Geçtiğimiz yıldan bu yana pandemi koşulları altında faaliyetlerini sürdüren endüstriler, tedarik zincirlerinde çeşitli sıkıntılar yaşarken başta otomotiv ve tüketici elektroniği olmak üzere üretimlerinde bilgisayar çiplerine ihtiyaç duyan sektörler son dönemde büyük baskı altına girdi. Yarı iletken üretimini durma noktasına getiren yavaşlamalar, küresel çip kıtlığına sebep oldu. Şirketlerin kayıp beklentileri milyar dolarlara varırken tüketiciler teslimatların gecikmesi ve yeni ürünlerin piyasaya sürülmesinin ertelenmesiyle olumsuz etkilendi.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler yaşandı?</h2>Çip krizinin bugünkü noktaya varmasında hem arz hem talep yönlü etkilerin aynı anda yarattığı “mükemmel fırtına” (perfect storm) bulunuyor. Bu etkilerin başlıcalarını sıralamak gerekirse:<ol fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Küresel çapta fabrikalarda üretime geçici olarak ara verilmesi ya da üretimin tamamen durdurulması, otomobil ve tüketici elektroniği üreticilerinin satın alma planlamalarında aksamalara yol açarak mevcut stokların tükenmesine neden oldu.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Otomotiv sektöründe 2020’nin ilk yarısında araç talebinin düşmesiyle üretimin azaltılmasının ardından ikinci yarıda talebin geri dönmesiyle otomobil üreticileri ihtiyaç duydukları miktarda çip alamadı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Pandemi döneminde televizyonlar, bilgisayarlar ve oyun konsolları gibi elektronik ürünlere olan talebin hızla artmasıyla bunların üretimi için gereken çip miktarı artış gösterdi.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Piyasadaki toplam arzın azalmasıyla üretim için çiplere ihtiyaç duyan şirketlerin kıt kaynaklar üzerindeki rekabeti arttı.</li></ol><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sektörlere nasıl yansıdı?</h2>Otomotiv sektöründe pek çok şirket, çip krizi nedeniyle üretime ara vermek durumunda kaldı. Ford, General Motors, Stellantis, Volkswagen, Daimler, Nissan ve diğer bazı büyük üreticiler yıl başından bu yana belirli aralıklarla fabrikalarında üretimi durdururken sektördeki kayıp beklentileri giderek arttı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ford: Geçtiğimiz hafta 2021 ilk çeyrek raporunu yayımlayan şirket, bu yıl çip kıtlığı nedeniyle toplam üretiminin 1,1 milyon araç azalmasını ve <a fr-original-style="" href="https://finance.yahoo.com/news/ford-sees-2-5-billion-223021200.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">2,5 milyar dolar kayıp</a> yaşamayı beklediğini açıkladı. CEO Jim Farley, şirketin ikinci çeyrekte planladıkları üretimin %50’sini kaybedeceklerini öngördüklerini ve çip krizinin önümüzdeki yıla kadar devam edebileceğini belirtti.</li></ul>Tüketici elektroniği tarafında Apple ve Samsung gibi sektör lideri üreticiler, bazı üretim süreçlerinde ve dikeylerdeki satışlarda zorluklar yaşadıklarını açıkladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Apple: Haziran ayında bitecek üç aylık dönemde satışlarının normale kıyasla 3 ila 4 milyar dolar arasında daha az olacağını öngören şirket, özellikle iPad ve Mac ürünlerinde sorun yaşacağını belirtiyor. CEO Tim Cook, sorunun ürünlerin temelinde yer alan yüksek performanslı çiplerden çok belirli bileşenlerin çalışmasını sağlayan eski teknolojili çiplerde olduğunu belirtti.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Samsung: Küresel çip kıtlığı, Güney Kore merkezli şirketin bazı faaliyetlerini olumlu etkilerken bazılarında gerilemelere sebep olacak. Geçtiğimiz hafa yayımlanan ilk çeyrek raporunda Samsung, çip üretimi faaliyetlerinin ikinci çeyrekte hız kazanmasını beklediğini belirtirken diğer telefon üreticilerine tedarik ettiği ekranların satışının mevcut koşullar nedeniyle yavaşladığını; aynı zamanda kendi ürettikleri telefonlarda da parça eksikliği nedeniyle gelirlerin ve kârın azalmasını öngördüklerini açıkladı.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler olacak?</h2>Çip kıtlığı, yakın zamanda sona erecek gibi görünmüyor. Küresel tedarik zincirlerinin yapısındaki dengesizlikleri göz önüne seren bu durum, üreticileri bölgeselleşmeye teşvik edebilir. Mart ayı sonunda, ABD’de 20 milyar dolar yatırım yaparak kuracağı iki yeni fabrikayla üretim kapasitesini artırmayı planladığını açıklayan Intel’in CEO’su Pat Gelsinger’ın, Avrupa’da bir fabrika kurmak için yaklaşık 8 milyar avroluk sübvansiyon istediğine yönelik haberler basına yansıdı. Şirket, kesin rakama yönelik iddiaları reddetse de Gelsinger, AB liderlerine yarı iletken endüstrisine yatırım yapmaları konusunda net bir çağrıda bulundu. Önümüzdeki dönemde Intel’in yerelleşme ve bölgeselleşme stratejilerine benzer hamleleri diğer çip üreticilerinden de görmemiz ihtimaller dâhilinde.

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İş dünyasındaki en önemli gelişmeler.

Pareto

Otomotiv ve tüketici elektroniği sektörleri, parça eksikliği nedeniyle üretim planlamalarında zor zamanlar geçiriyor.

Küresel çip krizi

İllüstrasyon: <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/littleblackdotdesign/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ayşe Ezgi Yıldız</a>2009’da Bitcoin’in piyasaya sürülmesiyle hayatımıza giren kripto para kavramının niş bir ilgi alanından finans dünyasının ana ilgi odaklarından biri hâline gelmesi, çok uzun sürmedi. Başlangıçta bir grup “hayalperest” tarafından benimsenen ve özgürlükçü yapısıyla küresel finansal sisteme bir alternatif yaratması beklenen kripto paralar; dalgalı yılların, patlayan “balonların” ve kuşkucu yaklaşımların ardından bugün geldiğimiz noktada geleneksel finans ekosisteminin en büyük kurumları tarafından dahi benimsenmeye başladı. Özel sektör aktörleri, hızla yükselen bu trendi yakalamaya çalışırken günümüze kadar paranın kontrolünü tekelinde bulunduran devletler ve merkez bankaları da yeni paradigmada işlevselliklerini koruyabilmek için kendi varlıklarını dijitalleştirme çabalarına başladı.<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler oluyor? </h3>2010’ların başından bu yana dünyanın farklı yerlerindeki merkez bankaları, kendi para birimlerinin dijital versiyonları (central bank digital currencies - CBDCs) üzerinde çalışıyor. CBDC çalışmaları, temel olarak iki farklı işlevi sağlamaya odaklanıyor: Toptan (wholesale) CBDC’ler, merkez bankası ve finansal kuruluşlar arasındaki işlemleri sağlamak için geliştirilirken bu yazının ana konusu olan perakende (retail) CBDC’ler, halkın genel kullanımı amacıyla geliştiriliyor. Aşağıdaki görsel, son beş yılda ilginin giderek arttığı CBDC çalışmalarının Şubat 2021 itibarıyla dünyadaki genel durumunu gösteriyor:<div fr-original-class="fr-img-space-wrap" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><span contenteditable="false" draggable="false" fr-original-class="fr-img-caption fr-draggable" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; position: relative; box-sizing: border-box;"><img src="https://images.aposto.com/2021/3/2021-04-18T20:54:31.554Z_sm.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.16" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><span contenteditable="true" fr-original-class="fr-inner" fr-original-style="" style="outline: transparent solid 0px; box-sizing: border-box; margin: auto; display: block; padding: 5px 5px 10px; font-size: 14px; font-weight: 400; opacity: 0.9; width: 100%;">Kaynak: Atlantic Council &amp; Belfer Center<h3 fr-original-class="fr-img-space-wrap2" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Temel avantajlar </h3>CBDC çalışmalarının arkasında yatan sebepler ülkeden ülkeye çeşitlilik gösterse de fiziksel paranın dijitalleşmesinin bazı temel avantajları bulunuyor. Merkez bankaları açısından CBDC’lerin, nakit yönetimi ile transferinin maliyetlerini azaltabileceği ve para politikası araçları ile aktarım mekanizmalarını güçlendirebileceği düşünülüyor. Bununla birlikte diğer paydaşlar açısından bakıldığında CBDC’lerin, kapsayıcı yapısıyla geleneksel bankacılık sisteminin dışında kalan kesimler için paraya hızlı ve güvenli erişim sağlayabileceği; ayrıca ekosistemde şeffaflığı teşvik ederek yasa dışı faaliyetleri azaltabileceği öngörülüyor.</div><h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mevcut çalışmalar </h3>Çin’de durum: Çin, CBDC çalışmalarının en ileri seviyede olduğu ülkelerden biri konumunda bulunuyor. Çin merkez bankasının (PBoC) belli bölgelerde pilot uygulamalarını yürüttüğü “dijital yuan”, hâlihazırda 100 binden fazla vatandaş tarafından küçük çaplı ödemelerde <a fr-original-style="" href="https://news.cgtn.com/news/2020-12-12/Why-is-China-moving-to-digital-RMB--W3n61i8Wvm/index.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kullanılıyor</a>. PBoC, blok zinciri tabanlı dijital yuanı kamu bankalarına ve ülkenin popüler çevrim içi ödeme uygulamaları Alipay ile WeChat Pay’e aktararak buradan vatandaşlara dağıtılmasını sağlıyor.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çin’in vizyonu: CBDC hamlesini ülkenin “parasal egemenliğini” korumak için kilit bir adım olarak gören Çin, şimdilik sadece ülke içinde kullanılabilen dijital yuanı ileride yurt dışı ödemelerine de entegre ederek uluslararası ticarette yuanın payını artırmayı hedefliyor. Bununla birlikte dijital yuan sisteminin, şu anda ABD merkezli SWIFT sistemine yüksek derecede bağlı olan uluslararası yuan transferlerine alternatif bir alan açması da öngörülüyor.</li></ul>Avrupa’da beklentiler: CBDC araştırmalarını sürdüren Avrupa Merkez Bankası (ECB), geçtiğimiz hafta konu hakkında yürüttüğü kamuoyu araştırmasının sonuçlarını <a fr-original-style="" href="https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2021/html/ecb.pr210414~ca3013c852.en.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıkladı</a>. Anket sonuçlarına göre AB vatandaşlarının ve iş dünyasından paydaşların dijital avroya ilişkin beklentilerinin başında %43’le gizlilik, %18’le güvenlik ve %11’le avro bölgesinin tamamında geçerlilik geliyor. Katılımcılar, dijital avronun mevcut bankacılık ve ödeme sistemlerine entegre olmasını istiyor.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dijital avronun geleceği: ECB Yönetim Kurulu Üyesi Fabio Panetta, kurumun önümüzdeki aylarda dijital avroya ilişkin resmî araştırma sürecini başlatıp başlatmayacağına karar vereceğini; süreç başladığı takdirde bunun yaklaşık iki yıl sürmesini beklediklerini açıkladı. Bunun ardından gelecek birkaç yıllık üçüncü fazda entegre hizmetlerin geliştirileceğini ve testlerin başlatılacağını söyleyen Panetta, dijital avronun ancak tüm bu süreçlerin ardından yürürlüğe girebileceğini belirtti.</li></ul>ABD perspektifi ve diğerleri: ABD’de bir süredir bir dijital dolar platformu oluşturmak için prototipler geliştiren Boston Fed ve MIT, araştırmalarını yaz aylarında kamuoyuyla paylaşmayı <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-22/federal-reserve-s-digital-dollar-momentum-worries-wall-street" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">planlıyor</a>. Wall Street, gelişmelerden fazla memnun olmasa ve sistemin dışına itilmekten çekinse de Hazine Bakanı Janet Yellen ve Fed Başkanı Jerome Powell gibi isimler doların dijitalleştirilmesine sıcak bakıyor. Yine de projenin aceleye getirilmeyeceği biliniyor ve dijital doların en azından kısa vadede piyasaya sürülmesi beklenmiyor. Öte yandan, diğer bazı ülkelerde CBDC araştırmaları ve çalışmaları ileri seviyelere geldi. İsveç, “e-krona”sının pilot çalışmalarını 2022’ye uzatırken Rusya pilot çalışmalara bu yıl içinde, Japonya ise önümüzdeki aylarda başlamayı planlıyor. Brezilya’da dijital realin 2022’de tedavüle girmesi bekleniyor.

     

"Resmî" dijital para birimleri

<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler oluyor?</h3><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Çin’in Şanhay Borsası çatısı altında bulunan teknoloji şirketleri odaklı STAR Market’ta mart ayında 76 şirket halka arzını <a fr-original-style="" href="https://www.ft.com/content/361d84dd-7a64-4418-9a08-b522d4224060" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">iptal etti</a>. Bu, şubat ayındaki iptallerin iki katından fazla olurken STAR’ın kurulduğu Temmuz 2019’dan bu yana halka arz başvurusunu geri çekenlerin toplam sayısı 180’i geçti. Geçtiğimiz yıl kasım ayı başında Alibaba Group iştiraklerinden finansal teknoloji şirketi Ant Group’un halka arzı yetkililer tarafından askıya alındığında bu rakam sadece 12’ydi.<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden önemli?</h3><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Çin, uzun zamandır yerel sermaye piyasalarını güçlendirme amacına yönelik politikalar uyguluyor. Özellikle geçtiğimiz yıl ABD’nin Çin merkezli şirketlerin ABD borsalarında listelenmesine yönelik şartları sıkılaştıran ve bazı şirketleri borsalardan çıkarmaya (delist etmeye) olanak tanıyan düzenlemeleri yasalaştırması, Çin’in planlarının aciliyetini artırıyor. Ne var ki, son aylarda ülkedeki yetkililerin halka açılacak şirketleri ilgilendiren düzenlemeleri sıkılaştırması, kısa vadede asıl stratejiye ters düşen bir etken olarak görünüyor. Kimi uzmanlar, Çin’in finansal piyasalarını dünyaya açma konusunda kaydettiği somut ilerlemenin kısmen gerilediğini belirtiyor. Financial Times’a bilgi veren bir kaynak, Çin’in menkul kıymetler düzenleme kurumunun (CSRC) hamlelerini “üç adım ileri iki adım geri gitmek” olarak nitelendiriyor ve halka arzlardaki yavaşlamanın bu yılın sonuna kadar sürebileceğine dikkat çekiyor. Geçtiğimiz yıl küresel piyasalara öncülük eden Çin borsalarının performansının diğer büyük ülkelerin borsalarından geride kaldığı 2021’de halka arzların yavaşlamasının piyasalardaki likiditenin azalmasına neden olabileceği de endişeler arasında bulunuyor.<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler olabilir?</h3><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Çin’de yetkililerin son zamanlardaki hamleleri, meyvelerini ancak uzun vadede verecek gibi görünüyor. J.P. Morgan’ın varlık yönetimi bölümünden stratejist Chaoping Zhu, nihai hedefin yatırımcıları sorunlu halka arz başvurularından doğacak risklerden korumak olduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-23/shelved-ipos-surge-in-china-after-watchdog-tightens-scrutiny" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtiyor</a>. CSRC Başkanı Yi Huiman da “sıcak para” akışlarının piyasaların sağlığı açısından risk teşkil ettiğini ve bunun sıkı denetim altında tutulması gerektiğini savunuyor. Bloomberg’e göre CSRC, bu ay içinde birtakım yeni düzenlemeleri hayata geçirerek STAR’da listelenmek isteyen şirketler için çıtayı daha da yükseltmeyi planlıyor. Kurum, bu düzenlemeler sayesinde şirketlerin teknoloji geliştirmeye ve inovasyona gerçek anlamda bağlı ve finansal açıdan sağlıklı olduğunu görmek istiyor. Tarihin en büyüğü olması beklenen Ant Group halka arzının akıbeti de bu koşullar altında belirsizliğini koruyor.

Yetkililerin halka arz koşullarını sıkılaştırması, ülkenin yerel sermaye piyasalarını güçlendirme yolunda soru işaretlerine neden oluyor.

