Ürdün'de neler oluyor?

Orta Doğu coğrafyasındaki tüm karışıklığa rağmen sükûnet içinde yaşamaya çalışan Ürdün halkı, geçtiğimiz haftalarda darbe girişimi iddiasıyla sarsıldı. 3 Nisan’da, aralarında eski Maliye Bakanı Besim Avadallah ve eski Veliaht Prens Hamza El-Hüseyin’in de bulunduğu 20 kişinin ülke istikrarına tehdit oluşturdukları gerekçesiyle gözaltına alındığı açıklandı.

• Konuyla ilgili açıklama yapan Ürdün Dışişleri Bakanı Eymen es-Safedi, Prens Hamza’nın “bazı kişilerle birlikte ülkeyi istikrarsızlaştırmayı amaçladığını ve kendisine dış güçlerin de yardım ettiğini” söyledi. Bu ithamlar karşısında Prens Hamza, geçtiğimiz cumartesi BBC kanalına bir video mesaj ulaştırarak suçlamaları kabul etmediğini ve ev hapsinde tutulduğunu açıkladı.
  
  
• Prens Hamza kimdir? Birleşik Krallık'taki eğitiminden sonra orduda görev yapan Hamza, Kral Hüseyin’in göz bebeğiydi. Kral Hüseyin, 1999 yılında Veliaht Prens olarak Hamza’yı seçti. Ancak Kral öldüğünde Hamza çok küçük ve deneyimsiz olduğu için tahta üvey kardeşi Abdullah geçti. Kral Abdullah, Veliaht unvanını üvey kardeşinden alarak kendi oğluna verdi. Tüm bunlara rağmen babasıyla ciddi bir benzerlik taşıyan Hamza, kraliyet ailesinin en popüler figürü olmaya devam etti. Video mesajında aleyhindeki suçlamaları reddeden Hamza, hükümeti beceriksizlikle suçlayarak “halkın refahının otoriter, yozlaşmış ve kişisel çıkarlarını ön planda tutan bir yönetim tarafından ikinci plana atıldığını” söyledi.
  
  
• Bu açıklamalardan üç gün sonra Hamza beklenmedik bir şekilde Kral’a olan bağlılığını açıklayan bir mektup imzaladı. Mektupta Hamza’nın “kendisini Kral’ın ellerine bıraktığını, anayasaya, Kral’a ve Veliaht Prens’e her zaman bağlı kalacağı” ifadelerine yer verildi. Sonrasında yaşanan olaylara ilişkin yayın yasağı getirildi. Her ne kadar soruşturmayı gizli tutabilmek için olduğu söylense de kararın, Genelkurmay Başkanı’nın yalanlamış olduğu ev hapsi iddialarının hafta başında basına sızan bir ses kaydında kanıtlanması üzerine alındığı düşünülüyor.
  
  
• Dış müdahale mi? Hükümet darbe girişimi olarak adlandırdığı olayın arkasında başka ülkelerin olabileceği iddiasında bulundu. Akla ilk başta İsrail gelse de Prens Hamza ile birlikte tutuklanan eski Maliye Bakanı, şimdiki Suudi Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın ekonomi danışmanı Besim Avadallah okları Suudi Arabistan’a yöneltti. İddiaları reddeden Suudi Arabistan, Ürdün hükümetini desteklediğini ifade etse de İsrail merkezli Yediot Ahronot gazetesi, isimsiz Ürdün kaynaklarına atıfta bulunarak Suudi Arabistan ve bazı Körfez ülkelerinin Ürdün’de yaşanan darbe teşebbüsünden haberdar oldukları iddiasında bulundu.
  
  
• Halk: Covid-19’un yarattığı ekonomik kriz ülkede işsizliği rekor seviyelere çıkararak yoksulluğun derinleşmesine sebep oldu. Nüfusunun %70’ini Filistinlilerin oluşturduğu Ürdün, ayrıca binlerce Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapıyor. İnsan hakları odağında çalışan ABD merkezli sivil toplum örgütü Freedom House, geçtiğimiz günlerde Ürdün’ü “özgür olmayan” ülke olarak sınıflandırdığı bir rapor yayımladı. Kraliyet ailesinde çıkan yolsuzluk iddiaları sebebiyle ülkede zaman zaman protestoların meydana geldiği biliniyor.
  
  
• Uluslararası yansımalar: Orta Doğu’daki istikrarın devamlılığı için önemli bir role sahip olan Ürdün’e yaşanan kriz sonrası müttefiklerinden destek mesajları geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price, “müttefikimiz Kral Abdullah’ın liderliğinin ABD ve bölge için öneminin farkındayız, bu sebeple Ürdün ABD’nin tam desteğine sahiptir” açıklamalarında bulundu. Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada “Orta Doğu’da barışın kilit ülkesi olan Ürdün’ün istikrar ve huzurunu Türkiye’nin istikrar ve huzurundan ayrı görmüyor, gelişmeleri endişeyle takip ediyoruz,” ifadelerine yer verildi.
  
  
• Ne olacak? Kraliyet içindeki çatlak Ürdün’ün “istikrarlı müttefik” itibarını sarstı. Hâlihazırda Irak ve Suriye’de yaşanan savaşlar sebebiyle bu durumun kısa vadede krize sebebiyet vermeyeceği düşünülse de kalıcı zararlar ortaya çıkabileceği öngörülüyor. Analistler, bu krizin Hamza’nın popülaritesini güçlendirerek muhalefetin desteğini alabileceğine dair yorumlar yaptı ve Kral’ın belirsiz komplo iddialarını bir “darbe” imajıyla kamuoyuna sunmasını sahte gündemler yaratarak tahtını koruma çabası olarak nitelendirdi. Ülkede yaşanan ekonomik krizle başa çıkmaya çalışan Kral’ın bu tarz gündemlerle asıl sorunların üstünü örtme çabasını “büyük bir krizin başlangıcı” olarak yorumlayan uzmanlar, Ürdün’ün Orta Doğu’daki ara buluculuk ve Batı müttefiki rollerini sürdürmesinin zorlaştığını söylüyor.