Pandemi teşvikleri nasıl ödeniyor?

Küresel çapta hükümetler, koronavirüs salgınının yarattığı sosyoekonomik etkilerle mücadele edebilmek için yıl başından bu yana toplam değeri trilyonlarca doları bulan mali teşvik paketleri yürürlüğe koydu. Bu paketler; salgından en çok etkilenen hane halklarını ve şirketleri karantina önlemlerinin ekonomik yansımalarından korumak, kamu sağlığı sistemini ayakta tutmak ve hayat kurtarmak için kritik öneme sahip olan harcamaların nasıl finanse edileceğine ilişkin soruları da beraberinde getirdi. Bu dönemde hükümetlerin borç yükü önemli ölçüde artış gösterirken yeni vergiler de gündeme geldi.

• Kamu borçları: Nisan ayında yayımladığı Fiscal Monitor raporunda Uluslararası Para Fonu (IMF), geçtiğimiz yıl küresel çapta ortalama %69,4 düzeyinde olan net kamu borcunun milli gelire oranının bu yıl %85,3’e çıkmasını beklediğini; yine küresel çapta ortalama bütçe açığının ise 6,2 puan artışla milli gelirin %9,9’una yükselmesini öngördüğünü açıkladı. Kısa vadede artan borçluluğa rağmen mali politika araçlarının pandemiyle mücadelede öncü rol oynaması gerektiğini söyleyen IMF, karantina önlemleri kaldırıldıktan sonra toparlanma sürecini yönetmek için daha fazla borçlanılması gerekeceğini de ekledi. Diğer yandan, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Genel Sekreteri Angel Gurría, geçtiğimiz haftalarda katıldığı bir konferansta hâlihazırda yüksek derecede borçlu olan hükümetlerin daha fazla borçlanmasının sonradan problemlere yol açacağını söyledi.
• Avrupa: Avrupa’daki hükümetleri, pandemi teşviklerini nasıl yürütecekleri konusunda zor seçimler bekliyor. Kemer sıkma politikaları akıllardan geçse de henüz on yıl kadar önce bölgede yaşanan borç krizi döneminden kalma acı deneyimler, politikacıları bu seçenekten uzaklaştırıyor. Birleşik Krallık Başbakanı Boris Johnson Nisan ayı sonunda ülkedeki durum için, kesinlikle bu yönteme sığınmayacaklarını açıklamıştı. Borçlanmak, belki de kaçınılmaz bir seçenek. Avrupa Komisyonu tahminlerine göre bu yıl, avro bölgesinde ortalama brüt kamu borcu/GSYH oranının %102,7’ye gelmesi bekleniyor. Borçlanma maliyetleri tarihi düşük seviyelerde olmasına rağmen toparlanma sürecinin belirsizliği ve uzun süre devam etmesi beklenen durgunluk, bu seçeneğe dair sıkıntılara işaret ediyor.
• Diğer yöntemler: Geçtiğimiz hafta Fransa Maliye Bakanı Bruno Le Maire, kamu borcunu vergileri artırarak değil büyümeyle finanse etmek istediklerini ve vergiyle borçların ödenebileceği fikrinin “çok basit” olduğunu söyledi. Almanya’da Maliye Bakanı Olaf Scholz borç yüküyle 2023’ten itibaren mücadele etmek istediklerini söylerken Şansölye Angela Merkel yeni vergilerin gündemde olmadığını açıkladı. Birleşik Krallık, İsviçre ve İspanya gibi ülkelerde yeni vergilere ve bunların kimlere uygulanacağına dair tartışmalar sürüyor. Catherine Bosley ve David Goodman’ın Bloomberg’de yayımlanan haberinde enflasyonun artmasına izin verilmesinin bir başka çıkış yolu olabilmesi ihtimali de değerlendiriliyor. Haberde merkez bankalarının hükümetlerden gelecek baskı karşısında para politikalarını gevşek tutarak enflasyonun borcu eritmesine izin verebilecekleri belirtilirken bunun tasarruflara vereceği zarara ve geçmişteki yüksek enflasyon dönemlerinin getirdiği zorluklara dikkat çekiliyor.