Çin'de sıkışan halka arzlar

<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">"İnanıyorum ki şimdi harekete geçersek, 50 yıl sonra insanlar geri dönüp bakacak ve ‘Amerika’nın geleceği kazandığı an buydu’ diyecek.”</blockquote>ABD Başkanı Joe Biden, çarşamba günü Pittsburgh şehrine gerçekleştirdiği bir ziyarette toplam değeri 2 trilyon doları aşan altyapı yatırımları planını kamuoyuyla paylaştı. Geçtiğimiz ay yasalaşan 1,9 trilyon dolarlık mali teşvik paketinden sonra Biden yönetiminin ikinci büyük girişimi olan bu planın önümüzdeki aylarda ABD siyasi gündeminin odak noktasında olması bekleniyor. Resmî adıyla “Amerikan İş Planı” (American Jobs Plan) olarak tanıtılan plan, temelde üç amaç barındırıyor: İstihdam yaratmak, ülkenin altyapısını yeniden inşa etmek ve ABD’yi küresel düzlemde başta Çin olmak üzere diğer ülkelerin bir adım önüne taşıyacak şekilde rekabetçi kapasiteyi artırmak.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Planın ana hatları: Yerel kamu yatırımlarının ekonominin içindeki payının 1960’lı yıllardan bu yana %40 azaldığını belirten Beyaz Saray, uzun yıllardır yatırım yapılmaması nedeniyle bozulmaya başlayan yolları, köprüleri, su sistemlerini ve diğer temel altyapı unsurlarını tamir etmeyi ve geliştirmeyi hedefliyor. Bu bağlamda Biden yönetimi, yüzey ulaşımına 620 milyar dolar kaynak ayırmayı öngörüyor. Bu kaynağın 30 bin kilometreden fazla yol ve yüzlerce köprü için harcanması planlanıyor. 85 milyar dolarlık bir kısım toplu taşımaya ayrılırken havalimanları için 25 milyar dolar, limanlar ve su yolları için 17 milyar dolar harcanacak. Bunun yanı sıra planda ülkedeki su sistemlerinin yenilenmesi için 111 milyar dolarlık ve geniş bant internet erişiminin özellikle kırsal kesimlerde yaygınlaştırılması için 100 milyar dolarlık yatırım kalemleri bulunuyor. Biden yönetiminin iklim değişikliğiyle mücadele hedefleri kapsamında da önemli bir yer tutan planda elektrikli araçların yaygınlaştırılması için 174 milyar dolarlık yatırım yapılmasını öngörüyor. Elektrikli araç alacak müşteriler için vergi teşvikleri ve 10 yıl içinde 500 binden fazla şarj istasyonu kurulması için teşvik ve hibe verilmesi gibi adımlar da plan dâhilinde bulunuyor. Aynı zamanda elektrik şebekesine 100 milyar dolar yatırım yapılacak. Planda konutlar için 200 milyar dolardan fazla kaynak bulunuyor. Yaşlı ve engelli bireylerin bakıma ulaşımını kolaylaştırmak için 400 milyar dolar, iş gücü geliştirme programları için 100 milyar dolar, devlet okulları için 100 milyar dolar, araştırma ve geliştime faaliyetlerini fonlamak için 180 milyar dolar ve yerel üretimi desteklemek için 300 milyar dolar harcama yapılması planlanıyor. </li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Nasıl fonlanacak? Biden yönetimi, toplam büyüklüğü 2,3 trilyon doları bulan planı fonlamak için kurumlar vergisini %21’den %28’e çıkarmayı, uluslararası vergilendirmeyle ilgili düzenlemeleri sıkılaştırmayı ve birtakım başka düzenlemeler yaparak vergi gelirlerini artırmayı hedefliyor. Böylece 15 yıl içinde 2 trilyon doların üzerinde ek gelir elde etmeyi ve Amerikan İş Planı’nı bununla finanse etmeyi hedefleyen Beyaz Saray, vergi artışının uzun vadede bütçe açıklarını azaltmak konusunda da fayda sağlayacağını belirtiyor. Bununla birlikte bu hamlenin dünya genelinde kurumlar vergisi oranlarının sürekli azalmasına neden olan “dibe yarıştan” çıkmayı sağlayacağı ve ABD’nin çok taraflı müzakerelerle küresel bir minimum vergi oranı oluşturmak için anlaşmaya varmak istediği vurgulanıyor. </li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İlk tepkiler ve gelecek: Amerikan İş Planı, belirli noktalarda hem Cumhuriyetçilerden hem de Demokratlardan eleştiri aldı. Senato Azınlık Lideri Mitch McConnell, planı bir “Truva atı” olarak nitelendirdi ve bunun içinde “daha fazla borçlanma ve ekonominin verimli kısımları üzerine bindirilecek büyük vergi artışları” olduğunu söyledi. Cumhuriyetçi Parti’den diğer bazı isimler de Biden’ın kurumlar vergisini artırma ve 2017’de eski başkan Donald Trump döneminde geçirilen vergi yasasının belli kısımlarını yürürlükten kaldırma planlarını sertçe eleştirdi. Öte yandan, bazı Demokrat yasa koyucular paketin kapsamını yetersiz bulduklarını açıkladı. Vaşington’dan Temsilci Pramila Jayapal, planlanan yatırım miktarının artırılması ve kapsamın genişletilmesi gerektiğini belirtirken New York’tan Temsilci Alexandria Ocasio-Cortez, MSNBC’de konuk olduğu bir programda “mümkün olsa 10 yıl için 10 trilyon dolarlık bir paketin ideal olacağını” ifade etti. Bir önceki teşvik paketinden farklı olarak aciliyetinin daha düşük olması nedeniyle üzerinde daha uzun bir süre çalışılacak olan plan, en erken yaz aylarına kadar Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasında büyük tartışmalara yol açacak. Biden ise tüm bu süreci iyi yönetebilir ve planını gerçekleştirebilirse başkanlık kariyerine önemli bir başarı daha eklemiş olacak.</li></ul>

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

ABD Başkanı Joe Biden, değeri 2 trilyon doları aşan yatırım planıyla ABD ekonomisinin temellerini sağlamlaştırmayı ve geleceğini dönüştürmeyi hedefliyor.

Biden'ın dönüşüm planı

Önceki hafta sonu Merkez Bankası yönetiminde Cumhurbaşkanı Kararı’yla yapılan ani değişiklik, yerel ve uluslararası piyasalarda yatırımcıları hazırlıksız yakalayarak geçtiğimiz hafta boyunca büyük bir volatilite yaşanmasına neden oldu. Yeni TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu’nun ilk açıklamaları ve bankalarla gerçekleştirdiği toplantılardan basına yansıyan haberler piyasalardaki karışıklığın önünü almaya yetmezken volatilitenin önümüzdeki günlerde de sürmesi bekleniyor. Piyasa analistlerinin Türkiye ekonomisinin geleceğine dair beklentileri de karışık seyrediyor.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Döviz piyasaları: Merkez Bankası’nın hamlelerinin döviz kurları üzerindeki etkisini somutlamak için bugünlerde yaşananları incelemeden önce yakın geçmişe bakmakta fayda var. Türkiye’nin makroekonomik durumu ve siyasi konjonktür nedeniyle yaşanan gelişmelere karşı hassas olan ve keskin tepkiler veren döviz kurları, 2018’de büyük bir artış göstermişti. Yıla 3,79 civarında başlayan dolar/lira kuru ağustos ayındaki yıl içi zirve noktasında 6,88’e kadar yükselirken dönemin TCMB Başkanı Murat Çetinkaya öncülüğünde para politikası konvansiyonel ekonomik kuramlara uygun olarak hızla sıkılaştırılmıştı. Politika faizi olarak belirlenen geç likidite penceresi borç verme faiz oranı Mayıs 2018’deki para politikası kurulu toplantısında 300 baz puan artırılarak %16,5’e yükseltilmiş, ardından para politikasında sadeleşmeye gidilerek politika faizi günümüzde de geçerli olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı olarak belirlenmiş ve bu rakam haziran ayında %17,75’e; eylül ayında ise %24’e yükseltilmişti. Döviz/lira kuru, kısmi olarak bu sıkı para politikasının etkisiyle yıl sonu itibarıyla 5,29’a gerilemişti. Aradan geçen dönemde Temmuz 2019’da Murat Çetinkaya görevden alınarak yerine yardımcısı Murat Uysal getirildi ve o aydan itibaren politika faizi kademe kademe aşağı çekilerek %8,25’e kadar geriletildi. Pandemiyle geçen 2020’de üçüncü çeyreğin sonuna kadar bu düzeyde seyreden faiz oranı, enflasyon görünümündeki riskler nedeniyle eylül ayında %10,25’e yükseltildi. Kasım 2020’de ise ekonomi yönetiminde iki önemli değişikliğe gidilerek TCMB Başkanlığı’na Uysal yerine Naci Ağbal, Hazine ve Maliye Bakanlığı’na Berat Albayrak yerine Lütfi Elvan getirildi. Uysal döneminde 5,63’ten 8,52’ye yükselen dolar/lira kuru, Ağbal’ın yaklaşık 4,5 aylık döneminde bir kez daha sıkı para politikalarına dönülmesi ve TCMB’nin uluslararası kredibilitesinin önemli ölçüde yeniden tesis edilmesiyle 7,21’e kadar geriledi. 20 Mart’ta Ağbal’ın görevden alınarak yerine Kavcıoğlu’nun atanması, para politikasının geleceğine ilişkin soru işaretleri oluşturdu ve geçtiğimiz hafta Türk lirası dolar karşısında yaklaşık %12 değer kaybetti. </li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kur beklentileri: Yeni Şafak gazetesindeki köşe yazılarında yüksek faiz oranlarına karşı tutumunu sık sık <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56487934" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kaleme alan</a> Kavcıoğlu’nun Türkiye Bankalar Birliği yönetim kurulundaki bankaların genel müdürleriyle yaptığı toplantıda para politikasında değişiklik olmayacağını belirttiğine dair haberlerin basına yansımasına rağmen 15 Nisan’da gerçekleştirilecek para politikası kurulu toplantısından çıkacak kararlar analistlerin gözündeki belirsizliğini koruyor. Dolar kuru beklentilerinde ortak tema yükseliş olmakla birlikte rakamlar farklılık gösteriyor. Danske Bank ekonomistleri tahminlerini 8,00-8,50 aralığında yaparken Credit Suisse ekonomistleri çok kısa vadede 7,70-8,30 aralığına işaret ediyor ve yılın ikinci çeyreğinde tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 8,58’in geçilebileceğini belirtiyor. Commerzbank’tan bir teknik analist de 8,28 seviyesinin üzerine çıkılırsa rekorun zorlanabileceğini söylüyor. Capital Economics ise çok daha sert bir tahminle önümüzdeki para politikası kurulu toplantısında 200 baz puan faiz indirimi bekliyor ve gerileyen reel faiz oranları ile enflasyon görünümüne dair artan endişelerin lira üzerinde ilave aşağı yönlü baskılar yaratarak yıl sonunda kurun 9,50 seviyesine gelmesine neden olabileceğini <a fr-original-style="" href="https://www.fxstreet.com/news/usd-try-set-to-skyrocket-towards-950-by-year-end-ce-202103261214" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifade ediyor</a>. Bunlarla birlikte Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) Başekonomisti Robin Brooks, dolar/lira kurunun “adil değer” tahminini 7,50’de tutacaklarını <a fr-original-style="" href="https://www.dunya.com/finans/haberler/spden-turkiye-degerlendirmesi-haberi-615764" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtiyor</a>. </li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hisse ve tahvil piyasaları: TCMB yönetimindeki değişiklik, hisse ve tahvil piyasalarında da etkisini gösterdi. Geçtiğimiz haftaya önemli kayıplarla başlayan Borsa İstanbul’da pazartesi ve salı günleri birkaç kez devre kesici uygulaması tetiklenirken BIST 100 endeksi hafta ortasında tepki alımlarıyla hafif toparlanma eğilimi gösterse de haftayı %9,60 değer kaybıyla kapattı. Bu düşüşle birlikte yıl başından bu yana olan tüm kazançlarını silen endeks, 31 Aralık 2020 kapanışının %6,40 gerisine düştü. Uluslararası yatırımcı güvenini zedeleyen değişiklik sonrasında Borsa İstanbul’daki yabancı yatırımcı payı %44,23’e gerileyerek tarihin en düşük seviyesine geldi. Diğer yandan tahvil piyasalarında yaşanan çıkışlarla geçtiğimiz hafta 2 yıllık gösterge Hazine tahvili faizleri 300 baz puandan fazla artışla %19,44’e; 10 yıllık Hazine tahvili faizleri ise 480 baz puandan fazla artışla %18,93 seviyesine yükseldi. Yatırımcılar, 24 Mart’ta biten haftada lira cinsinden tahvil fonlarından 29,2 milyon dolarlık <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/article/turkey-market-funds/update-1-turkish-bond-funds-experience-biggest-weekly-selloff-this-year-lipper-data-idUSL8N2LO2UJ" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">çıkış yaptı</a>. Bu, 2021’de görülen en büyük haftalık satış dalgası oldu.</li></ul>

TCMB'deki başkan değişikliği, son bir haftada döviz, hisse ve tahvil piyasalarında çalkantılara neden oldu.

Piyasaların TCMB tepkisi

İllüstrasyon: <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/littleblackdotdesign/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ayşe Ezgi Yıldız</a>Basılı medyanın dijitalleşme sürecindeki arayışlar, okurları sonsuza kadar kaydırılabilen akışlarla, algoritmaların parametrelerine hitap edecek şekilde yazılmış içeriklerle ve dikkat ekonomisinin kısıtlamalarıyla şekillenen bir manzarayla baş başa bıraktı. Medya endüstrisi sancılı bir dönemden geçerken bir zamanlar sadece bir pazarlama aracı olarak görülen e-posta bültenleri, gazetecilerin, yayıncıların ve bağımsız içerik üreticilerinin mecrayı keşfiyle yeniden hayat buldu. Editoryal bakımdan nitelikli ve yaratıcı işler için geniş bir alan açan bültenler, yayıncılık endüstrisi için yeni ve sürdürülebilir gelir modelleri oluşturulmasına imkân sağladı.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bültenlerin farkı: İş modellerine değinmeden önce bültenlerin diğer içerik formatlarından nasıl farklı olduğunu incelemekte fayda var. Günlük, haftalık ya da benzeri periyotlarda yayımlanan bültenler, ortalama iki ila on dakika arasında süren bir okuma tecrübesi sunuyor. E-postaların yapısı, sosyal medya platformlarının aksine tek kaydırmayla bir sonraki içeriğe geçişe ve böylece kısa bir süre içinde çok sayıda birbirinden bağımsız içeriğin tüketilmesine izin vermiyor. Ek olarak sosyal medya platformlarındaki kitlesel okuma ve yorumlama hâlinin aksine e-posta üzerinden sağlanan okuma deneyimi okuyucular ve yayıncılar arasında düşünsel düzlemde daha bireysel bir bağ kurulmasına olanak tanıyor. Bültenlerde kısa ya da uzun metinler ve görseller gibi farklı bileşenler bir araya gelerek bütünsel ve yalın bir tecrübe sunuyor. Diğer yandan, yayıncılar açısından baktığımızda bireysel olarak içerik ve okur kitlesi üzerinde kontrol sahibi olmak bültenleri diğer formatlar ve platformlara göre avantajlı kılıyor. Geleneksel medya kuruluşlarının iş modellerindeki sıkışmışlıktan uzaklaşmak, yayıncılara reklam kaygılarından uzak bir şekilde öncelikle okurları için içerik üretebilecekleri yaratıcı bir alan açıyor. </li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İş modelleri: Bülten yayıncılarının temel olarak üç gelir modeli bulunuyor. İlk yol, bültenlere sponsor almak ve içeriğin belli bir alanında onlara görünürlük sağlayarak gelir elde etmek. Sponsorluk modelinin iyi çalışan örneklerinden biri olarak 2015’te kurulan ABD merkezli Morning Brew’u gösterebiliriz. Beş farklı bülten yayımlayan ve podcast gibi diğer dikeylerde içerik üreten medya şirketi, geçtiğimiz yıl 2 milyon ücretsiz aboneye ulaştı. Bültenlerinde farklı sponsorluk modelleriyle çalışan şirketin CEO’su Alex Lieberman, geçtiğimiz yılki bir röportajında 2020’de 20 milyon dolar civarında gelir elde etmeyi öngördüklerini <a fr-original-style="" href="https://medianut.substack.com/p/the-morning-brew-newsletter-will" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söyledi</a>. Sponsorluk modeli doğru kurgulandığında uzun vadede sürdürülebilir bir gelir kaynağı olsa da bazı yayıncılar bunun yerine ücretli abonelik modeline yöneliyor. Bu modelin iyi örneklerinden biri olarak Quartz, Kasım 2019’da 11 bin civarı ücretli aboneye sahipken Eylül 2020 itibarıyla bu rakamı 21 binin üzerine <a fr-original-style="" href="https://www.thedrum.com/news/2020/09/01/quartz-explains-how-it-doubled-subscriber-numbers-year" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">taşıdı</a>. Aylık 14 dolar ya da yıllık 100 dolar olmak üzere iki farklı abonelik planı sunan Quartz, üyelerine farklı bültenlere, içeriklere ve etkinliklere erişim sağlıyor. Bununla birlikte “üretici ekonomisinin”, ya da bir diğer deyişle “tutku ekonomisinin” dinamosu olan Patreon gibi üyelik platformlarında ekstra içerikler ya da özel bültenler paylaşarak “hayranlardan” gelir elde etmek, bağımsız bülten yayıncılarının üçüncü önemli gelir modeli olarak öne çıkıyor. </li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Geniş perspektif: Bülten yayıncılığının son yıllardaki hızlı gelişimi, bu amaca yönelik tasarlanmış araçların ortaya çıkışını da beraberinde <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-08/substack-newsletters-are-unbundling-the-news-industry" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">getirdi</a>. Küresel çapta bireysel üreticilerin en çok kullandığı platformlardan biri olan Substack, 2017 yılında kuruldu. Üreticilerin hem ücretli hem ücretsiz bültenler yayımlayabildiği platformda, ücretli abonelik modelini uygulayan yayıncılardan %10 oranında komisyon alınıyor. Substack’te 500 binden fazla ücretli abone bulunuyor. Diğer yandan ocak ayında Twitter, 2015 yılında kurulan bülten platformu Revue’yu satın aldığını duyurdu. Bu satın almayla birlikte Revue, yayıncılardan aldığı komisyon oranını %5’e düşürdü. Bunun yanı sıra The New York Times’ın konuya hâkim kaynaklara dayandırdığı bir haberine göre Facebook da gazeteciler ve yazarlar için bülten üretmelerine imkân verecek araçlar üzerinde çalışıyor. Aposto! da başta gündem, sonra tematik bültenleriyle başladığı yolculuğunda eş zamanlı olarak medya teknolojileri üreterek bugün 100’den fazla yayıncının yer aldığı bir platform hâline geldi.</li></ul>

Bayilerde sıkışan medya endüstrisi, e-posta kutularında yeni bir fırsat yakaladı.

Bayilerden e-posta kutularına

<h4>Neler oluyor?</h4><hr>Dünyanın en büyük dijital reklamcılık şirketi Google, geçtiğimiz hafta yayımlanan bir blog yazısında kullanıcıları ziyaret ettikleri siteler arasında takip eden çerezleri kullanmayı ve bireysel takip teknolojilerine yatırım yapmayı bırakmayı planladığını açıkladı. Söz konusu değişikliğe liderlik eden ürün yöneticisi David Temkin, dijital reklamcılık “insanların gizlilikleriyle ve kişisel kimliklerinin kullanımıyla ilgili endişeleri giderecek şekilde gelişmediği sürece özgür ve açık internetin geleceğini tehlikeye attıklarını” ifade etti.<h4>Neden önemli?</h4><hr>Sektörel danışmanlık firması Jounce Media’ya göre geçtiğimiz yıl küresel çapta yapılan 292 milyar dolarlık dijital reklam harcamasının %52’si Google tarafından <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDU0YzE3NmE5MzgwMDAwNzBiYzhjYyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53c2ouY29tJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGZ29vZ2xlLXRvLXN0b3Atc2VsbGluZy1hZHMtYmFzZWQtb24teW91ci1zcGVjaWZpYy13ZWItYnJvd3NpbmctMTE2MTQ3ODAwMjE="">yapıldı</a>. Bununla birlikte “açık internette”, yani Facebook ya da YouTube gibi kapalı reklam sistemlerinin dışında reklamcıların harcadığı paranın %40 kadarı da Google’ın reklam satın alma araçlarından geçiyor. Açık ara pazar lideri konumunda bulunan Google’ın söz konusu kararı, tüm dijital reklamcılık sektörünün iş pratiklerinin dönüşümü için bir katalizör olabilir. Bununla birlikte, gizlilik konusundaki endişelerin giderek yükseldiği ve düzenleyici kurumların büyük teknoloji şirketleri üzerindeki baskısının arttığı bu dönemde Google’ın kullanıcı gizliliğini korumaya yönelik somut bir adım atması, şirketin geleceği açısından olumlu bir hamle olarak görülüyor.<h4>Neler olacak?</h4><hr>Google, bir süredir kullanıcıları bireysel olarak takip etmek yerine benzer ilgi alanlarına, dolayısıyla benzer tüketici profillerine sahip olan kullanıcıları gruplandıran yöntemler üzerinde çalışıyor. “Federated Learning of Cohorts” (FLoC) adı verilen ve makine öğrenimi prensiplerinden beslenen teknoloji, şirketin ilk olarak 2019 yazında duyurduğu ve geçtiğimiz yıl daha fazla kaynak ayırarak geliştirmeye başladığı Privacy Sandbox özelliğinin temelinde yatıyor. Şirketin yürüttüğü araştırmalar, FLoC teknolojisinin harcanan para başına dönüşüm oranı ölçütüne göre çerezlere dayalı reklamlardan alınan verimi en az %95 oranında koruduğunu gösteriyor. Google, şu an için kendi web tarayıcısı Chrome’a yerleşik olan Privacy Sandbox’ın çerezlerin kullanımı sonlandırıldıktan sonraki dönemde şirketin internet tabanlı ürünlerini çalıştıracağını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDU0YzE3NmE5MzgwMDAwNzBiYzhjYyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmJsb2cuZ29vZ2xlJTI1MkZwcm9kdWN0cyUyNTJGYWRzLWNvbW1lcmNlJTI1MkYyMDIxLTAxLXByaXZhY3ktc2FuZGJveCUyNTJG"">söylüyor</a>.

