Otonom sürüş: Kontrol kimde olmalı?

Elon Musk’ın sahibi olduğu elektrikli otomobil üreticisi Tesla, otonom sürüş özelliği Autopilot'ın kusurlu olduğu iddiasıyla ilk kez mahkemede savunma yapmaya hazırlanıyor.

Tesla, Eylül ve Ekim’de görülecek iki dava ile karşı karşıya. Davalardan ilki, 2019 yılında Model 3’ün bir palmiye ağacına çarpması ve saniyeler içinde alevler içinde kalması sonucunda sürücünün ölümüne, yolcuların ise ağır yaralanmasına neden olan bir kazayı konu alıyor. İkinci duruşma ise Tesla’nın, 2019 yılında bir Model 3 sürücüsünün ölümüyle sonuçlanan bir kazada suçlamalara karşı kendini savunmasını gerektiriyor.

Davaların ikisinde de davacılar, kazalardan Tesla’nın otonom sürüş sistemini sorumlu tutuyor. İlk davada Tesla’nın Autopilot ve diğer güvenlik sistemlerinin kusurlu olduğunu bildikleri hâlde araç satışı gerçekleştirdiği iddia edilirken ikinci davada Autopilot’ın fren yapmakta ve direksiyonu kırmakta başarısız olduğu öne sürülüyor.

Bu davalar, otonom sürüşü finansal geleceğinin merkezine alan Tesla’nın itibarını tehdit ettiği gibi Musk’ın itibarını da sorguluyor. Tesla sorumluluk almayı reddederek kazaların sürücü hatası kaynaklı olduğunu; Autopilot’ın insan gözetiminde güvenli olduğunu söylese de otomobil devinin teknolojisinin kusurlu olduğu iddiaları bu iki davadan çok daha derine uzanıyor.

Nedir?

Otonom sürüş özünde sensörler, kameralar, radar ve yapay zekayı kombine ederek bir aracın bir insan operatör olmadan seyahat edebilmesini vaat ediyor.

Otonom araç geliştiricileri, bu sistemleri geliştirmek için makine öğrenimi ve sinir ağları ile birlikte görüntü tanıma sistemlerinden elde edilen büyük miktarda veriden faydalanıyor. Bu veriler, sinir ağının trafik ışıklarını, ağaçları, kaldırımları, yayaları, sokak işaretlerini ve herhangi bir sürüş ortamının diğer parçalarını tanımlamayı öğrendiği sürücüsüz araçlardaki kameralardan alınan görüntüleri içeriyor.

Ne vaat ediyor?

Otonom araçların en büyük vaadi, karşı karşıya olduğu tüm iddialara rağmen ‘güvenlik’ olarak öne çıkıyor. Buna göre, otonom sürüşün insan kaynaklı hataları elimine edebileceği düşünülüyor.

Kabaca her 10 araba kazasından 9'unun insan hatasından kaynaklandığını gösteren çalışmalar haricinde; ABD'deki yetkili kurum olan NHTSA da araç kazalarının ülkenin ekonomisine etkisinin 594 milyar dolar olduğunu ortaya koyuyor.

Bununla birlikte, yollarda çoğunlukla otonom araçların olmasının trafiğin sorunsuz bir şekilde akmasını sağlayarak trafik sıkışıklığını azaltabileceği ve sürücülerin araç kullanmaya ayırdıkları zamanı daha verimli bir şekilde değerlendirmesini sağlayabileceği düşünülüyor.

Eleştiriler neler?

Otonom sürüşün en büyük dezavantajı ise direksiyonun arkasında bir sürücü olmaması. Teknolojinin yaygınlaşmasıyla insanların otonom sürüşe gereğinden fazla güvenmeye başlayabileceği ve kontrolü tamamen elden bırakabilecekleri düşünülüyor.

Bunlar haricinde bizi bir de çevresel bir sorun karşılıyor: emisyon. MIT'den araştırmacılar tarafından yürütülen bir çalışmaya göre otonom araçları çalıştırmak için gereken işlemci gücünün Arjantin’in bir yılda ürettiğinden daha fazla sera gazı emisyonu üretebileceği tahmin ediliyor.

Bu devasa ayak izi, benzinli araçların karbon ayak izi ile karşılaştırıldığında hâlâ sönük kalsa da, MIT’nin çalışması elektrikli ve otonom araçların çevre için ‘sihirli bir değnek’ olmadığını gösteriyor.

Güvenli otonom sürüş mümkün mü?

NHTSA, otomobil üreticilerinin 15 Ocak 2023 itibariyle toplam 419 otonom araç kazası rapor ettiğini ve bu kazalarda 18 kişinin hayatını kaybettiğini bildiriyor. Bu durum, sürüş esnasında kontrolün kimde olması gerektiği sorusunu akıllara getiriyor.

Hem motorlu hem de motorsuz araç sürücülerinin olduğu kadar yayaların da sıklıkla kusurlu olduğu bir dünyada tabii ki otonom araçların da hiçbir zaman kusursuz olamayacağı söylenebilir; ancak her şekilde bu teknolojinin günlük yaşamın bir parçası hâline gelmesi için ilk olarak bu sistemlerin risk faktörünün en aza indirilmesi ve düzenleyici kurumlardan onay alması gerekiyor.