Oxford 2025 yılının kelimesini seçti: 'Rage bait'

2025’in sonuna doğru yaklaşırken dünyaca ünlü birçok sözlük, yılın kelimelerini paylaşmaya başladı. 

• Cambridge Sözlüğü İngiltere'de yılın kelimesinin "parasosyal" (parasocial) olduğunu ilan etti. Bir kişinin gerçek hayatta tanımadığı ünlüler, influencer'lar ya da yapay zekayla kurduğu tek taraflı duygusal bağ anlamına gelen terim, aslında ilk kez 1956 yılında Chicago Üniversitesi’nden Donald Horton ve Richard Wohl tarafından televizyon izleyicilerinin ekran karşısındaki kişiliklerle kurduğu tek yönlü ilişkileri tanımlamak için ortaya atılmıştı. Ancak 2025 yazında YouTube fenomeni IShowSpeed’in bir hayranını "1 numaralı parasosyal" olarak tanımlamasıyla yeniden gündeme geldi.
• Collins Sözlüğü'nün Kasım başında açıkladığı yılın kelimesi, insanların ne istediklerini doğal bir dille tarif etmesinin ardından üretken yapay zekanın bunu çalışabilir bir koda çevirdiği yazılım geliştirme davranışını anlatan "vibe coding" oldu. 
• ABD merkezli Dictionary.com ise sıra dışı bir seçim yaparak 2025'te yılın kelimesinin "6-7" (altı-yedi) olduğunu açıkladı. Skrilla'nın viral olan “Doot Doot (6 7)” parçasından çıkan ifadenin ne anlama geldiği oldukça muğlak, hatta sözlüğün kendisi bile “Merak etmeyin, biz de hâlâ tam olarak ne anlama geldiğini çözmeye çalışıyoruz” diyor. El hareketleriyle birlikte "eh işte, şöyle böyle" anlamına gelen ifade, bazen de yetişkinleri sinirlendirmek için kullanılıyor. Yetişkinlerin boş bakışlarıyla anlamlandırmaya çalıştığı ifade, kullananlar için yine de anlamlı zira aralarında bir bağ kuruyor.

Oxford'a göre yılın kelimesi 'rage bait'

Oxford İngilizce Sözlüğü'nü yayımlayan Oxford University Press ise yılın kelimesi olarak Türkçeye “öfke yemi” ya da "öfke tuzağı" şeklinde çevrilebilecek "rage bait"i seçti. 

• "Sinir bozucu, kışkırtıcı veya saldırgan biçimde öfke veya kızgınlık uyandırmak için kasıtlı olarak tasarlanmış çevrimiçi içerik" olarak tanımlanan bu terim, çevrimiçi trafiği veya etkileşimi artırmak için kullanılan manipülatif taktiklere atıfta bulunuyor. Sözlük yetkililerine göre bu terimin kullanım oranı son 12 ayda üç kat arttı.

Bu tür içeriklerin üretilme amacı, çoğunlukla tıklama ve etkileşimi artırarak hesap veya site trafiğini yükseltmek. Öte yandan kavram her ne kadar Clickbait’e benzetilse de clickbait merak uyandırırken, rage bait özellikle öfke veya hınç duygusuna odaklanıyor.

Bir adım geriden: Oxford Sözlüğü geçen yılın kelimesini önemsiz materyallerin aşırı tüketiminin sonucu olarak ortaya çıkan ve bir kişinin zihinsel veya entelektüel durumunun bozulmasını ifade eden "beyin çürümesi" olarak belirlemişti.

'Öfke tuzakları' nasıl çağımızı tanımlar hâle geldi?

Günümüzde hiç olmadığı kadar akışa ve mesaja maruz kalan kullanıcılar için sosyal medyanın duygusal ekonomisinde her türlü aşırılık daha cazip hâle geliyor. İlgi çekmek, görünür olmak için üretilen içerikler, ortalama kullanıcının içinde bulunduğu sonsuz akış içinde öne çıkmak için daha kışkırtıcı, belirli hassasiyetlere karşı daha acımasız formlarda kendini gösteriyor.

Konu sadece bireysel kullanıcıların ürettiği içeriklerle kalmıyor. Reklam sektöründe de hedef kitlenin öfkesi sanal ortamda bir pazarlama stratejisine dönüşebiliyor. Ümit Alan’ın Aposto’da yayımlanan "Negatif pazarlamayı anlamak: Öfkemiz markaların yeni yakıtı olabilir mi?" başlıklı yazısında belirttiği gibi; 

“Uzun yıllar boyunca reklam sektörünün altın kuralı kimseyi gücendirmemek oldu. Fakat bölünmüş medya gerçeği ve enfokrasi toplumuyla beraber bu kural da aşınıyor. Çünkü öyle bir medya ortamında yaşıyoruz ki birilerinin öfkesi, başka birilerinin ilgisi için yakıta, yani erişime dönüşebiliyor.”

Diğer taraftan bu tarz paylaşımların sosyal medyadaki kamusal imkanların ortadan kalkmasına neden olmak gibi bir etkisi de var. "Öfke yemleri" herhangi bir konuya dair sağlıklı bir tartışmanın yerine, aşırı uç ve kışkırtıcı fikirlerin baskın hâle geldiği, nüansların kaybolduğu ve günün sonunda odağın tamamen kaydığı kaotik bir durumun ortaya çıkmasına neden oluyor.

• Bu durum, bir konunun ya da kültürel ürünün içselleştirilmekten ziyade, tamamen duygusal reaksiyonlarla hızla tüketilip bir kenara atıldığı bir döngüye yol açıyor.

Öte yandan: Çevrimiçi ortamda kışkırtıcı mesajlar giderek daha fazla görünür hale gelip yaygınlaşan bir eğilime dönüştükçe söz konusu manipülasyon pratiğinin de etki alanı daralıyor. Oxford Languages Başkanı Casper Grathwohl da seçimlerine dair şunları söylüyor: 

"'Rage bait' kelimesinin kullanımında dramatik bir artış görülmesi, çevrimiçi ortamda içine çekilebileceğimiz manipülasyon taktiklerinin giderek daha fazla farkında olduğumuz anlamına geliyor."