Google, çerezlere dayalı bireysel takip sistemlerini kullanmayı bırakarak yeni teknolojilere geçiyor.

Dijital reklamcılıkta yeni pratikler

Hayatımızdaki “akıllı nesnelerin” sayısı her geçen gün katlanarak artıyor. Evlerimizdeki eşyalar, kullandığımız arabalar, ve dahi bunları üreten fabrikalar “akıllanıyor”. Daha fazla akıllı ürün, daha fazla bilgisayar çipinin kullanılmasını gerektiriyor; ancak son zamanlarda küresel çapta büyük bir çip kıtlığı yaşanıyor. Bu kıtlık, otomotiv başta olmak üzere pek çok sektörü büyük ölçüde olumsuz etkilerken hükümetleri de tedarik zincirlerini gözden geçirmeye itiyor.<ul><li>Neler oluyor? Bilgisayar çiplerine olan talep, tüm zamanların en yüksek seviyelerinde seyrediyor. Çoğu Uzak Doğu’da konumlanan çip üreticileri ise bu talebi karşılamakta büyük zorluklar yaşıyor. Üreticilerin talebe yetişememesinin birkaç temel sebebi bulunuyor. Geçtiğimiz yılın bahar aylarında pek çok sektörde fabrika üretiminin geçici olarak durdurulması, çip talebinin de dönemsel olarak düşmesine yol açtı. Aynı dönemde insanların evden çalışmaya ve eğitim almaya başlaması; bilgisayarlar, tabletler, kameralar, televizyonlar ve diğer elektronik ürünlere olan talebi artırdı. Bununla birlikte ekonomistlerin ve farklı sektörlerdeki talep planlamacılarının başarısız öngörüleri, üreticilerin uygun miktarlarda elektronik parça tedarik etmesinin önüne geçti ve arz talep dinamiklerini bozdu. Özellikle akıllı telefon ve otomotiv endüstrilerindeki yetersiz planlama, bugünlerde yaşanan çip kıtlığının önünü açtı. Pek çok şirketin daha önceden çip stoku yapmamış olması da kıtlığın şimdiki boyutlarına gelmesinde önemli bir rol oynadı. &nbsp;</li><li>Sektörel yansımalar: Küresel çip kıtlığının etkilerinin en fazla hissedildiği sektör, araçların motorları, hava yastıkları ve bilgi ekranları gibi temel parçalarının üretimi için çiplere gereksinim duyan otomotiv sektörü oldu. Dünya genelinde General Motors, Ford, Honda ve Nissan gibi büyük üreticiler, tedarikte yaşadıkları sıkıntılar nedeniyle fabrikalarındaki üretim kapasitesini geçici olarak azaltmak zorunda kaldı. General Motors, çip kıtlığının bu yılki kazançlarını 1,5 ila 2 milyar dolar arasında; Ford ise 1 ila 2,5 milyar dolar arasında azaltmasını beklediklerini açıklarken Honda ve Nissan yaşananlar nedeniyle mart ayında toplam 250 bin araç daha az satmayı beklediklerini söyledi. Danışmanlık firması AlixPartners, çip kıtlığının 2021’de küresel otomotiv endüstrisine yaklaşık 61 milyar dolara mal olacağını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDE0YWU0NmE5MzgwMDAwNzAxNmEwMiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jbmJjLmNvbSUyNTJGMjAyMSUyNTJGMDIlMjUyRjExJTI1MkZob3ctY292aWQtbGVkLXRvLWEtNjAtYmlsbGlvbi1nbG9iYWwtY2hpcC1zaG9ydGFnZS1mb3ItYXV0b21ha2Vycy5odG1s"">tahmin ediyor</a>. Sektördeki kriz, yakın zamanda çözülecek gibi görünmüyor. Geçtiğimiz günlerde General Motors, Kuzey Amerika’daki üç fabrikasında bir süredir uyguladığı üretim kesintilerini bir süre daha uzatma ve dördüncü bir fabrikada da kesinti uygulama kararı aldı. Hollanda merkezli üretici Stellantis de kıtlığın yılın ikinci yarısında da devam edebileceği öngörüsünü paylaştı. &nbsp;</li><li>Çip üreticilerinin geleceği: Arz ve talep arasında yaşanan dengesizlik, pek çok sektör için ciddi sorunlar yaratmış olsa da gelişmelerin yarı iletken sektörünün kendisi için olumsuz olduğunu söylemek pek mümkün değil. Philadelphia borsasının yarı iletken sektöründe faaliyet gösteren en büyük 30 şirketi takip eden endeksi (PHLX Semiconductor Sector Index), son bir yıl içinde %70’ten fazla değer kazandı. Kıyaslamak gerekirse, ABD borsalarında listelenen 500 büyük şirketi takip eden S&amp;P 500 endeksi aynı dönemde %21 değer kazanırken ağırlıkla teknoloji alanında faaliyet gösteren şirketleri barındıran Nasdaq bileşik endeksi %47 değer kazandı. Yatırım bankası J.P. Morgan’dan sektör analisti Harlan Sur, son finansal raporlama döneminde takip ettikleri tüm çip üreticilerinin kârlarının analist beklentilerini aştığına dikkat çekiyor ve hisselerin değer kazanmaya devam edebileceğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDE0YWU0NmE5MzgwMDAwNzAxNmEwMiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5tYXJrZXR3YXRjaC5jb20lMjUyRnN0b3J5JTI1MkZ3b3JsZHdpZGUtY2hpcC1zaG9ydGFnZS1leHBlY3RlZC10by1sYXN0LWludG8tbmV4dC15ZWFyLWFuZC10aGF0cy1nb29kLW5ld3MtZm9yLXNlbWljb25kdWN0b3Itc3RvY2tzLTExNjE0MDIwMTU2"">söylüyor</a>. Üreticilerin mevcut talebin %70’i ila %90’ı kadar ürün tedarik ettiğini belirten Sur, arzın talebi yakalamasının en az 3-4 çeyrek zaman alabileceğini; ardından müşterilerin elindeki ya da dağıtım kanallarındaki stokların normal seviyelere dönmesinin de 1-2 çeyrek daha süreceğini ifade ediyor. Diğer yandan, 2018’de yaşanan çip fazlalığı dönemini anımsatarak kısa vadede işler üreticiler için yolunda gitse bile süreç iyi yönetilmezse uzun vadede rüzgârın tersine dönebileceğini düşünen sektör analistleri de bulunuyor. &nbsp;</li><li>Geniş perspektif: Çip kıtlığı, ekonominin birçok sektörünü olumsuz etkilemenin yanı sıra küresel tedarik zincirlerindeki daha geniş çaplı yapısal dengesizliklere de bir kez daha ışık tuttu. Üretim süreçlerindeki dışa bağımlılık, hükümetleri bu konudaki politikalarını gözden geçirmeye itti. ABD Başkanı Joe Biden, sektör liderlerinin endişelerini dile getirmesinin ardından 24 Şubat’ta bir kararname imzalayarak aralarında yarı iletkenlerin ve medikal ürünlerin de bulunduğu dört temel ürün grubunun tedarik zincirlerinin incelenmesi için 100 günlük bir süreç <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDE0YWU0NmE5MzgwMDAwNzAxNmEwMiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mdC5jb20lMjUyRmNvbnRlbnQlMjUyRjgzMzg4YjEzLWM1NjItNDkyYi05ZTBlLWJiMzA4NzRiYjc0YQ=="">başlattı</a>. Bununla birlikte söz konusu kararname, altı farklı sektörün tedarik zincirlerinin gözden geçirilmesi için de bir yıllık ayrı bir süreç başlatılmasını gerektiriyor. Kararnameyi imzalarken Beyaz Saray’da bir basın açıklaması yapan Biden, pandemi döneminde ABD’deki sağlık çalışanlarının koruyucu ekipmanlara ulaşımda yaşadığı sıkıntıları hatırlatarak ve isim vermeden de olsa Çin’i kastederek “Yabancı ülkelere bağımlı olmamalıyız, özellikle de çıkarlarımızı ya da değerlerimizi paylaşmayan birine,” ifadeleriyle konunun yönetimi nezdindeki ağırlığının altını çizdi. Çin tarafında ise yetkililer yurt içinde çip üretimi konusundaki eksikliklerini gidermek için hırslı planlar yapıyor ve ülkenin dışa bağımlılığını azaltmak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDE0YWU0NmE5MzgwMDAwNzAxNmEwMiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jbmJjLmNvbSUyNTJGMjAyMSUyNTJGMDMlMjUyRjAxJTI1MkZjaGluYS1jYWxscy1mb3Itc3VwcGx5LWNoYWluLXJlc2lsaWVuY3ktbm8tY2hpcC1wcm9kdWN0aW9uLXRhcmdldHMuaHRtbA=="">istiyor</a>. Ülkedeki yetkililer, daha önce 2020’ye kadar kullandığı çiplerin %40’ını yurt içinde üretmeyi; bu rakamı 2025’e kadar %70 seviyesine çıkarmayı hedeflediğini açıklamıştı. Bu hafta pazartesi günü bir basın açıklaması yapan Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı Sözcüsü Tian Yulong, söz konusu hedeflerden bahsetmemekle birlikte endüstrinin gelişimini destekleyecek birtakım teşvik adımları atacaklarını duyurdu. Son olarak, geçtiğimiz yıl aralık ayında Avrupa Birliği’nde 20 üye ülke, bölgedeki yarı iletken sektörünün değer zincirinin ve yüksek teknolojili üretim kapasitesinin güçlendirilmesi için ortak çalışmaya başlayacaklarını duyurmuştu. Yakın gelecekte diğer hükümetlerin de benzer adımlar atması ihtimal dâhilinde görünüyor.</li></ul>

Bilgisayar çiplerine olan talebin rekor seviyelere gelmesi, küresel çapta bir çip kıtlığı yaşanmasına neden oluyor.

Yarı iletken endüstrisinin tedarik krizi

Son yıllarda ekonomik ve siyasi krizlerle boğuşan Venezuela’da pazar günü gerçekleştirilen seçimlerde Devlet Başkanı Nicolás Maduro’nun genel başkanlığını yaptığı Venezuela Birleşik Sosyalist Partisi’nin (PSUV) önderliğindeki Büyük Vatansever Cephe (GPP) ittifakı, kullanılan 5,2 milyon oyun yaklaşık %68’ini alarak Ulusal Meclis’te çoğunluğu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmY2U5NjUxMDk1MmFiMDAwODVkNTM0NSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdy5jb20lMjUyRnRyJTI1MkZtYWR1cm8tdmVuZXp1ZWxhZGEtc2UlMjUyNUMzJTI1MjVBN2ltaW4tZ2FsaWJpJTI1MkZhLTU1ODQzMDEx"">elde etti</a>. Böylece Maduro destekçileri, 2015 seçimlerinden bu yana muhalefetin kontrolünde olan meclisi geri alarak ülkedeki tüm siyasi kurumlarda yetkiyi tekeline almış oldu. GPP, net bir galibiyet elde etmiş olsa da muhalefetin seçimleri boykot etmesiyle katılım oranının sadece %31’de kalması sonuçların meşruiyetine dair soru işaretleri yaratıyor. Peki, Venezuela bugüne nasıl geldi?<ul><li>Arka plan: Venezuela, 300 milyar varili aşkın kanıtlanmış rezervle dünyanın en zengin petrol yataklarına sahip ülkesi konumunda bulunuyor. 20'nci yüzyılın başında endüstriyel üretime geçen ülke, ihraç ettiği petrolle kısa sürede Latin Amerika’nın en varlıklı ülkesi konumuna gelse de ekonomik gelişim sağlıklı ilerlemedi ve Venezuela ekonomisi büyük ölçüde petrole bağımlı hâle geldi. Yıllar boyunca gelip geçen farklı hükümetlerin ihraç kalemlerini çeşitlendirme ve ekonominin diğer sektörlerine yatırım yapma planlarına rağmen ülkenin ana gelir kaynağı hep petrol olarak kaldı. Bu nedenle de küresel petrol fiyatlarında yaşanan iniş ve çıkışlar, Venezuela ekonomisini doğrudan etkiledi. Örneğin, 1970’lerin başında petrol fiyatlarının artmasıyla hükümetin gelirleri katlanırken takvimler 1985’i gösterdiğinde fiyatların sert düşmesi, ülkeyi krize <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmY2U5NjUxMDk1MmFiMDAwODVkNTM0NSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZncmFwaGljcyUyNTJGMjAxOS12ZW5lenVlbGEta2V5LWV2ZW50cyUyNTJG"">sürükledi</a>. Gelirlerin iyi olduğu zamanlarda ekonomik politikaların sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tasarlanmaması, kriz zamanlarında Venezuela’yı dış çözümler aramak zorunda bıraktı. Nitekim 1989’da dönemin hükümeti Uluslararası Para Fonu’yla (IMF) bir yapısal reform anlaşması yaptı. Ardından ülkede geniş çaplı protestolar başladı ve Hugo Chávez siyaset sahnesine giriş yaptı.</li></ul>&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-07T21:01:51.629Z.jpeg" alt="Maduro"><figcaption>Leonardo Munoz / EPA-EFE / REX</figcaption></figure>&nbsp;<ul><li>Chávez dönemi: 1998’de devlet başkanı seçilen ve 1999’da göreve başlayan Hugo Chávez’in 14 yıl süren döneminde ülkenin sosyal ve ekonomik sorunlarını çözecek net hamleler yapılmadı. Chávez’in otoriter yönetimi, dış siyasette Venezuela’nın özellikle ABD’yi karşısına almasına neden olurken iç siyasette de kutuplaştırıcı bir etken oldu. Bu dönemde petrol endüstrisinin kamulaştırılmasının sürdürülerek gelirlerin sağlık, eğitim ve gıda gibi kalemleri sübvanse etmek için kullanılması, vatandaşların refahını ve hâliyle Chávez’in popülaritesini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmY2U5NjUxMDk1MmFiMDAwODVkNTM0NSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5wYnMub3JnJTI1MkZ3Z2JoJTI1MkZmcm9udGxpbmUlMjUyRmFydGljbGUlMjUyRnRpbWVsaW5lLWhvdy10aGUtY3Jpc2lzLWluLXZlbmV6dWVsYS11bmZvbGRlZCUyNTJG"">destekledi</a>; ancak diğer yandan ülkenin kamu harcamalarının kontrolden çıkmasına yol açtı. Chávez’in 2010’ların başında kötüleşen sağlığı, 2012’de tekrar başkan seçilmesine engel olmadı; ancak Chávez 2013’te hayatını kaybetti. Kendisinin halefi olarak görülen Nicolás Maduro, Chávez’in ölümünün ardından düzenlenen erken seçimlerde rakibi Henrique Capriles’i %1,5’lik bir oy farkıyla geçerek başkanlık makamına geldi. &nbsp;</li><li>Maduro dönemi: Maduro, kronik enflasyonla boğuşan ve birçok temel ihtiyaç maddesine erişimin kısıtlı olduğu bir ülkeyi devraldı. Bu karışık sosyoekonomik tabloya karşı 2014 başlarında muhalefet liderlerinden Leopoldo López, Maduro’nun görevden alınması için bir kampanya başlattı. Kısa sürede binlerce vatandaşın sokağa döküldüğü protestolar başladı ve çıkan çatışmalarda 43 kişi hayatını kaybetti. Diğer yandan yine 2014’te ülkenin merkez bankası büyüme, enflasyon ve kamu harcamaları gibi resmî ekonomik verileri yayımlamayı bırakacağını belirtti ve Venezuela’nın resesyona girdiğini açıkladı. Ertesi yıl gerçekleşen meclis seçimlerinde muhalefet, Ulusal Meclis’te üçte ikilik çoğunluğu elde etti. Ekonomi kötüye gitmeye devam ederken 2016 başında Maduro, “ekonomik olağanüstü hâl” ilan etti. 2017 yazında Maduro’nun girişimiyle düzenlenen seçimlerde Ulusal Meclis’e paralel bir “kurucu meclis” oluşturuldu. Latin Amerika’daki birçok ülke ve ABD, yeni yapının otoritesini tanımadığını açıkladı. Mayıs 2018’de düzenlenen başkanlık seçimlerinde Maduro tekrar seçildi; ancak seçimler uluslararası kamuoyu tarafından şaibeli olarak görüldü. Geçtiğimiz yılın başında Maduro’nun yeni dönemine başlamasıyla protestolar tekrar alevlendi. Muhalefet lideri Juan Guaidó, seçimlerin geçersiz olduğunu iddia ederek yeni seçimler yapılana kadar kendini geçici devlet başkanı ilan etti. ABD başta olmak 60’tan fazla ülke Guaidó’nun başkanlığını tanırken Rusya, Çin, Küba, İran ve Türkiye Maduro’nun arkasında durmaya devam ediyor. &nbsp;</li><li>Güncel durum: Guaidó önderliğindeki muhalif blok, seçimlere meşruiyet katmamak için boykot kararı almıştı. Boykota katılan partilerden bazıları Yüksek Mahkeme’nin baskısı sonucu sonradan karar değiştirerek seçime girdi. Amerikan Devletleri Örgütü (OAS), ABD ve Avrupa Birliği; pazar günü düzenlenen seçimlerin demokratik standartlarla uyuşmadığını belirterek sonucu meşru kabul etmeyeceklerini söyledi. Guaidó, önümüzdeki günlerde yeni bir seçim çağrısında bulunabilir. Yine de Maduro, seçimler sonucunda gücünü konsolide ederek ülke üzerindeki kontrolünü artırabilir. Hükümetin önde gelen isimlerinden Diosdado Cabello, 6 Aralık seçimlerinden sonra meclisten çıkacak ilk yasanın “hainleri cezalandırma” amacı taşıyabileceğini söylemişti. Venezuela’nın içinde bulunduğu çok boyutlu kriz, yakın zamanda çözüme kavuşacak gibi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmY2U5NjUxMDk1MmFiMDAwODVkNTM0NSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iYmMuY29tJTI1MkZ0dXJrY2UlMjUyRmhhYmVybGVyLWR1bnlhLTU1MjEzNjI0"">görünmüyor</a>.</li></ul>

Yaklaşık on yıldır sosyoekonomik krizle boğuşan Venezuela'daki siyasi durum belirsizliğini koruyor.

