kez Cumhurbaşkanı olacağı öngörülüyor. Rejimin müttefikleri İran ve özellikle Rusya, Şam’ın uluslararası toplumdaki soyutlanmasında bir “dönüm noktası” oluşturacağı düşüncesiyle seçimi desteklediklerini açıkladı. Muhalefet ise bu kararın Esad’ın otokratik rejimini sağlamlaştırmak için alındığı ve uluslararası alanda eleştirilere sebep olacak bir “saçmalık” olduğu iddiasında.

• Mevcut durum: Suriye’de çok adaylı seçimlere 2014 yılında izin verilmeye başlandı. Muhalefet ve batı ülkeleri, Suriye’nin 2012 Anayasasına uygun olarak yapılacak olan seçimin, Esad’ın meşruiyetini yenilemesinde önemli bir rol oynayacağı gerekçesiyle ertelenmesini talep etti. Seçim kararı açıklandıktan hemen sonra aralarında Beşar Esad’ın da bulunduğu birkaç kişi, adaylıklarını açıkladı. Suriye İnsan Hakları Grubu, geçtiğimiz hafta bir rapor yayımlayarak seçimin 2012 anayasasına göre yapılmasını “yasa dışı” olarak nitelendirdi. Grup, yasama ve yargı organlarının doğrudan Esad’ın kontrolü altında olması ve seçim adaylarının doğrudan rejim kontrolündeki meclis tarafından belirlenecek olması gerekçesiyle seçimlerin ertelenmesi gerektiğini söyledi.

• Yerel eleştiriler: Suriye Değişim Konseyi Genel Sekreteri Avukat Hasan El-Esvad, seçimin Suriye halkına nasıl zarar vereceğini ve nasıl yasa dışı bir şekilde yapıldığını göstermek amacıyla ocak ayında “Esad ve Seçimlerinin Hiçbir Meşruiyeti Yoktur” adlı bir kampanya başlattı. Son zamanlarda başta Şam olmak üzere pek çok bölgede kötü yönetime duyulan öfke sebebiyle halk ayaklanmaları yaşandığı söyleniyor. Suriye İnsan Hakları Grubu geçtiğimiz pazartesi yaptığı açıklamada uluslararası toplumu, adı savaş suçlarına karışan Cumhurbaşkanı Beşar Esad yönetimi altında gerçekleşecek olan Cumhurbaşkanlığı seçimlerini tanımamaya çağırdı. Sebep olarak da seçim kararının 2015’te alınan BM Güvenlik Konseyi’nin 2254 sayılı kanununu ihlal ettiğini, seçimlerinin ancak özgür ve rekabetçi bir oylamaya izin veren yeni bir anayasa hazırlandıktan sonra yapılması gerektiğini söyledi.

• Uluslararası tepkiler: BMGK’nın 2254 sayılı kanunu BM, AB, Arap Birliği, Türkiye ve BMGK’nın beş daimî üyesi tarafından 2015’te onaylanmıştı. Kanun; Suriye’de Esad hükümetinin de iş birliğiyle yeni bir anayasa taslağı hazırlayıp BM denetimindeki seçimlerle Suriye’ye barış getirmeyi amaçlıyor. Avrupa ülkeleri, Fransa tarafından sunulan “2254 sayılı kanununa dayanmayan herhangi bir seçimi” reddeden bir belgeyi onaylamayı düşünüyor. Zira 2012 anayasası Esad’ın seçimi rahatça kazanmasına olanak tanıyor. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Büyükelçi Tanju Bilgiç yaptığı yazılı açıklamada, “Suriye’deki Esad rejiminin seçim kararını Türkiye’nin kınadığını, BMGK’nın 2254 sayılı kanununa aykırı olduğunu ve dolayısıyla seçimin özgür ve adil olmaktan uzak olduğunu” belirtti. ABD, BM tarafından denetlenmediği ve Suriye toplumunun tamamını temsil etmediği sürece seçimin meşruiyetini tanımayacağını söyledi.

• Neden önemli? Esad hükümetinin seçimi kullanarak yeni anayasa yapımını ertelediğini düşünen uluslararası toplumun bu şartlar altında seçimin meşruiyetini tanıması pek olası görünmüyor. Suriye’de devam eden iç savaşa ve ciddi bir ekonomik krize rağmen ülkede güven veren bir siyasi alternatif olmadığı için, bir dış müdahale olmadığı takdirde, Esad’ın kolaylıkla seçimi kazanacağı öngörülüyor. Böyle bir durumda uluslararası toplumun, Suriye hükümetinin ve Rusya’nın zaferci bir duruş sergileme ihtimaline karşı seçim sonucunu tanımak zorunda kalacağı düşünülüyor. Önümüzdeki ay gerçekleşecek olan seçimlerin Suriye halkı için yapıcı bir barış sürecini olumsuz etkileyeceği aşikâr. Seçimi kazandığı takdirde Esad’ın muhalifleri pasifize ederek Suriye siyasetindeki rolünü kuvvetlendireceği düşünülüyor. Tüm bunlar, Suriye’nin 2021’de de önemli siyasi ve yapısal zorluklarla karşı karşıya kalacağının sinyallerini veriyor.