Venezuela'da bitmeyen kriz

Her transfer döneminde spor basınının üzerinde “fikir yürütmeyi” en sevdiği konulardan olan ve taraftarların gündeminde bir numaraya yerleşen sansasyonel transferler, birçok farklı dinamiğe bağlı olarak gerçekleşiyor. Büyük isimlerin büyük takımlara gitmelerinin arka planında belki de en aktif rol alan grup ise menajerler. Kimi zaman aldıkları komisyonlar, kimi zaman piyasadaki manipülatif hamleleri dolayısıyla spor kamuoyunda eleştiri oklarının hedefi olan menajerler, özellikle sporcuların isimlerinin takımların önüne geçmeye başladığı bu zamanlarda sistemin en önemli paydaşlarından biri konumunda. Bu haftanın hikâyesinde, farklı sporlardan menajer profillerine ve düzenin geleceğine bakıyoruz.<ul><li>Ajanslar: Forbes’un bu alanda faaliyet gösteren en büyük ajansları sıraladığı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVlZTJiMmRiYjg4NTI3MjUyZjEyMmQ1NiZ1c2VyPXVuZGVmaW5lZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mb3JiZXMuY29tJTI1MkZzcG9ydHMtYWdlbmNpZXMlMjUyRmxpc3QlMjUyRg=="">listesinin</a> 2019 güncellemesine göre listeye giren 43 şirket, toplamda 51,7 milyar dolarlık bir kontrat havuzunu yönetiyor ve komisyonlardan azami 2,7 milyar dolar <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVlZTJiMmRiYjg4NTI3MjUyZjEyMmQ1NiZ1c2VyPXVuZGVmaW5lZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mb3JiZXMuY29tJTI1MkZzaXRlcyUyNTJGamFzb25iZWx6ZXIlMjUyRjIwMTklMjUyRjEwJTI1MkYyMSUyNTJGbW9zdC12YWx1YWJsZS1zcG9ydHMtYWdlbmNpZXMtY2FhJTI1MkY="">kazanıyor</a>. Sektörün komisyon gelirleri, beş yıl önceye oranla %45’ten fazla artmış durumda. Listenin açık ara bir numarası konumunda olan Creative Artists Agency (CAA), 2018’den 2019’a yönettiği kontratların değerini 1,3 milyar dolar, komisyon gelirlerini 65 milyon dolar artırdı. &nbsp;</li><li>Futbolda menajerler: Odağımızı ajanslardan bireylere çevirdiğimizde karşımıza görece daha tanıdık isimler çıkıyor. Forbes’un menajerleri sıraladığı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVlZTJiMmRiYjg4NTI3MjUyZjEyMmQ1NiZ1c2VyPXVuZGVmaW5lZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mb3JiZXMuY29tJTI1MkZzcG9ydHMtYWdlbnRzJTI1MkZsaXN0JTI1MkY="">listesinin</a> birinci ve üçüncü sırasında Jonathan Barnett ve Jorge Mendes’i görüyoruz. Stellar Group’a bağlı çalışan Barnett’in portföyünde Gareth Bale ve Saul Ñiguez gibi isimler bulunuyor. Barnett ayrıca, Bale’ın Eylül 2013’te dönemin dünya rekorunu kırarak 101 milyon avro bedelle Real Madrid’e gerçekleştirdiği transferin de mimarı. Kurucusu olduğu ajans GestiFute’de çalışan Jorge Mendes’in ise başta Cristiano Ronaldo ve José Mourinho olmak üzere birçok yüksek profilli müşterisi bulunuyor. Forbes listesinin beşinci sırasında bulunan bir diğer önemli menajer Carmine “Mino” Raiola da Zlatan Ibrahimovic, Paul Pogba ve Erling Håland gibi isimlerin kariyerini yönetiyor. Geçtiğimiz yıl Barnett, Mendes ve Raiola üçlüsünün elde ettiği toplam komisyon geliri yaklaşık 320 milyon dolar. &nbsp;</li><li>Diğer sporlar: 2013-2018 arasında Forbes listesinde zirveyi kimseye kaptırmayan Scott Boras, 2019’da Barnett’e geçilmiş olsa da hesaba dahil olmayan son sezon arasındaki (offseason) faaliyetlerinden sonra muhtemelen tekrar bir numaraya çıkacak. Ekim sonunda biten Major League Baseball sezonunun ardından sadece iki aylık bir dönemde aracılık ettiği anlaşmaların toplam değeri 1 milyar doları geçen Boras, MLB’de %5 olan tavan komisyon oranından en az 50 milyon dolar <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVlZTJiMmRiYjg4NTI3MjUyZjEyMmQ1NiZ1c2VyPXVuZGVmaW5lZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5tc24uY29tJTI1MkZlbi11cyUyNTJGc3BvcnRzJTI1MkZtbGIlMjUyRnNjb3R0LWJvcmFzLWhhcy1vZmZpY2lhbGx5LXNpZ25lZC1wbGF5ZXJzLXRvLW1vcmUtdGhhbi1kb2xsYXIxLWJpbGxpb24taW4tY29udHJhY3RzLXRoaXMtb2Zmc2Vhc29uJTI1MkZhci1CQllnZkcw"">kazandı</a>. Basketbola döndüğümüzde, kontratlarının toplam değeri 1,8 milyar dolar civarında olan müşteri portföyünde DeMarcus Cousins, Kemba Walker ve Nikola Jokic gibi isimleri bulunduran Jeff Schwartz, geçtiğimiz yıl komisyonlardan kazandığı 72,5 milyon dolarla alanında birinci sırada. &nbsp;</li><li>Gelecek: Uluslararası Birlik Futbolu Federasyonu (FIFA), geçtiğimiz yıl eylül ayında menajerlere ödenen ücretlere bir tavan belirlemeyi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVlZTJiMmRiYjg4NTI3MjUyZjEyMmQ1NiZ1c2VyPXVuZGVmaW5lZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5maWZhLmNvbSUyNTJGd2hvLXdlLWFyZSUyNTJGbmV3cyUyNTJGZmlmYS1hbmQtZm9vdGJhbGwtc3Rha2Vob2xkZXJzLXJlY29tbWVuZC1jYXAtb24tYWdlbnRzLWNvbW1pc3Npb25zLWFuZC1saW1pdC1vbi0="">gündemine aldı</a>. Verilere baktığımızda, küresel çapta gerçekleşen transferler için ödenen komisyonlar 2014’ten 2019’a %170’in üzerinde artarak 650 milyon doları geçmiş durumda.</li></ul><figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-06-12T07:07:54.728Z.jpeg" alt="statista"></figure><ul><li>FIFA’nın yeni tasarısı, transferlerde aracılık eden kişi ve kurumlar için %3 ila %10 arasında değişen komisyon üst limitleri öngörüyor. FIFA ayrıca; menajerler için zorunlu bir lisans sistemi uygulamayı, komisyonların FIFA’nın kurmakta olduğu bir platform üzerinden ödenmesini ve oyuncular-menajerler-kulüpler üçgeninde yaşanan anlaşmazlıkları çözecek bir mekanizma geliştirmeyi planlıyor. Futbol Menajerleri Birliği ise söz konusu düzenlemelerin “rekabete aykırı ve kanunsuz” olduğunu savunarak bu tasarıya <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVlZTJiMmRiYjg4NTI3MjUyZjEyMmQ1NiZ1c2VyPXVuZGVmaW5lZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50ZWxlZ3JhcGguY28udWslMjUyRmZvb3RiYWxsJTI1MkYyMDE5JTI1MkYxMiUyNTJGMTAlMjUyRmV4Y2x1c2l2ZS1mb290YmFsbC1hZ2VudHMtd2FnZS13YXItZmlmYS1jYXAtY29tbWlzc2lvbiUyNTJG"">karşı çıkıyor</a>. Diğer yandan, menajerleri tamamen devreden çıkarmayı amaçlayan bazı girişimler de hâlihazırda piyasada yer alıyor. Örneğin, 500’den fazla kulübün kullandığı Transfer Room adlı bir uygulamada kulüpler, oyuncularla ve onların kulüpleriyle doğrudan <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVlZTJiMmRiYjg4NTI3MjUyZjEyMmQ1NiZ1c2VyPXVuZGVmaW5lZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50aGVndWFyZGlhbi5jb20lMjUyRmZvb3RiYWxsJTI1MkYyMDIwJTI1MkZqdW4lMjUyRjA3JTI1MkZwcmVtaWVyLWxlYWd1ZS1jbHVicy10dXJuLXRvLW9ubGluZS1kYXRpbmctbWV0aG9kcy1pbi10aGUtdHJhbnNmZXItbWFya2V0"">görüşebiliyor</a>. Menajerler yerine uygulamaya ödenen ücret, kulübün içinde bulunduğu ligin seviyesine bağlı olarak aylık 165 sterlinle 2,500 sterlin arasında değişiyor.</li></ul>

Punto, gazetecilikten beslenirken, spor kültürünü şekillendiren olayları neden ve sonuçlarıyla geniş perspektiften ele alır. Futbol, tenis, atletizm, voleybol ve basketbol başta olmak üzere tüm atletik branşların etrafında gelişen hikayeler, gelen kutunda.

Futbol, basketbol, tenis, atletizm ve voleybol etrafında gelişen hikayeler.

Punto 

Menajerler, özellikle sporcuların isimlerinin takımların önüne geçmeye başladığı bu zamanlarda sistemin en önemli paydaşlarından biri konumunda. Bu haftanın hikâyesinde, farklı sporlardan menajer profillerine ve düzenin geleceğine bakıyoruz.

Transfer döneminin aranan isimleri: Menajerler

İklim değişikliği sorunu, bilimsel çevrelerde on yıllardır tartışılagelse de konunun bir “sorun” olarak görülmekten çıkıp bir “krize” dönüşmesi bir hayli zaman aldı. Özellikle 2000’lerin başından bu yana yerel, ulusal ve uluslararası boyutlarda bu krizle mücadele etmek için tabandan gelen birçok organizasyon kurulsa da büyük çaplı değişiklikler, devletler ve uluslararası kurumların öncü rol oynamasını gerektiriyor. Ne var ki, iklim krizinin sosyoekonomik yansımalarının büyüklüğünün kavranması ve dolayısıyla konunun politika yapıcıların gündeminde üst sıralara tırmanması henüz yeni yeni gerçekleşen bir durum. Şu anda Avrupa Birliği, küresel çapta bu bağlamdaki öncülük görevini üstlenen en büyük kurumlardan biri olarak ön plana çıkıyor.<ul><li>European Green Deal: Avrupa Birliği, geçtiğimiz yıl aralık ayında “European Green Deal” olarak adlandırdığı yeni ekonomik büyüme stratejisini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNGQ3MDA3MTQ5MDhiMDAwNzJiNWI5OCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmVjLmV1cm9wYS5ldSUyNTJGY29tbWlzc2lvbiUyNTJGcHJlc3Njb3JuZXIlMjUyRmRldGFpbCUyNTJGZSUyNTI1MjBuJTI1MkZpcF8xOV82Njkx""">hayata geçirdi</a>. Eylem planının sunumunda konuşan Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, yeni stratejiyi “aldığından daha fazlasını geri veren” bir model olarak tanımladı. Ekonominin ulaşım, enerji ve tarım başta olmak üzere tüm sektörlerine temas eden European Green Deal, döngüsel ekonomiye geçişi sağlayarak kaynakların verimli kullanımını destekleyecek bir eylem planı sunuyor. Bu hedef doğrultusunda yapılması gereken yatırımlara ve bunların finansmanı için gereken araçlara ilişkin bir çerçeve çizen politika paketi, birçok farklı bileşenden oluşuyor. &nbsp;</li><li>Hedef 2050: Avrupa Birliği, dört yıl önce yürürlüğe giren Paris Anlaşması kapsamında verdiği taahhütlere paralel olarak önümüzdeki otuz yıl içerisinde bölge ekonomisinin net sera gazı salımını sıfırlamayı hedefliyor. Bu hedefi somutlaştırmak isteyen Avrupa Komisyonu, bu yıl mart ayında Avrupa İklim Yasası’nın ilk taslağını üye ülkelere <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNGQ3MDA3MTQ5MDhiMDAwNzJiNWI5OCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtY2xpbWF0ZS1jaGFuZ2UtZXUtbGF3JTI1MkZldS11bnZlaWxzLWNsaW1hdGUtbGF3LXRodW5iZXJnLWNhbGxzLWl0LXN1cnJlbmRlci1pZFVTS0JOMjBSMU5T""">sundu</a>. Genç iklim aktivistleri, bu yasa tasarısını bilimsel gerçeklere uygun olmadığı ve krizin küresel boyutlarını göz ardı ettiği gerekçeleriyle tatmin edici bulmuyor ve bir “pes ediş” olarak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNGQ3MDA3MTQ5MDhiMDAwNzJiNWI5OCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jYXJib25icmllZi5vcmclMjUyRmNsaW1hdGUtc3RyaWtlcnMtb3Blbi1sZXR0ZXItdG8tZXUtbGVhZGVycy1vbi13aHktdGhlaXItbmV3LWNsaW1hdGUtbGF3LWlzLXN1cnJlbmRlcg==""">tanımlıyor</a>; ancak üst düzey AB yetkilileri tasarıyı bu yıl içerisinde onaylayarak yürürlüğe koymayı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNGQ3MDA3MTQ5MDhiMDAwNzJiNWI5OCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtY2xpbWF0ZS1jaGFuZ2UtZXUtbGF3JTI1MkZldS1ob3Blcy10by1zdHJpa2UtZGVhbC1vbi1jbGltYXRlLWNoYW5nZS1sYXctdGhpcy15ZWFyLWlkVVNLQk4yNDEzNEw=""">umuyor</a>. &nbsp;</li><li>Finansal boyut: Sürdürülebilir bir ekonomik büyüme modeline geçiş, mali açıdan kolay bir teşebbüs değil. Avrupa Komisyonu, şu anki 2030 yılı hedeflerine ulaşmak için yıllık 260 milyar avro ek yatırım yapılması gerektiğini tahmin ediyor. European Green Deal’ın finansal ayağı olan Sürdürülebilir Avrupa Yatırım Planı, birliğin önümüzdeki on yıllık süreçte 1 trilyon avroluk bir kaynağı harekete geçirmesini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNGQ3MDA3MTQ5MDhiMDAwNzJiNWI5OCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGMjAyMC0wMS0wOSUyNTJGcGxhbi10by1raWNrc3RhcnQtZXUtcy1ncmVlbi1kZWFsLWNvbWVzLXdpdGgtMS10cmlsbGlvbi1pbi1jYXNo""">öngörüyor</a>. Özel sektörün desteğini de yanına alarak bu rakama ulaşmak isteyen AB, yatırımlarını kapsayıcı ve adil bir biçimde yapabilmek için 2021-2027 yıllarında yürürlükte olacak çok yıllık bütçesinden iklim kriziyle mücadeleye ayrılacak paya ek olarak en az 150 milyar avro değerinde bir kaynağı “Adil Geçiş Mekanizması” adlı programı üzerinden sosyoekonomik bağlamda iklim değişikliğinden en çok etkilenen bölgelere aktarmayı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNGQ3MDA3MTQ5MDhiMDAwNzJiNWI5OCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmVjLmV1cm9wYS5ldSUyNTJGaW5mbyUyNTJGc3RyYXRlZ3klMjUyRnByaW9yaXRpZXMtMjAxOS0yMDI0JTI1MkZldXJvcGVhbi1ncmVlbi1kZWFsJTI1MkZhY3Rpb25zLWJlaW5nLXRha2VuLWV1JTI1MkZqdXN0LXRyYW5zaXRpb24tbWVjaGFuaXNtX2Vu""">planlıyor</a>.</li></ul>

Avrupa Birliği, önümüzdeki otuz yılda sürdürülebilir bir ekonomik büyüme modeline geçişini tamamlamak istiyor.

Avrupa'nın yeni ekonomik büyüme modeli

Amerika Birleşik Devletleri’nde seçilmiş başkan Joe Biden ve kabinesinin dört yıllık görev süresi, bu hafta çarşamba günü başlıyor. Süreğen sosyal adaletsizlik, iklim değişikliği ve neredeyse bir yıldır devam eden kamu sağlığı krizi gibi çok boyutlu sorunlar, yeni yönetimin önünde aşılması gereken en büyük engeller olarak görünürken bunlara ek olarak ülke ekonomisi de kırılgan bir durumda bulunuyor. Pek çok sektör, pandemi nedeniyle uzun süreli hasar alırken her hafta açıklanan işsizlik maaşı başvurusu istatistiklerinin hâlâ 1 milyona yakın seyrediyor olması da iş gücü piyasasının beklendiği şekilde toparlanamadığını gösteriyor. Peki, böylesine çetin koşullar altında dümene geçecek olan Biden yönetimi ABD ekonomisi ve özel sektörü için neler vadediyor?<ul><li>İlk adım: Joe Biden, göreve başlamasına günler kala toplam değeri 1,9 trilyon dolara ulaşan bir teşvik paketi tasarısı açıklayarak yönetiminin ekonomik toparlanmaya yönelik ilk somut adımını attı. “Amerikan Kurtarma Planı” ismiyle tanıtılan tasarı, vatandaşlara ek destek çekleri gönderilmesi, işsizlik yardımlarının süresinin uzatılması, kira ve gıda yardımlarının artırılması, çocuklu aileler için farklı destekler verilmesi ve federal asgari ücretin saatlik 15 dolara yükseltilmesi gibi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDQ1NzVkOTQ1MDA1MDAwNzAyNGYwMSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmVkaXRpb24uY25uLmNvbSUyNTJGMjAyMSUyNTJGMDElMjUyRjE0JTI1MkZwb2xpdGljcyUyNTJGYmlkZW4tZWNvbm9taWMtcmVzY3VlLXBhY2thZ2UtY29yb25hdmlydXMtc3RpbXVsdXMlMjUyRmluZGV4Lmh0bWw="">pek çok kalem barındırıyor</a>. Pakette vatandaşları merkeze alan önlemlerin yanı sıra küçük işletmeler için mevcut maaş koruma programından (Paycheck Protection Program – PPP) ayrı tasarlanan bir hibe programına 15 milyar dolar kaynak ayrılması ve girişimcilere düşük faizli krediler ile risk sermayesi sağlamak amacıyla yerel finansman programlarına 35 milyar dolar yatırım yapılması öngörülüyor. ABD’de sayısı 30 milyonu aşan küçük işletmeler, ülkedeki tüm ekonomik faaliyetlerin neredeyse yarısını ve her yıl yaratılan yeni işlerin yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor. Bununla birlikte küçük işletmeler, büyük işletmelere kıyasla pandemiden daha çok etkileniyor. Bu da ülkede hâlihazırda artmakta olan gelir eşitsizliğine ve ekonominin geleceğine olumsuz yansıyor. Bu nedenle Biden’ın küçük işletmeleri desteklemek için atacağı adımlar, ABD’deki toparlanma için kritik önem taşıyor. Biden yönetiminin bu alan için kampanya döneminde gündeme getirdiği başka vaatler de bulunuyor. Yönetim, küçük işletmeler için ayrı bir fon oluşturmayı, durumu iyi olan işletme sahiplerinin programlardan haksız kazanç elde etmesinin önüne geçmeyi, PPP gibi mevcut programların koşullarını küçük işletmelere daha iyi hizmet edecek hâle getirmeyi ve hak sahibi her işletmenin yardıma erişimini garanti altına almayı vadediyor. &nbsp;</li><li>Büyükler: ABD (ve dünya) ekonomisinin başını çeken şirketler için önümüzdeki dört yıl, geride bıraktığımız dört yıl kadar rahat olmayabilir. Trump döneminde izlenen politikalar, özellikle büyük işletmelerin başarılı olması için elverişli bir ortam oluşturdu. 2016-2020 arasında özel sektörün büyükleri, ABD ekonomisinin geneline kıyasla çok daha iyi performans gösterdi. Bu dönemde ideal olmayan makro koşullara rağmen ülkedeki halka açık şirketlerin toplam piyasa değeri, GSYH’nin yaklaşık iki buçuk katına çıktı. Bu artışta önemli rol oynayan kurumlardan biri, 2017’de Trump'ın bizzat aday gösterdiği Jerome Powell başkanlığındaki Fed oldu. Trump’ın Yüksek Mahkeme’ye yaptığı atamalar sayesinde burada görülen davalarda işletmeler lehine çıkan kararların sayısı da arttı. Diğer yandan, 2017’de geçirilen Tax Cuts and Jobs Act isimli yasayla ABD’de daha önce %35’e kadar çıkabilen artan oranlı kurumlar vergisi %21’e sabitlendi. Joe Biden ve kabinesi, Kongre’nin her iki kamarasının da kontrolünün Demokratlara geçmesiyle Trump’ın getirdiklerini rahatça tersine çevirme gücüne sahip olacak. Biden’ın kampanya döneminde seçmenlere verdiği büyük sözlerden biri, Trump’ın vergi kesintilerini ilk günden <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDQ1NzVkOTQ1MDA1MDAwNzAyNGYwMSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5idXNpbmVzc2luc2lkZXIuY29tJTI1MkZ3aGF0LWpvZS1iaWRlbnMtdGF4LXBsYW4tY291bGQtbWVhbi1mb3ItYmlnLWJ1c2luZXNzZXMtMjAyMC0xMQ=="">geri çevirmekti</a>. Bu kapsamda Biden, kurumlar vergisini %28’e çıkarmayı ve %15 oranında minimum vergi uygulamayı planlıyor. Bununla birlikte yeni başkan, yasal boşluklardan yararlanarak federal gelir vergisi ödemekten kaçınan Amazon gibi şirketlere değindiği bir röportajında ne kadar büyük olursa olsun hiçbir şirketin milyarlarca gelir elde edip vergi ödemediği bir konumda olmaması gerektiğini ifade etmişti. Biden, bu duruşunu somut politikalara ve yasalara dönüştürdüğü takdirde büyük şirketlerin bilançoları önümüzdeki yıllarda son zamanlara kıyasla biraz daha zorlanabilir. &nbsp;</li><li>Enerjide dönüşüm: ABD’yi Trump döneminde terk edilen Paris İklim Anlaşması’na döndürme sözü veren Biden, ülkeyi 2050’ye kadar iklim nötr hâle getirmek istiyor. Bazı şirketler, rüzgârın yönündeki değişimi sezerek daha yeni yönetim göreve başlamadan iklim konusunda adımlar atmaya başladı. Örneğin ülkenin en büyük enerji şirketlerinden ExxonMobil, geçtiğimiz ay sera gazı emisyonlarını azaltmaya ilişkin planını daha hırslı hedeflere sahip olacak şekilde güncellediğini duyurdu. Fosil yakıtlardan temiz enerjiye geçiş planlarının hızlandırılması, petrol ve doğal gaz şirketleri için daha sıkı yasal düzenlemeler ve daha az destek anlamına gelebilir. Madalyonun diğer yüzünde, yenilenebilir enerji şirketleri ve elektrikli araç üreticileri için siyasi koşullar önümüzdeki yıllarda büyüme için daha elverişli olacak. Biden’ın enerji bakanı Jennifer Granholm, Michigan valisi olduğu dönemde eyalette elektrikli araçların geliştirilmesi ve üretilmesi için vergi teşviklerini hayata geçirmişti. Granholm, Biden döneminde ABD’nin Detroit merkezli büyük otomobil üreticileriyle özellikle ar-ge bağlamında daha yakın çalışma şansı elde edebilir. Diğer yandan, yatırımcıların Biden yönetiminden beklentileri de piyasaya yansımaya başladı. Geçtiğimiz yılın tamamında 17,1 milyar dolar kaynak girişinin yaşandığı alternatif enerji fonlarına bu yılın ilk iki haftasında 5,2 milyar dolar <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDQ1NzVkOTQ1MDA1MDAwNzAyNGYwMSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtZ2xvYmFsLWVuZXJneS1mbG93cy1ncmFwaGljJTI1MkZpbnZlc3RvcnMtc3Rvcm0taW50by1hbHRlcm5hdGl2ZS1lbmVyZ3ktZnVuZHMtYWhlYWQtb2YtYmlkZW4tcHJlc2lkZW5jeS1pZFVTS0JOMjlLMTlN"">yatırım yapıldı</a>. &nbsp;</li><li>Teknolojinin geleceği: Trump yönetiminin son dönemlerinde tartışmalara ve davalara konu olan büyük teknoloji şirketleri, önümüzdeki yıllarda da düzenleyici kurumlardan gelecek baskılarla mücadele etmeye devam edecek. Veri gizliliği, algoritmaların şeffaflığı ve antitröst gibi konular teknoloji politikalarının <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDQ1NzVkOTQ1MDA1MDAwNzAyNGYwMSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmhici5vcmclMjUyRjIwMjAlMjUyRjEyJTI1MkZ3aGF0LXdpbGwtdGVjaC1yZWd1bGF0aW9uLWxvb2stbGlrZS1pbi10aGUtYmlkZW4tZXJh"">merkezinde olacak</a>. Bununla birlikte Biden, sosyal medya şirketlerini platformlarında yayımlanan içeriklerin yasal sorumluluğundan muaf tutan Section 230’nin yeniden düzenlenmesine yönelik açıklamalarda da bulunmuştu. Ne var ki, Demokratların kontrolündeki Kongre’nin teknoloji regülasyonu bağlamında girişimleri olacak olsa bile bu konu, söndürmesi gereken daha büyük yangınları olan Biden yönetiminin öncelikleri arasında üst sıralarda değil. Dolayısıyla büyük skandallar yaşanmadığı sürece teknoloji sektörünün işlerine her zamanki gibi devam edeceğini söyleyebiliriz.</li></ul>

Joe Biden, pandeminin etkilerini atlatmaya çalışan ABD merkezli şirketleri desteklemek ve ekonomiyi dönüştürmek için yeni bir vizyon getiriyor.

ABD özel sektörünün geleceği

Uzun yıllardır hayatımızda yer edinen finansal teknoloji (fintech) girişimleri, küresel çapta son on yılda önemli bir yol katetti. İnternet erişiminin ve akıllı telefonların yaygınlaşmasıyla birlikte geleneksel finans kurumlarının hizmet verdiği bankacılık, sigortacılık, yatırım, varlık yönetimi, ödemeler, finansman ve daha birçok alanda dijital dönüşümün içinden gelen girişimler sektörde yıkıcı bir etki yaratarak özellikle finansal bağımsızlığını yeni kazanan nesiller için birinci tercih hâline geldi. Bu girişimler hızla büyüyüp yeni kullanıcılar edinme ve hizmetlerini çeşitlendirme yolunda adımlar atarken bu hız bazı problemleri de beraberinde getirdi.<ul><li>Büyük oyuncular: Bugün hem bireylere hem kurumlara hizmet veren ve milyar dolarlık değerlemelere ulaşan birçok girişim bulunuyor. Uluslararası denetim ve danışmanlık firması KPMG'nin ABD merkezli risk sermayesi şirketi H2 Ventures'la beraber yayımladığı Fintech100 <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZoMi52YyUyNTJGd3AtY29udGVudCUyNTJGdXBsb2FkcyUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDIlMjUyRjIwMTlGaW50ZWNoMTAwLnBkZg=="">raporunun</a> 2019 güncellemesine göre küresel çapta bu sektörde faaliyet gösteren en önemli 100 şirket son bir yılda 18 milyar dolar, şimdiye kadar ise toplamda 70 milyar dolar sermaye sağlamış durumda. 29 farklı ülkenin temsil edildiği listeye göre dünyanın en değerli fintech şirketi Çin merkezli Ant Financial. 2014'te kurulan Alibaba Group iştiraki, 2018'deki Seri C yatırım turunda 150 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaşmıştı. Bugünlerde ise şirketin değerlemesinin yaklaşık 200 milyar dolara ulaştığını belirten <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ3d3cucmV1dGVycy5jb20lMjUyRmFydGljbGUlMjUyRnVzLWFudC1maW5hbmNpYWwtdmFsdWF0aW9uLWV4Y2x1c2l2ZSUyNTJGZXhjbHVzaXZlLWNoaW5hcy1hbnQtYWltcy1mb3ItMjAwLWJpbGxpb24tcHJpY2UtdGFnLWluLXByaXZhdGUtc2hhcmUtc2FsZXMtc291cmNlcy1pZFVTS0JOMVpHMUM2"">kaynaklar</a> bulunuyor. Fintech100 raporunda yer alan 15 şirketiyle en çok temsil edilen ülke olan ABD'de son dönemde Robinhood ve Social Finance (SoFi) gibi popüler fintech girişimleri gündemde kendine yer buluyor. 2013'te Kaliforniya'da kurulan "herkes için yatırım" girişimi Robinhood'un bu yıl aldığı yatırımlarla birlikte değerlemesi 8,6 milyar dolara <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ0ZWNoY3J1bmNoLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDclMjUyRjEzJTI1MkZyb2Jpbmhvb2QtcmFpc2VzLTMyMG0tbW9yZS1icmluZ2luZy1pdHMtbGF0ZXN0LXJvdW5kLXRvLTYwMG0tYXQtYW4tOC02Yi12YWx1YXRpb24lMjUyRg=="">ulaştı</a>. 2011'de kurulan kişisel finans girişimi SoFi'ın değerlemesinin ise 4,8 milyar dolar kadar olduğu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ3d3cuY25iYy5jb20lMjUyRjIwMjAlMjUyRjA2JTI1MkYxNiUyNTJGc29maS1kaXNydXB0b3ItNTAuaHRtbA=="">tahmin ediliyor</a>. &nbsp;</li><li>Trendler: Sektöre geleneksel finans kurumlarının müşterilerine sunduğu ürünler bütününü parçalara ayırıp kendi nişlerinde önemli inovasyonlar yaparak giren fintech oyuncularının bugünlerde büyüme yolunda farklı ürünleri tekrar bir araya getirdiği <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ0d2l0dGVyLmNvbSUyNTJGbWZyaWVkcmljaEFSSyUyNTJGc3RhdHVzJTI1MkYxMjgwNTI4NDgzMTM2MDA0MDk3"">görülüyor</a>. Bu trendin girişimlerin gelir kalemlerini çeşitlendirerek iş modellerini sürdürülebilir kılmasına ve müşteri memnuniyeti ve sadakatini artırmasına katkı sağlayacağı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ3d3cuYnVzaW5lc3NpbnNpZGVyLmNvbSUyNTJGcHJvcy1leHBlY3QtZmluYW5jaWFsLXNlcnZpY2VzLXJlYnVuZGxpbmctdHJlbmQtdG8tY29udGludWUtMjAyMC0x"">düşünülüyor</a>. Diğer yandan geleneksel finans kurumları, fintech sektöründen çıkan bazı iş modellerini benimsemeye başlıyor. Örneğin Vanguard, Charles Schwab ve Wells Fargo gibi büyük kurumlar, Robinhood'un izinden giderek hisse ve fon alım satımlarından aldıkları komisyonları sıfıra <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZtYXJrZXRzLmJ1c2luZXNzaW5zaWRlci5jb20lMjUyRm5ld3MlMjUyRnN0b2NrcyUyNTJGdmFuZ3VhcmQtY3V0cy10cmFkaW5nLWZlZXMtY29tbWlzc2lvbi16ZXJvLWZvbGxvd2luZy1vdGhlci1icm9rZXJhZ2UtZmlybXMtMjAyMC0xLTEwMjg3OTE4MDIlMjUyMw=="">indirdi</a>. &nbsp;</li><li>Sorunlar: Fintech sektöründeki büyük sorunlardan biri, girişimlerle ilgili yapılan yasal düzenlemelerin zaman zaman inovasyonun ve büyümenin hızına yetişememesi. Bu durum, geçtiğimiz haftalarda hem burada hem iş dünyası bültenimiz Pareto'da detaylıca incelediğimiz Wirecard skandalı gibi şirketlerin yatırımcılarını, müşterilerini ve kendilerini mağdur eden olaylara yol açabiliyor. Hükümetlerin ve uluslararası kurumların düzenleyici ve denetleyici birimlerinin bu alandaki çalışmaları <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZhc3NldHMua3BtZyUyNTJGY29udGVudCUyNTJGZGFtJTI1MkZrcG1nJTI1MkZ4eCUyNTJGcGRmJTI1MkYyMDE5JTI1MkYwMyUyNTJGcmVndWxhdGlvbi1hbmQtc3VwZXJ2aXNpb24tb2YtZmludGVjaC5wZGY="">sürüyor</a>. Bir diğer sorun ise finans alanındaki dönüşümün hiç istenmeyen ve beklenmeyen sonuçlar doğurabilmesi. Örneğin, yukarıda bahsettiğimiz sıfır komisyonlu alım satım işlemleri özellikle finansal okuryazarlığı düşük insanlarda ölçüsüz risk almaya ve bilinçsiz işlem yapmaya <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ3d3cuZm9yYmVzLmNvbSUyNTJGc2l0ZXMlMjUyRnNpbW9ubW9vcmUlMjUyRjIwMTklMjUyRjEwJTI1MkYwMSUyNTJGdGhlLWhpZGRlbi1jb3N0cy1vZi1jb21taXNzaW9uLWZyZWUtdHJhZGluZyUyNTJGJTI1MjMzNWUzMzU2NzYyYjc="">yol açabiliyor</a>. Bunun finansal kayıplardan çok daha ciddi sonuçları da olabiliyor. Geçtiğimiz ay ABD'de 20 yaşında bir üniversite öğrencisinin Robinhood üzerinden gerçekleştirdiği karmaşık bir opsiyon işlemi sonucunda hesabında geçici olarak 730 bin dolarlık bir eksi bakiye görmesi üzerine <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmMGNjMzc5YzkwZDg2MDAwNzliYjE0NyZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ3d3cuZm9yYmVzLmNvbSUyNTJGc2l0ZXMlMjUyRnNlcmdlaWtsZWJuaWtvdiUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDYlMjUyRjE3JTI1MkYyMC15ZWFyLW9sZC1yb2Jpbmhvb2QtY3VzdG9tZXItZGllcy1ieS1zdWljaWRlLWFmdGVyLXNlZWluZy1hLTczMDAwMC1uZWdhdGl2ZS1iYWxhbmNlJTI1MkYlMjUyM2JiZGRhYzkxNjM4NA=="">intihar etmesi</a>, kamuoyunda büyük bir yankı buldu. Şirket, uygulama arayüzünde değişikliklere gideceğini açıklasa da bu trajik olay fintech girişimlerinin müşterileriyle olan ilişkilerindeki daha geniş çaplı sorunlara dikkat çekti. Gelecekte bu sektörün oyuncuları, iş modellerini sağlam bir yasal zemin üzerinde sürdürülebilir kılmak ve paydaşlarına vadettiği değeri sunabilmek için büyüme iştahlarını kontrol altına alıp daha bilinçli adımlarla ilerlemek durumunda.</li></ul>

Son yıllarda büyük bir hız kazanan finansal teknolojiler (fintech) sektörünün milyar dolarlık girişimlerinin önünde önemli fırsatlar ve zorluklar bulunuyor.

Fintech sektöründeki trendler ve sorunlar

Teknoloji şirketleri ve ABD Başkanı Donald Trump arasında hâlihazırda gergin olan ipler, 6 Ocak’ta ABD Kongre binasında yaşanan olaylar sonrasında tamamen koptu. Birçok sosyal medya platformu, Trump’ın hesaplarını askıya aldığını açıklarken Apple, Google ve Amazon gibi şirketler de ABD’de muhafazakârlara yakınlığıyla bilinen sosyal medya platformu Parler’a hizmet vermeyi durdurdu. Söz konusu engellemeler, özel teknoloji şirketlerinin siyaset ve kamusal alanlar üzerindeki hâkimiyetine ilişkin tartışmaların bir kez daha alevlenmesine neden oldu.<ul><li>Arka plan: Trump ve destekçileri, uzun zamandır büyük teknoloji şirketlerinin muhafazakârlara karşı politikalar güttüğünü ve seçimlere müdahil olduğunu iddia ediyor. Örneğin Trump, Haziran 2019’da Fox Business’a verdiği bir röportajda bu şirketlerin 2016 seçimlerinde Rusya’dan daha büyük etkisi olduğunu belirtmiş ve 2020’yi ima ederek seçimlere hile karıştırmaya çalıştıklarını söylemişti. Bu iddialara bağlı olarak Trump yönetimi, ABD’de 1996’da yürürlüğe giren Telekomünikasyon Yasası’nın bir parçası olan ve sosyal medya şirketlerinin de dâhil olduğu “interaktif bilgisayar hizmeti sağlayıcılarını” platformlarında kullanıcılar tarafından yayımlanan içeriklerin sorumluluğundan muaf tutan 230. kısmı (Section 230) yürürlükten kaldırmak için farklı girişimlerde bulundu. Geçtiğimiz aralık ayında Trump, yıllık savunma bütçesini içeren yasa tasarısını Section 230’yi yürürlükten kaldıracak bir madde içermediği için veto etti. Son olarak Trump, 6 Ocak’ta Kongre binası baskınından hemen önce yaptığı “Save America” <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZmY2NDk5NTY4NjBmMDAwOGZjNDEzMCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXYuY29tJTI1MkZibG9nJTI1MkZ0cmFuc2NyaXB0cyUyNTJGZG9uYWxkLXRydW1wLXNwZWVjaC1zYXZlLWFtZXJpY2EtcmFsbHktdHJhbnNjcmlwdC1qYW51YXJ5LTY="">konuşmasında</a> sık sık medyaya ve büyük teknoloji şirketlerine atıfta bulundu. Medyanın yozlaştığını, sahte haberler yaydığını ve muhafazakârları baskıladığını vurgulayan Trump, Section 230’ye de değinerek büyük teknoloji şirketlerine karşı olan mücadelelerinin yeni başladığını ve sonunda bu şirketlerden hesap soracaklarını söyledi. &nbsp;</li><li>Son bir haftada neler yaşandı? 6 Ocak olaylarının ardından harekete geçen ilk şirket Facebook oldu. CEO Mark Zuckerberg, “Bu dönemde Başkan’ın hizmetlerimizi kullanmaya devam etmesine izin vermenin çok büyük riskler taşıdığına inanıyoruz,” diyerek seçilmiş başkan Joe Biden 20 Ocak’ta göreve başlayana kadar Trump’ın Facebook ve Instagram hesaplarının dondurulduğunu açıkladı. 2020 seçimleri öncesindeki kampanya döneminden bu yana Trump’ın olgusal yanlışlıklar barındıran gönderilerinin altına uyarı ibareleri ekleyen Twitter, “daha fazla şiddeti kışkırtma riski” taşıdığını belirterek Trump’ın hesabını kalıcı olarak askıya aldığını duyurdu. YouTube, TikTok, Snapchat, Reddit ve Twitch gibi platformlar da benzer gerekçelerle Trump’a ve Trump’la ilişkili hesaplara hizmet vermeyi durdurdu. Diğer yandan, 2018’de kurulan Twitter benzeri sosyal medya platformu Parler da baskı altına girdi. Google ve Apple, kullanıcı kitlesinin önemli bir kısmını Trump destekçileri, muhafazakârlar ve aşırı sağ sempatizanlarının oluşturduğu platformu uygulama mağazalarından kaldırdı. Amazon, hizmet kullanım şartlarını ihlal ettiği gerekçesiyle platforma Amazon Web Services (AWS) üzerinden sağladığı barındırma (hosting) hizmetini durdurdu ve böylece Parler’a erişim kapandı. Parler, Amazon’un bu kararı “siyasi ve rekabete aykırı gerekçelerle” verdiğini iddia ederek durumu mahkemeye taşıdı. &nbsp;</li><li>Tartışmalar: Geçtiğimiz birkaç yılda hükümetler ve büyük teknoloji şirketleri arasında oluşan gerilim, son dönemde iyice tırmandı. 2020 sonlarında ABD’de arka arkaya açılan antitröst davaları, Avrupa Birliği’nde gündeme gelen yeni dijital hizmetler yasaları ve Çin’in regülasyona ilişkin adımları teknoloji şirketleri üzerinde daha fazla baskı yaratırken son günlerde yaşananlar bu güç çekişmesi içinde yeni bir cephe açtı. Avrupa’da siyasiler, platformların Trump’ı engelleme kararı karşısında açıklamalarda bulundu. Almanya’da hükümet sözcüsü Steffen Seibert, düşünce özgürlüğünün asli öneme sahip temel bir hak olduğunu vurgulayarak bu hakka sadece kanun koyucuların yasalar çerçevesinde müdahale edebileceğini ifade etti. Seibert, bu açıdan bakıldığında Şansölye Angela Merkel’in Twitter’ın Trump’ı platformdan menetme kararının “problematik” olduğunu düşündüğünü söyledi. Fransa’nın Avrupa’yla İlişkilerden Sorumlu Devlet Bakanı Clément Beaune, özel bir şirketin böylesine önemli bir karar alması karşısında “şoke olduğunu” belirtirken bu kararın bir CEO tarafından değil, vatandaşlar tarafından alınması gerektiğini söyledi. Daha önce Fransa Maliye Bakanı Bruno Le Maire de büyük teknoloji şirketlerinin “demokrasi karşısındaki tehditlerden biri” olduğunu vurgulayarak çevrim içi platformların regülasyonunun “dijital oligarşinin” değil devletin elinde olması gerektiğini açıklamıştı. Diğer yandan Avrupa İç Pazar Komiseri Thierry Breton, 6 Ocak olaylarını “sosyal medyanın 11 Eylül anı” olarak niteleyerek Kongre binasında yaşananların “demokrasilerimizin kırılganlığını ve yeterince regülasyona tabi olmayan teknoloji şirketlerinin demokrasi üzerinde yarattığı tehdidi ortaya çıkardığını” belirttiği bir yazı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZmY2NDk5NTY4NjBmMDAwOGZjNDEzMCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5wb2xpdGljby5ldSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdGhpZXJyeS1icmV0b24tc29jaWFsLW1lZGlhLWNhcGl0b2wtaGlsbC1yaW90JTI1MkY="">kaleme aldı</a>. Bu isimlere ek olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin karşısındaki önemli muhaliflerden Aleksey Navalni de Twitter’ın kararının “kabul edilemez bir sansür eylemi” olduğunu belirterek “bu emsalin tüm dünyada ifade özgürlüğünün düşmanları tarafından suistimal edileceğini” söyledi. Siyasiler dışında sivil toplum kuruluşlarından da sosyal medya şirketlerinin Trump’a yönelik kararlarını eleştiren açıklamalar geldi. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği’nin (ACLU) kıdemli hukuk müşaviri Kate Ruane, konuyla ilgili yaptığı açıklamada Trump’ın hesaplarını kalıcı olarak askıya alma isteğini anladıklarını; ancak Facebook ve Twitter gibi şirketlerin insanları milyarlarca kişi için vazgeçilmez bir ifade alanı sağlayan platformlardan denetimsizce çıkarma gücüne sahip olmasının herkes için bir endişe kaynağı olması gerektiğini belirtti. &nbsp;</li><li>Diğer görüşler: İfade özgürlüğünü temel alan eleştirilerin karşısında şirketlerin kararını destekleyen veya farklı açılardan eleştirenler de <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZmY2NDk5NTY4NjBmMDAwOGZjNDEzMCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mdC5jb20lMjUyRmNvbnRlbnQlMjUyRjZkZjEyYzMzLWU3YTMtNDgyYi05MmRhLThjMzU0OTc4OWE2Yg=="">bulunuyor</a>. Twitter’ın eski bir kıdemli yöneticisi, şirketin Trump’a haddinden fazla tahammül ettiğini ve daha fazla sorunun gelmekte olduğunun hissedildiğini; şirket harekete geçmediği takdirde “hiçbir şey yapmadığı” için eleştirileceğini söylüyor. ABD’nin eski başkanlarından Bill Clinton döneminde Çalışma Bakanlığı görevini yürüten Berkeley Üniversitesi kamu politikaları profesörü Robert Reich da sosyal medya platformlarının dört yıl geç kaldığını, “Trump’ın yalanlarının, komplo teorilerinin ve nefretinin derine kök salmasına” izin verdiğini ve bu mirasın yıllarca ABD halkıyla kalacağını belirtiyor. Trump’ın destekçilerinden Cumhuriyetçi Senatör Marco Rubio ise şirketlerin eylemlerini “sinik” (cynical) olarak niteleyerek engelleme kararlarının arkasında yatan sebebin Demokratların iktidara gelmesi ve sosyal medya şirketlerinin onlara yaranmak istemesi olduğunu ifade ediyor. &nbsp;</li><li>Platformların geleceği: Sonuç olarak, son bir haftada yaşanan tüm olaylar çok boyutlu bir tartışmanın daha uzun bir süre devam edeceğine işaret ediyor. Büyük teknoloji şirketlerinin regülasyonu, önümüzdeki hafta dört yıllık görev süresi başlayacak olan Joe Biden yönetiminin gündeminde pandemi, sosyal eşitsizlik ve ekonomi gibi konularla birlikte en üst sıralarda yer alacak. Avrupa’da gündemde olan yeni dijital hizmetler yasa tasarılarına ifade özgürlüğünü korumaya yönelik maddeler eklenmesi de ihtimal dâhilinde. Gerçekten de en hafif tabiriyle Merkel’in ifade ettiği üzere “problematik” olan bu konu, önümüzdeki yıllarda toplumu şekillendiren güçler arasındaki çekişmenin odağında olacak.</li></ul>

ABD Kongre binasına yapılan baskından sonra sosyal medya şirketlerinin ABD Başkanı Donald Trump'ı platformlarından menetmesi, ifade özgürlüğü hakkında büyük tartışmalara yol açtı.

Meksika açmazı

Bugüne kadar faaliyetlerini gözetim ve denetim baskısından görece uzak sürdüren büyük teknoloji şirketleri için oyunun kuralları değişiyor. Düzenleyici kurumlar, gerek yaptıkları satın almalarla gerek iş birliği anlaşmalarıyla kendi pazarlarında kırılması güç hâkimiyetler oluşturan Facebook, Google, Amazon ve Alibaba gibi şirketleri radarına alıyor. Son dönemlerde otoriteler tarafından başlatılan soruşturmalar, açılan davalar ve alınan kararlar, toplumsal yaşam üzerinde kontrol sahibi olan paydaşların en büyüklerinden devletler ve teknoloji şirketleri arasında değişen güç dengelerinin geleceğine ilişkin önemli ipuçları sunuyor.<ul><li>Avustralya ve yeni medya düzeni: İnternetin geleceği, güney yarım kürede mi şekillenecek? Avustralya’da yasa koyucular, geçtiğimiz yılın sonlarında dijital medya sektörünün alışılageldik işleyişini kökten değiştirebilecek bir yasa tasarısı üzerinde çalıştıklarını duyurdu. Buna göre, Google ve Facebook’un Avustralya merkezli medya şirketlerine ait haber niteliği taşıyan içeriklere bağlantı vermesi veya bunları paylaşması için söz konusu orijinal içerik sahiplerine bir lisans ücreti ödemesi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjk4YjE5MzcxNTc2MDAwNmI1YzA2NyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5uYmNuZXdzLmNvbSUyNTJGdGVjaCUyNTJGdGVjaC1uZXdzJTI1MkZhdXN0cmFsaWEtdGFrZW4tZ29vZ2xlLW1lYW5zLWZ1dHVyZS1pbnRlcm5ldC1yY25hMjc0""">gerekiyor</a>. Bunu görmezden gelmek ise milyonlarca dolarlık para cezalarıyla sonuçlanabiliyor. Tasarıya ilişkin tartışmalar, Google’ın restiyle iyice hararetlendi. Şirketin Avustralya ve Yeni Zelanda bölgesinden sorumlu idari direktörü Mel Silva, ocak ayının sonlarında “Tasarı bu hâliyle yasalaştığı takdirde arama motorumuzu Avustralya’da hizmete kapatmak dışında bir şansımız olmayacak,” derken Avustralya Başbakanı Scott Morrison, tehditlere yanıt vermeyeceklerini söyleyerek hükümetin çizgisini netleştirdi. Tartışmaların odağındaki Google’ın yanı sıra tasarının yasalaşması hâlinde faaliyetleri olumsuz etkilenecek diğer şirket olan Facebook ise görece daha vakur bir açıklama yaparak tasarının “yayıncıların Facebook’u nasıl kullandıklarına ilişkin ticari ve teknik gerçeklikler ile şirketin yayıncılara sağladığı değeri anlamaktan uzak” olduğunu ifade etti. Tüm bu tartışmalar sürerken şubat ayı başında Google, geçtiğimiz yıl tanıttığı “News Showcase” adlı ürününü Avustralya pazarında piyasaya sürdü. Bu ürünle birlikte küresel çapta medya sektörüne 1 milyar dolarlık yatırım yapacağını açıklayan şirket, Avustralya merkezli medya kuruluşlarına News Showcase’te yer alan içerikleri için ödeme yapacak. Diğer yandan, Google’ın internet aramaları pazarındaki rakiplerinden biri olan Microsoft, geçtiğimiz günlerde Avustralya hükümetinin tasarısına destek verdiğini; tasarı yasalaşırsa kendi arama motoru Bing’i ülkeden çekmeyeceğini ve gelirlerini medya kuruluşlarıyla paylaşmaya hazır olduğunu belirten bir açıklama yaptı. Dünyanın geri kalanı için emsal teşkil edebilecek olan tasarı, bugün itibarıyla parlamentoda tartışmaya açılacak. &nbsp;</li><li>Çin ve teknoloji holdinglerinin geleceği: Pekin merkezli araştırma şirketi Trivium China’dan Kendra Schaefer, ocak ayında konuk olduğu bir CNBC podcast’inde Çin’in gündemine aldığı yasal düzenlemelerin ülkenin teknoloji sektöründe küresel etkiye sahip bir süper güç olma hedefine giden yolun temelinde yer aldığını söylemişti. Schaefer’ın haklı olup olmadığını zaman gösterecek; ancak Alibaba ve Tencent gibi büyük teknoloji holdinglerinin geçtiğimiz yıldan bu yana hükümetle aralarının gerçekten eskisi gibi olmadığı aşikâr. Kasım 2020’de Alibaba iştiraki Ant Group’un halka arzının yetkililer tarafından askıya alınması sektörde büyük yankı uyandırırken ülkedeki düzenleyici kurum SAMR’ın sonraki adımları da devlet denetiminin sıkılaşmakta olduğunu gösterdi. SAMR, aralık ayı ortasında Alibaba, Tencent ve bir diğer şirkete yetkilileri önceki satın almalarına ilişkin olarak uygun şekilde bilgilendirmedikleri için 500’er bin yuan (yaklaşık 76 bin dolar) para cezası kesti. Ceza miktarı küçük olsa da bu olay, yetkililerin teknoloji sektörü karşısında katılaşan duruşunun bir göstergesi olarak görüldü. Aynı ayın devamında yetkililer, Alibaba’yı hedef alan bir antitröst soruşturması <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjk4YjE5MzcxNTc2MDAwNmI1YzA2NyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTIlMjUyRjIzJTI1MkZidXNpbmVzcyUyNTJGYWxpYmFiYS1hbnRpdHJ1c3QtamFjay1tYS5odG1s""">başlattı</a>. SAMR, şirketi Taobao ve Tmall isimli e-ticaret sitelerindeki satıcıların başka platformlarda satış yapmasını kısıtlama gibi rekabete aykırı davranışları nedeniyle inceleme altına aldıklarını belirtti. Son olarak bu ay başında SAMR, geçen yılın sonlarına doğru duyurduğu yeni antitröst düzenlemelerini resmen yürürlüğe koyduğunu açıkladı. Yeni kurallar, Alibaba ve bünyesindeki Alipay’in yanı sıra JD.com ve Tencent’e bağlı WeChat Pay gibi uygulamaları da ilgilendiriyor. SAMR, söz konusu düzenlemelerin “platform ekonomisindeki rekabete aykırı davranışları durduracağını ve piyasadaki adil rekabeti koruyacağını” ifade ediyor. &nbsp;</li><li>Avrupa’da antitröst: Avrupa’da yönetimler, özellikle ABD’ye kıyasla çoğu zaman özel sektörle olan ilişkilerini daha kontrollü yürütmeyi tercih ediyor. Dolayısıyla Avrupa Birliği’nin teknoloji sektörü özelindeki regülasyon çabaları aslında uzun bir süredir gündemde yer alıyor. Geçmiş davalara bakmak gerekirse AB’nin şimdiye kadarki en büyük hedeflerinden birinin Google olduğunu görmek mümkün. Avrupa Komisyonu, Google’a 2017’de arama pazarındaki hâkimiyetini suistimal ettiği gerekçesiyle 2,4 milyar avro; 2018’de şirket bünyesindeki işletim sistemi Android’de kendi hizmetlerini rekabete aykırı biçimde kayırdığı için 5 milyar avro; 2019’da ise başka bir antitröst soruşturması sonucunda 1,7 milyar avro para cezası kesmişti. Bugünlerde ise AB düzenleyicilerinin gündeminde Amazon yer alıyor. Kasım ayında Avrupa Komisyonu, Amazon’un sahip olduğu veri yığınını kendinden küçük rakiplerini ekarte etmek için kullandığını belirterek şirkete bir antitröst soruşturması açtı. Komisyon Başkan Yardımcısı Margrethe Vestager, bölgede tüketicilerin çevrim içi alışverişe olan talebinin arttığını; e-ticaretin perakendeye rekabet getirdiğini ve büyük dijital platformların, tüketicileri bu rekabetten doğan faydalardan mahrum bırakmadıklarından emin olmaları gerektiğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjk4YjE5MzcxNTc2MDAwNmI1YzA2NyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmVjLmV1cm9wYS5ldSUyNTJGY29tbWlzc2lvbiUyNTJGcHJlc3Njb3JuZXIlMjUyRmRldGFpbCUyNTJGcGwlMjUyRmlwXzE5XzQyOTE=""">ifade etti</a>. Diğer yandan AB yetkilileri Apple, Facebook, Google ve Amazon CEO’larını dijital ekonomi, vergilendirme ve rekabet gibi konulardaki görüşlerini almak üzere görüşmeye çağırdı. Bu ay başında yapılması planlanan görüşme, şimdilik iki ay kadar ertelendi.</li></ul>

Hükümetler, günümüzün ekonomik gerçeklikleriyle baş edebilmek için teknoloji sektörüne karşı bakış açılarını yeniliyor.

Yeni sorunlar, yeni kurallar

Uluslararası ticari ilişkiler, özellikle son yıllarda Brexit ve ABD-Çin arasındaki şiddetli rekabet gibi hikâyelerle birlikte piyasalar ve ekonomi gündeminin odak noktalarından biri hâline geldi. Koronavirüs salgını sürecinde tedarik zincirlerinin önemli ölçüde aksaması da küreselleşmenin derinliğinin ve bölgesel iş birliklerine dair fikirlerin tekrar sorgulanmasına sebep oldu. Şu anda başta Birleşik Krallık ve ABD başta olmak üzere birçok ülke, ticaret partnerleriyle olan anlaşmalarını yeniden düzenlemek için çalışıyor. Bugünün hikâyesinde büyük oyuncuların ticari ilişkilerindeki son duruma bakıyoruz.<ul><li>Birleşik Krallık: Ülkenin ocak ayında resmî olarak Avrupa Birliği’nden ayrılmasından sonra başlayan geçiş sürecinde taraflar arasında gerçekleştirilen müzakerelerden henüz bir sonuç alınamadı. Geçtiğimiz haftalarda Birleşik Krallık Başbakanı Boris Johnson ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in görüşmesinin ardından yapılan ortak açıklamada yıl sonunda bitecek geçiş sürecinin uzatılmayacağı yinelendi ve görüşmelerin yeni bir ivme kazanması gerektiği <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.standard.co.uk/news/politics/uk-eu-brexit-talks-new-momentum-needed-a4469571.html">kaydedildi</a>. Pandemi sebebiyle şimdiye kadar sanal olarak yürütülen görüşmeler, zamanın daralmasıyla birlikte bu haftadan itibaren gerçek dünyaya <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.bbc.com/news/uk-politics-53222011">taşınıyor</a>. Tüm hafta sürecek görüşmelerden sonra Birleşik Krallık Başmüzakerecisi David Frost ve AB’den mevkidaşı Michel Barnier’nin cuma günü Brüksel’de bir araya gelmesi planlanıyor. Diğer yandan Birleşik Krallık, ABD’yle de ticaret anlaşması görüşmelerini sürdürüyor. Ne var ki bu cephede de işler şimdilik pek iyi gitmiyor. Geçtiğimiz ay başlayan müzakerelerin ilk turunun ardından ABD Ticaret Temsilcisi Robert Lighthizer, anlaşmanın kasım ayındaki ABD başkanlık seçimlerinden önce tamamlanmasının “neredeyse imkânsız” olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-uk-us-trade-deal-brexit-2020-election-a9571556.html">söyledi</a>. &nbsp;</li><li>ABD: Ülkenin Çin’le neredeyse iki yıl süren “ticaret savaşı”, bu yıl ocak ayında imzalanarak yürürlüğe giren birinci faz ticaret anlaşmasıyla en azından kâğıt üstünde bir ateşkese ulaşmıştı. Buna rağmen hem pandemi nedeniyle anlaşmada öngörülen taahhütlerin ekonomik açıdan yerine getirilebilirliğinin sorgulanması, hem de son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler ilişkilerdeki gerginliği tekrardan yükseltti. Çin’in Hong Kong’a ilişkin yürürlüğe koyduğu ulusal güvenlik yasasının ardından ABD’nin konuya yönelik yaptığı açıklamalar ve aldığı bazı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.bbc.com/news/world-us-canada-53201664">kararlar</a>, Çin hükümeti tarafından hoş karşılanmadı. Ülkenin “iç işlerine” karışılmasını istemeyen yetkililer, birinci faz anlaşmanın sürdürülebilmesinin ABD’nin bu konulardaki gelecek tavırlarına bağlı olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.wsj.com/articles/china-message-to-u-s-crossing-red-lines-could-put-trade-deal-at-risk-11593182991">ima ediyor</a>. &nbsp;</li><li>Çin: Ülkeyi daha çok ABD’yle olan ilişkileri bağlamında ele alıyor olsak da şu anda Çin’i içeren bir başka “ticaret savaşı”, Avrupa Birliği ile yaşanıyor. Kendi bloğu içindeki rekabetçiliği korumak isteyen AB, yabancı hükümetlerin sübvanse ettiği şirketlerin tek pazara erişimini zorlaştıracak adımlar üzerinde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.politico.com/news/2020/06/12/brussels-plans-to-counter-chinese-and-us-subsidies-315504">çalışıyor</a>. Bu tasarı bağlamında AB doğrudan herhangi bir ülkeyi göstermese de Çin’in AB şirketlerine olan ilgisi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-04-07/china-s-corporates-are-gearing-up-in-europe-for-m-a-bargains">biliniyor</a>. AB ayrıca bu ayın ortasında Çin’in Mısır’da sübvanse ettiği ihracatçılara yönelik kritik bir karar <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-06-15/europe-challenges-china-s-trade-expansion-with-landmark-tariff">aldı</a>. Bunlarla birlikte ticari ilişkilerdeki problemler, yatırım ilişkilerine de <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ft.com/content/a5197502-6106-48e9-bb81-e4d87925d619">yansıyor</a>. Üst düzey AB yetkilileri, altı yıldır müzakere süreci devam eden yatırım anlaşmasının ilişkilere istikrar kazandırmak için kritik öneme sahip olduğunu düşünüyor. Çin’in Avrupa’yla olan ilişkilerine dair daha fazlası için <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://foreignpolicy.com/2020/06/25/china-europe-rival-strategic-competitor-huawei/">bağlantıdaki</a> makaleye göz atabilirsiniz.</li></ul>

Küresel ticaretin en büyük aktörleri, ekonomik ve politik belirsizliklerin arttığı bu dönemde kendilerini korumaya ve avantaj elde etmeye çalışıyor.

Küresel ticari ilişkilerde son durum

Kasım 2011’de Endonezya’da düzenlenen 19. Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) Zirvesi’nde tanıtılan Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) isimli serbest ticaret anlaşması, 2012’de başlayan ve otuz turdan fazla süren müzakere sürecinin ardından 15 Kasım günü ASEAN ülkelerine ek olarak Avustralya, Yeni Zelanda, Çin, Japonya ve Güney Kore’nin ortaklığa katılımıyla imzalandı ve resmiyet kazandı. Anlaşmaya taraf 15 ülke, toplam 2,2 milyar kişiyle dünya nüfusunun neredeyse üçte birini ve 26 trilyon doları aşkın millî gelirle küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık %30’unu oluşturuyor. RCEP, aynı zamanda küresel ticaretin %28’ini kapsıyor. Bu açılardan dünyanın en büyük ticaret bloğunu oluşturan anlaşma, önümüzdeki yıllarda küresel ticaret dengelerini özellikle Çin lehine önemli ölçüde değiştirme potansiyelini taşıyor.<ul><li>Anlaşmanın detayları: En az altı ASEAN ülkesi ve üç ASEAN dışı ülke tasdik ettiğinde yürürlüğe girecek olan RCEP anlaşması; üye ülkeler arasında gerçekleşen ticaretin %65’inde kotaların ve gümrük tarifelerinin derhâl, kalan tarifelerin ise 20 yıl içinde kademeli olarak nihayetinde tüm ticaretin %90’ını kapsayacak şekilde kaldırılmasını öngörüyor. Anlaşmada fikrî mülkiyet, haberleşme, finansal hizmetler ve e-ticaret gibi alanlardaki tarife dışı bariyerlerle ilgili düzenlemeler de bulunuyor. RCEP aynı zamanda, üye ülkeler arasındaki “menşe kurallarının” uyumlulaştırılması bakımından da önem arz ediyor. Söz konusu düzenlemenin ülkeler arasındaki ara mal ticaretini kolaylaştıracağı ve iş birliği olanaklarını artıracağı düşünülüyor. RCEP hakkında Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) tarafından hazırlanan kapsamlı bir araştırma notuna <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzY3MmRjNDg4ZGVhMDAwOGY0NTYxNyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50ZXBhdi5vcmcudHIlMjUyRnVwbG9hZCUyNTJGbWNlJTI1MkYyMDIwJTI1MkZub3RsYXIlMjUyRmt1cmVzZWxfdGljYXJldHRlX25lbGVyX29sdXlvcl9fYm9sZ2VzZWxfa2Fwc2FtbGlfZWtvbm9taWtfb3J0YWtsaWtfYW5sYXNtYXNpLnBkZg=="">bağlantıdan</a> ulaşabilirsiniz. &nbsp;</li><li>Bir adım geriden: RCEP, Asya ülkelerinin ilk serbest ticaret anlaşması girişimi değil. 2005’te Brunei, Singapur, Yeni Zelanda ve Şili’nin katılımıyla imzalanan Trans-Pasifik Stratejik Ekonomik Ortaklık anlaşması, 2008’de ABD’nin bu dört ülkeyle olan ticaretini serbestleştirme isteği doğrultusunda müzakerelere girmesiyle kapsam olarak genişlemiş ve Trans-Pasifik Ortaklığı (TPP) ismini almıştı. TPP anlaşması, süreç içinde farklı bölgelerden ülkelerin de dâhil olmasıyla sekiz yıl süren müzakereler sonunda 2016’da toplam 12 ülke tarafından imzalandı. Pek çok analist tarafından tüm taraflara yarar sağlaması beklenen anlaşma, uluslararası ticareti kolaylaştırmanın yanı sıra jeopolitik düzlemde üye ülkeleri Çin’den uzaklaştırıp ABD’ye yakınlaştırması bakımından da önem arz ediyordu. Diğer yandan ABD’de 2016 başkanlık seçimleri için yürüttüğü kampanyada “önce ABD” yaklaşımıyla pek çok kez TPP’yi eleştiren Donald Trump, seçildiği takdirde ülkeyi anlaşmadan geri çekeceğine söz vermişti. 20 Ocak 2017’de göreve başlayan Trump, kampanya dönemindeki sözünü tuttu ve 23 Ocak’ta ABD’yi TPP’den geri çekecek başkanlık kararnamesini imzaladı. ABD’nin çekilmesinin bir yıl ardından geri kalan 11 ülke, anlaşmayı revize ederek CPTPP ismiyle yeniden imzaladı ve yeni anlaşma 2018 sonunda yürürlüğe girdi.</li></ul>&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-01T16:42:45.481Z.png" alt="CPTPP ve RCEP üye ülkeleri"><figcaption>CPTPP ve RCEP üye ülkeleri</figcaption></figure>&nbsp;<ul><li>Jeopolitik yansımalar: Dünya Ticaret Örgütü’nün (WTO) kurumsal kapasitesinin ve işlevselliğinin zayıfladığı son yıllarda bölgesel iş birliklerinin önemi giderek artıyor. ABD-Meksika-Kanada arasında imzalanan USMCA, Avrupa Birliği’nin ikili serbest ticaret anlaşmaları, CPTPP ve RCEP gibi anlaşmalar; kurallı ticareti düzenleyen modern yapılar olarak ülkelere yeni fırsatlar sağlıyor. Bu konjonktürde ülkeler, ticari çıkarlarını koruyabilmek için yeni müttefikler arıyor. Özellikle küresel ticarette büyük rol sahibi olan ABD ve Çin, 2018’den bu yana gözlemlediğimiz “ticaret savaşında” ellerini güçlendirebilmek için kendi coğrafi bölgelerindeki iş birliklerini sağlamlaştırarak nüfuzlarını artırmayı hedefliyor. Bu kapsamda RCEP, ABD ve Çin’in Asya ülkeleriyle olan ilişkilerinde Çin için net bir kazanım olarak öne çıkıyor. Diğer yandan RCEP, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in 2013’te duyurduğu Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) çerçevesinde hedeflenen kazanımlara ulaşmak için de bir katalizör işlevi görebilir. Bu yılki seçimler sonucunda başkan değişikliğine giden ABD’nin Joe Biden döneminde başta Çin olmak üzere uluslararası ticaret partnerlerine nasıl yaklaşacağını henüz net olarak bilemesek de bazı analistler Trump dönemindeki korumacı yaklaşımın en azından temelde değişmeyeceğini düşünüyor. Bazı uzmanlar da Cumhuriyetçileri yüz üstü bırakmak istemediği için Biden’ın seçeneklerinin kısıtlı olduğunu; ancak yine de ABD’nin ticaret partnerleriyle daha ılımlı bir tonda diyalog kurabileceğini ve Çin’e görünürde daha dostane yaklaşabileceğini öngörüyor.</li></ul>

Asya ülkeleri, dünyanın en büyük serbest ticaret bloğunu oluşturmak için anlaşmaya vardı.

Asya'nın yeni serbest ticaret bloğu: RCEP

Avrupa bankacılık sektöründe konsolidasyon rüzgârı tüm hızıyla esmeye devam ediyor. Pandeminin, bankaları maliyet yapılarını gözden geçirmeye zorladığı bu dönemde birçok banka birleşme olasılıklarını gündeme aldı. Daha önce İtalya’da Intesa Sanpaolo’nun UBI Banca’yı, İspanya’da Caixabank’ın Bankia’yı satın almasından ve İsviçre’de UBS’in Credit Suisse’e olan ilgisinden bahsetmiştik. Geçtiğimiz ay başında yine İspanya’da Unicaja’nın Liberbank’ı satın almak için gayriresmî görüşmelere başladığı açıklanırken geçtiğimiz hafta da BBVA’nın Banco Sabadell’le olası bir birleşme için masaya oturduğu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYmFjODNhMDJmMmNiMDAwNzVkMjFiZiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtc3BhaW4tYmFua3MtY29uc29saWRhdGlvbi1iYnZhLWlkVVNLQk4yN1cyQ00="">duyuruldu</a>. Birleşme görüşmeleri haberlerinin ardından Sabadell hisseleri günü %25 yükselişle kapatırken BBVA hisseleri de %15 değer kazandı.<ul><li>Detaylar: BBVA, 24,4 milyar avroluk piyasa değeriyle Santander’in ardından İspanya’nın en büyük ikinci bankası konumunda. 2,4 milyar avro piyasa değerine sahip olan Sabadell ise ülkenin dördüncü büyük bankası olmakla birlikte grup çatısı altında Birleşik Krallık’ta 500’ün üzerinde şubesi bulunan TSB Bank’ı bulunduruyor. Gruplar birleştikleri takdirde oluşacak yeni banka, İspanya’da yaklaşık 600 milyar avroluk varlık havuzuna sahip olacak. Buna grupların uluslararası birimleri de dâhil edildiğinde toplam varlık değeri 860 milyar avroya çıkıyor. &nbsp;</li><li>Diğer yandan: BBVA, Sabadell’le birleşme görüşmeleri yürütmeye başladığını duyurduğu gün ABD’deki birimini de 11,6 milyar dolara Pittsburgh merkezli PNC’ye sattığını açıkladı. Bedelinin tamamı nakit ödenecek anlaşma sayesinde PNC, ABD’nin en büyük beşinci bankası konumuna gelirken BBVA da planladığı Sabadell satın alması öncesinde bilançosunu güçlendirmiş oldu. BBVA’dan yapılan açıklamada PNC’nin anlaşma için ödeyeceği rakamın şirketin 637 şubeye sahip ABD biriminin 2019 kârının yirmi katı olduğu belirtildi. &nbsp;</li><li>Sektörün geleceği: İspanya Merkez Bankası Başkanı Pablo Hernández de Cos, daha önce sektörün düşük kârlılığını ve pandeminin getirdiği “kredi, piyasa ve faaliyet” risklerini göz önüne alarak ülkedeki bankalara birleşmeleri için çağrıda bulunmuştu. Finansal kuruluşların verimliliğini artırması, maliyetlerini düşürmesi ve teknolojiye ağırlık vermesi gerektiğini belirten de Cos, konsolidasyonun bu amaca ulaşmak için yarar sağlayabileceğini vurgulamıştı. İspanya merkezli bankaların avro bölgesi bankaları arasında en düşük sermaye yeterlilik oranlarına sahip olduğunu düşününce konsolidasyon, önemli bir çözüm aracı olarak ön plana çıkıyor.</li></ul>

İspanya'nın en büyük ikinci bankası BBVA, Banco Sabadell'i satın almak için görüşmelere başladığını duyurdu.

İspanya'da banka birleşmeleri

Çoğu zaman çalışanlarına ortalamanın üzerinde çalışma koşulları sağladığı düşünülen teknoloji sektöründe son yıllarda önemli sendikalaşma hareketleri başladı. Mavi yakalı çalışanlar arasında görece daha yaygın olan sendikalaşma düşünceleri, beyaz yakalı çalışanların da katılımıyla farklı bir boyut kazandı. Son aylarda ABD’nin en büyük teknoloji şirketlerinden ikisi olan Amazon ve Google’ın çalışanlarının resmî olarak örgütlenme girişimlerinde bulunması ve şirketlerin bu gelişmeler karşısında takındığı tavırlar, konunun kamuoyunda daha büyük ilgi görmesine ve tartışmaların çeşitlenmesine neden oldu. Teknoloji sektörüyle yolları kesişen gig ekonomisinde çalışanların hak arayışları da benzer şekilde sıkça gündeme gelmeye başladı.<ul><li>Google: Bu yılın ilk iş günü olan 4 Ocak’ta Google ile çatı şirketi Alphabet’in 400’den fazla çalışan ve taşeronu, birleşerek Alphabet Çalışanları Sendikası’nı (Alphabet Workers Union – AWU) kurduklarını duyurdu. Şirket ve daha geniş çapta Silikon Vadisi için önemli bir kilometre taşı olarak görülen gelişme, kimilerince sendika kurulmadan önceki son birkaç yılda çalışanlarla yönetim arasında derinleşen görüş ayrılıklarının bir getirisi olarak da okundu. <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjNkYjUyMzcxNTc2MDAwNmE2ZDMwZSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmFscGhhYmV0d29ya2Vyc3VuaW9uLm9yZyUyNTJGcHJpbmNpcGxlcyUyNTJGaGlzdG9yeSUyNTJG"">Kendi anlatımlarıyla</a> Google’ın ilk günlerinden bu yana şirkette bir hata yapıldığı zaman çalışanların buna karşı çıkma kültürü olduğunu ifade eden AWU, 2010’larda yaşanan belli başlı olaylardaki anlaşmazlıklara dikkat çekerek bu olaylarda çalışanlar tarafından değişim yönünde ortaya konan taleplerin yönetimde karşılık bulmadığını belirtti. Bunlara ek olarak çalışanların cinsel taciz şikâyetlerinin işleniş biçimine karşı başlattığı protestoların ardından şirketin Kasım 2019’da sendikalaşma karşıtı bir yönetim danışmanlığı firmasıyla çalışmaya başlaması ve şirket içi tartışma mecralarını kapatması, “bardağın taştığını” düşünen çalışanları protesto gösterilerinden fazlasını yapmaya itti ve yaklaşık bir yıllık hazırlık sürecinin ardından AWU kuruldu. AWU, ilk hareketlerinden biri olarak 6 Ocak’ta yaşanan ABD Kongre Binası baskınının ardından birçok sosyal medya şirketi eski ABD Başkanı Donald Trump’ın gönderilerini kaldırır ve hesaplarını askıya alırken Google’a bağlı YouTube’un sadece gönderileri kaldırmakla yetinmesine karşı bir açıklama yaptı. Bu açıklama, kısa sürede üye sayısı 800’ün üzerine çıkan AWU’nun çoğunlukla üyeleri için daha iyi ücret ve çalışma şartları talep eden geleneksel sendikaların aksine çalıştıkları şirketin sosyopolitik konulardaki politikalarını etkilemek isteyen bir sendika olduğunu gösterdi. Diğer sendikalardan farklı olarak tam zamanlı çalışanların yanı sıra taşeronları ve geçici işçileri de üye olarak kabul eden AWU’nun alışılmışın dışındaki bu örgütsel yapısıyla diğer teknoloji şirketlerinde birleşmek isteyen çalışanlar için bir yol haritası çizebileceği düşünülüyor. &nbsp;</li><li>Amazon: Şu sıralarda Amazon, şirket tarihindeki en büyük işçi hareketlerinden biriyle mücadele ediyor. Şirketin Alabama eyaletindeki deposunda çalışan 5.800’den fazla işçi, bu hafta başlayan ve yedi hafta sürecek oylamada Perakende, Toptan ve Büyük Mağaza Sendikası (RWDSU) tarafından temsil edilmek isteyip istemediklerine karar verecek. Oylama olumlu yönde sonuçlanırsa Alabama deposu, ABD’de işçileri sendikalaşan ilk Amazon deposu olacak. Bununla birlikte bu girişimin başarıya ulaşması, Amazon’un ülke genelindeki yaklaşık 400 bin kişilik operasyonel kadrosu içinde bir örgütlenme dalgası başlatabilir. Bir tarafta bu hareketlilik sürerken diğer tarafta Amazon’un işçilerini sendikalaşmamaları için farklı şekillerde ikna etmeye çalıştığına dair anekdotlar aktarılıyor. Şirket, sendikaların gereksiz masraf yarattığı görüşünü aktarmak için Alabama deposundaki işçileri sık sık toplantıya çağırıyor. İşçiler, şirketin kendilerine “kazanan takımı terk etmemeleri” için günde beş mesaj gönderdiğini söylüyor. Amazon sözcüsü Heather Knox ise federal asgari ücret saatlik 7,25 dolarken çalışanlara teklif ettikleri saatlik 15,30 dolarlık ücret ile kapsamlı sağlık sigortası ve emeklilik planları gibi yan haklar bir arada değerlendirildiğinde işçilere benzer işlerde alabileceklerinden daha fazlasını teklif ettiklerini savunuyor. Yazılı bir açıklama yapan Knox, “RWDSU’nun Amazon çalışanlarının çoğunluğunun görüşlerini temsil etmediğini düşündüklerini” belirtiyor. &nbsp;</li><li>Gig ekonomisi: Çalışanlar arasındaki örgütlenme isteği, büyük teknoloji şirketleriyle sınırlı kalmıyor. Geçtiğimiz yıl paylaşımlı yolculuk şirketleri Uber ve Lyft’in çalışanlarının yasal statüsüne ilişkin Kaliforniya eyaletinde görülen dava, kamuoyunda geniş yer bulmuş ve görece yeni oluşmaya başlayan gig ekonomisinde işçi hakları konusunda farkındalık yaratmıştı. Bu şirketlerin çalışanları, sendikalaşma yönünde henüz resmî bir adım atmamış olsa da kökleri 2017 yazına dayanan Birleşik Paylaşımlı Yolculuk Sürücüleri (Rideshare Drivers United) isimli lobi grubu, Kaliforniya’daki dava sürecinde aktif rol almıştı. Vaşington eyaletinin Seattle şehrinde de başka bir grup sürücü Sürücüler Birliği (Drivers Union) ismi altında şehir konseyine adil ücret talepleri için 1.600’den fazla imzayla dilekçe vermişti. Diğer yandan, gıda teslimatı sektöründe Instacart’ın Illinois eyaletindeki 15 çalışanı geçtiğimiz yıl şubat ayında sendikalaşma kararı almış ve Birleşik Gıda ve Ticaret İşçileri (UFCW) sendikasının yerel şubesine katılmışlardı. Bu yıl ocak ayının sonlarında ise şirketin iş gücünde geniş çaplı kesintiye gitme planı dâhilinde Illinois’da sendikalaşma lehine oy kullanan 10 çalışanını da işten çıkaracağı öğrenildi. Şirketin 2020’deki sendikalaşma oylaması öncesinde çalışanlarına örgütlenmemeleri yönünde telkinlerde bulunmasının ve son işten çıkarma olayının gelecekte birleşmeye niyetlenebilecek Instacart çalışanları için caydırıcı olabileceği düşünülüyor. Son olarak, bu yılın başlarında Yemeksepeti’nin 6 bin çalışanının %40’ının Türkiye Devrimci Kara, Hava ve Demiryolu İşçileri Sendikası’na (Nakliyat-İş) üye olmak için gerekli süreçleri başlattığı haberleri gelmiş; Nakliyat-İş Sendikası Genel Başkanı Ali Rıza Küçükosmanoğlu örgütlenme girişimlerinin başlamasıyla Yemeksepeti’nin işçilerin bağlı olduğu iş kolunu değiştirerek hareketin önüne geçmeye çalıştığını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjNkYjUyMzcxNTc2MDAwNmE2ZDMwZSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iYmMuY29tJTI1MkZ0dXJrY2UlMjUyRmhhYmVybGVyLXR1cmtpeWUtNTU5NDQxNTc="">açıklamıştı</a>. Bunun yasa dışı olduğunu savunan Nakliyat-İş, şirkete karşı suç duyurusunda bulundu. Güncel durumda Nakliyat-İş’in şirketin genel merkezi ve bazı Banabi depolarının önündeki basın açıklamaları sürüyor ve sendika şirketi boykota hazırlanıyor. Yemeksepeti ise BBC Türkçe'ye yaptığı açıklamada “çalışan hakkına saygı gösteren ve çalışanlarıyla birlikte sürdürülebilir değer yaratacağının bilincinde bir işveren olduğunu” belirtti ve “Son günlerde basın-yayın organlarında yer alan ve Yemeksepeti'ni 'çalışan karşıtı' gibi gösterme çabası içinde olan beyanatlar bizi derinden üzmektedir,” ifadelerine yer verdi.</li></ul>

Ekonominin lokomotif sektörlerinden olan teknoloji sektöründe çalışanlar, sendikalaşma yoluyla haklarını arıyorlar.

Teknoloji sektöründe sendikalaşma hareketleri

Pandemiyle birlikte hemen hemen tüm sektörlerin olumsuz etkilendiği bir yılda hisse piyasalarının parlayan yıldızı teknoloji sektörü oldu. Yatırımcıların ekonomik belirsizlik ortamında yöneldiği “güvenli limanlardan” biri hâline gelen teknoloji hisseleri, S&amp;P 500 ve Nasdaq’ı rekor seviyelere taşıdı. Başta Apple, Amazon, Alphabet, Facebook ve Microsoft beşlisi olmak üzere bu sektörde faaliyet gösteren şirketler; çeşitlendirilmiş gelir kanalları, dijital hizmetlerdeki hâkimiyetleri ve güçlü finansal pozisyonlarıyla gerek bireysel gerek kurumsal yatırımcıları kendine çekti. Sektör, oldukça başarılı bir dönem geçiriyor olsa da yaklaşık yirmi yıl önceki dot-com balonu gibi geçmiş olaylar teknoloji hisselerindeki bu rallinin ne kadar sürdürülebilir olduğu konusu akıllarda soru işaretleri yaratıyor.<ul><li>Dot-com balonu: 1990’larda internetin ticarileşmesi ve yaygınlaşmasının bir getirisi olarak internet üzerinden hizmet veren şirketler büyük bir popülarite yakaladı. Henüz olgunlaşmamış bir pazarda internetin tüketici alışkanlıklarını ve iş modellerini bir devrim olarak nitelenebilecek ölçüde değiştirmesiyle doğan niş imkânlardan faydalanmak isteyen birçok girişim kuruldu. Yatırımcıların adının sonunda .com olan hemen her şirkete sermaye sağlamasıyla bu girişimlerin piyasa değerleri 90’ların sonuna doğru hızla yükseldi. O yıllardaki “internet çılgınlığını” biraz daha net resmetmek gerekirse 1999’da yapılan tüm risk sermayesi yatırımlarının yaklaşık %40’ı internet şirketlerine giderken yapılan arzların %65’i de bu şirketler tarafından <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNDQyZjgzNDQ1NTU3MDAwODQ3MDBmYiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnZlc3RvcGVkaWEuY29tJTI1MkZ0ZXJtcyUyNTJGZCUyNTJGZG90Y29tLWJ1YmJsZS5hc3A="">gerçekleştirildi</a>. Yatırımcıların spekülatif hamleleri ve ölçüsüz yaklaşımları, ABD borsalarında bir finansal balonun oluşmasına sebebiyet verdi. Ağırlıkla teknoloji şirketlerinin işlem gördüğü Nasdaq’ın bileşik endeksi, 1995 yılının başında 740 puan civarındayken balonun zirve noktası olan Mart 2000’e gelindiğinde %580’e yakın artışla 5.000 puanın üzerine çıktı. Endeks, sonraki iki buçuk yıllık dönemde gelen satış dalgasıyla 1.110’lara kadar geriledi. İnternet girişimlerine akan sermayenin buharlaşmasındaki en büyük etkenlerden biri, bu girişimlerin doğrulanmış iş modelleri ve sağlam finansal temelleri olmamasıydı. &nbsp;</li><li>Bugünkü durum: Teknoloji hisselerinin bu yılki yükselişini yirmi yıl öncesiyle doğrudan kıyaslarsak günümüzün şirketlerine biraz haksızlık etmiş oluruz. Dot-com balonu dönemindeki altı doldurulamayan yatırımcı güveninin aksine şu anda yatırımcıların büyük teknoloji şirketlerine güvenmek için birçok geçerli nedeni var. Örneğin geçtiğimiz hafta piyasa değeri 2 trilyon dolara ulaşan Apple, pandemi döneminde kapanan fiziksel mağazalarına rağmen yılın ikinci çeyreğinde ürün yelpazesinin tamamında satışlarını çift haneli oranlarda artırmayı başardı. Özellikle dijital hizmetlerde büyük bir ivme yakalayan şirket; App Store, Apple Music ve bulut hizmetleri gibi kalemlerde gelirlerini rekor seviyeye <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNDQyZjgzNDQ1NTU3MDAwODQ3MDBmYiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmdxdWludC5jb20lMjUyRnRlY2hub2xvZ3klMjUyRmFwcGxlLXNtYXNoZXMtcmV2ZW51ZS1pcGhvbmUtZXN0aW1hdGVzLWluLXJlY29yZC10aGlyZC1xdWFydGVy"">çıkardı</a>. Çevrim içi perakende ve B2B bulut hizmetlerinde dünyanın en büyük oyuncularından olan Amazon ise aynı dönemde satışlarını Kuzey Amerika'da %43, geri kalan bölgelerde %38 artırdı ve toplam 88,9 milyar dolar gelir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNDQyZjgzNDQ1NTU3MDAwODQ3MDBmYiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnZlbnR1cmViZWF0LmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDclMjUyRjMwJTI1MkZhbWF6b24tZWFybmluZ3MtcTItMjAyMCUyNTJG"">elde etti</a>. Amazon’un bu dönemdeki 5,2 milyar dolarlık net kârı şirketin 26 yıllık tarihindeki en büyük çeyreklik kârı oldu. Google’ın çatı şirketi Alphabet, Facebook ve Microsoft’un performansları da Apple ve Amazon’dan geri kalmayarak hem gelir hem kâr rakamlarında analist beklentilerini aştı. Kısacası, önde gelen teknoloji şirketlerinin pandemi kaynaklı krizi başarıyla atlatıyor olması sektörün geneline olan bakışı da olumlu etkileyerek hisse piyasalarındaki ralliyi destekliyor. &nbsp;</li><li>Gelecek: Geçtiğimiz hafta tüm zamanların en yüksek seviyesine gelen S&amp;P 500’ün alt endekslerinden teknoloji endeksi, yıl başından bu yana %28’in üzerinde değer kazandı. Yazıda bahsi geçen beş şirketin S&amp;P 500’ün toplam ağırlığının beşte birinden fazlasını oluşturması, piyasalarda yeni bir teknoloji balonunun oluştuğuna dair bazı endişeler yaratsa da analistler endişelenmeye gerek olmadığını düşünüyor. ABD merkezli yatırım danışmanlığı şirketi SunTrust Advisory Services’ın piyasa baş stratejisti Keith Lerner, teknoloji şirketlerinin değerlemelerinin ve fiyat kazanç oranı gibi ölçülerinin yirmi yıl önceki şişkin seviyelerden uzak olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNDQyZjgzNDQ1NTU3MDAwODQ3MDBmYiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRm1hcmtldHMuYnVzaW5lc3NpbnNpZGVyLmNvbSUyNTJGbmV3cyUyNTJGc3RvY2tzJTI1MkZ0ZWNoLXN0b2NrLXByaWNlLW1hcmtldC1yYWxseS1ub3QtZG90LWNvbS1idWJibGUtc3RyYXRlZ2lzdC0yMDIwLTctMTAyOTQzNDY2Mg=="">söylüyor</a>. J. P. Morgan analistleri de hisselerde bu yıl yaşanan yükselişin dot-com döneminin aksine güçlü performanslarla desteklendiğini belirtiyor ve sektörün yatırımcılarına getiri sağlamaya devam edeceğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNDQyZjgzNDQ1NTU3MDAwODQ3MDBmYiZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtanAtbW9yZ2FuLW1hcmtldHMtdGVjaCUyNTJGdGVjaC1yYWxseS1oYXMtZnVydGhlci10by1ydW4tai1wLW1vcmdhbi1zYXlzLWlkVVNLQk4yNUswOUw="">öngörüyor</a>.</li></ul>

Yıl başından bu yana birçok sektör pandemi kaynaklı sorunlarla mücadele ederken teknoloji sektörü, güçlü performansıyla ABD borsalarını rekor seviyelere taşıdı.

Yılın kazananları: Teknoloji hisseleri

ABD merkezli yatırım bankası Goldman Sachs, %51 payla çoğunluk hissedarı konumunda bulunduğu Çin merkezli danışmanlık ve finansal hizmetler şirketi Goldman Sachs Gao Hua Securities’in tam mülkiyetini satın almak için <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDY2ZjkxMDdlM2VjMDAwOGIwODkzMyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53c2ouY29tJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGZ29sZG1hbi1zYWNocy1tb3Zlcy10by1hY3F1aXJlLTEwMC1vZi1jaGluYS1zZWN1cml0aWVzLWpvaW50LXZlbnR1cmUtMTE2MDc0MDI0MjE="">harekete geçti</a>. 2004’ten bu yana Çin’deki faaliyetlerini yerel bir aracı kurumla ortak yürüten Goldman, satın almayı gerçekleştirebilmek için ülkedeki yetkililere başvurdu ve ortağıyla anlaşma imzaladı. Goldman, bu hamlesi sonucunda Çin’de bu alanda faaliyet gösteren bir ortak girişimin tam mülkiyetini edinecek ilk küresel banka olacak.<ul><li>Bir adım geriden: Yaklaşık iki yıl süren “ticaret savaşının” ardından bu yıl ocak ayında ABD ve Çin arasında imzalanan birinci faz ticaret anlaşması, Wall Street’in ana kara Çin’deki finansal hizmetler sektörüne erişimini kolaylaştırdı. ABD merkezli finansal kuruluşlar, uzun zamandır Çin’in değeri 50 trilyon doları aşan finansal hizmetler pazarında daha etkin bir rol oynamak istiyor ancak ülkenin yabancı mülkiyet kısıtlamalarıyla karşı karşıya kalıyorlardı. Çin’in bu alandaki açılım hamleleri, ABD’yle anlaşmaya vardıktan sonra daha da hızlandı ve yetkililer mart ayında Goldman Sachs ile Morgan Stanley’e ülkedeki ortak girişimlerinde çoğunluk hissedarı konumuna gelmeleri için <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDY2ZjkxMDdlM2VjMDAwOGIwODkzMyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtbW9yZ2FuLXN0YW5sZXktY2hpbmEtaWRVU0tCTjIxRTFBTw=="">izin verdi</a>. Daha önce JPMorgan’a da benzer bir izin verilmişti. &nbsp;</li><li>Detaylar: Goldman Sachs Gao Hua Securities, 2019’da gelirlerini önceki yıla kıyasla %14 artırarak 518 milyon yuana (yaklaşık 79 milyon dolar) çıkarmıştı. Şirketin net kârı ise aynı dönemde %5 azalarak 10 milyon dolar civarında olmuştu. GS Gao Hua, 2019’da bir halka arz ve yedi tahvil ihracı işleminde aracılık yüklenimi (underwriting) yapmıştı. GS Gao Hua’nın kalan %49 hissesi için ne kadar bedel ödeyeceğini açıklamayan Goldman, anlaşmanın 2021’de tamamlanmasını öngörüyor. Banka, ülkedeki çalışan sayısını önümüzdeki yıllarda 600’e çıkarmayı planlıyor. &nbsp;</li><li>Alıcının perspektifi: Bankanın COO ve CFO’suyla birlikte bir not yayımlayan CEO David Solomon, bu hamlenin Çin’e yapılan büyük bir yatırım olduğunu ve ülkeye olan bağlılıklarını gösterdiğini söyledi. Tam mülkiyet, 25 yılı aşkın bir süredir Çin’de faaliyet gösteren Goldman’ın ülkedeki operasyonlarını daha iyi yönetmesini ve varlık yönetimi gibi alanlarda büyümeye yatırım yapabilmesini sağlayacak.</li></ul>

Goldman Sachs, Çin'deki ortak girişiminin tam mülkiyetini alarak ülkedeki etkinliğini artıracak.

Goldman'ın Çin açılımı

<h4>Neler oluyor?</h4><hr>Kanada merkezli oyun şirketi Dapper Labs’in ABD Ulusal Basketbol Ligi NBA iş birliğiyle geliştirerek Ekim 2020’de piyasaya sürdüğü dijital koleksiyonculuk uygulaması NBA Top Shot üzerinden gerçekleştirilen satışlar 230 milyon doları <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2MwYzJkNmE5MzgwMDAwN2YwOWIyOCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jbmJjLmNvbSUyNTJGMjAyMSUyNTJGMDIlMjUyRjI4JTI1MkYyMzAtbWlsbGlvbi1kb2xsYXJzLXNwZW50LW9uLW5iYS10b3Atc2hvdC5odG1s"">geçti</a>. Dijital varlıklar sektörü üzerine yayın yapan The Block’un konuya hâkim kaynaklara dayandırdığı haberine göre geçtiğimiz haftalarda Dapper, 2 milyar dolar değerlemeyle 250 milyon dolar kaynak toplamayı hedeflediği bir yatırım turuna çıktı. Bu yatırım turuna Instacart ve Spotify gibi şirketlerin de yatırımcılarından olan Coatue Management liderlik ediyor.<h4>Neden önemli?</h4><hr>Son birkaç yıla kadar mülkiyet problemi nedeniyle dijital eserlerin ticaretini yapmak mümkün değildi. Blok zinciri teknolojisinin bu alana uygulanarak problemi çözmesiyle küçük ama hareketli bir pazar oluştu. İlginin giderek artmasıyla da bugünkü noktaya gelindi. Top Shot ve benzeri uygulamalar, büyük kısmı Ethereum blok zinciri standartlarıyla oluşturulan non-fungible token (NFT) adlı kripto varlıkların alım satımına dayanarak çalışıyor. Her birinin emsalsiz ve böylece değiş tokuş edilemez olması yönüyle öne çıkan ve dijital olarak sınırlı sayıda üretilen eserlerin mülkiyetini temsil etmek için kullanılan NFT’ler, kripto varlıklar etrafında şekillenen dijital ekonominin önü açık alanlarından biri olarak görülüyor. Koleksiyonculuk uygulamalarının yanı sıra sanat piyasası da değişen dinamiklerden besleniyor. Mad Dog Jones adıyla bilinen Kanada doğumlu sanatçı Michah Dowbak, geçtiğimiz günlerde Nifty Gateway platformu üzerinde satışa çıkardığı eserleriyle dakikalar içinde 4,3 milyon dolardan fazla para kazandı. Diğer yandan Beeple adıyla bilinen Mike Winkelmann’ın bir çalışması da yine bu platform üzerinde geçtiğimiz hafta başında gerçekleştirilen bir müzayedede 6,6 milyon dolara satılarak ikincil piyasa rekorunu kırdı.<h4>Neler olacak?</h4><hr>NFT piyasasıyla ilgili pazar içgörüleri sağlayan Nonfungible.com’un verilerine göre üç yıl önce toplam değeri 42 milyon dolar civarında olan piyasa, %700’den fazla büyüyerek 2020 sonu itibarıyla 338 milyon dolar değere <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2MwYzJkNmE5MzgwMDAwN2YwOWIyOCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mb3JiZXMuY29tJTI1MkZzaXRlcyUyNTJGYWJyYW1icm93biUyNTJGMjAyMSUyNTJGMDIlMjUyRjI2JTI1MkZ3aGF0LWlzLWFuLW5mdC1hbmQtc2hvdWxkLXlvdS1idXktb25lJTI1MkY="">ulaştı</a>. Bu yılın sadece ilk iki ayında gerçekleşen yaklaşık 150 bin NFT satışında 310 milyon dolar kadar gelir edilmesi ise piyasanın hızla büyümeye devam ettiğini gösteriyor. Artan ilgiye rağmen kripto varlık ekosistemini yakından takip edenler, NFT piyasasının da kripto para piyasalarında yaşanan büyük dalgalanmalara benzer risklere açık olduğunu vurguluyor. BNP Paribas çatısı altındaki araştırma şirketi L’Atelier’den Nadya Ivanova, NFT piyasasının henüz çok yeni olduğunu ve henüz bir şeyin gerçek değerinin ne olduğunu belirlediğimiz döngülerden geçtiğimizi söylüyor.

Blok zinciri teknolojisi, hem sanat hem koleksiyonculuk alanlarında yeni bir ufuk açıyor ve sektörün dijital dönüşümünü hızlandırıyor.

Dijital metalar

Son aylarda Avrupa bankacılık sektöründe birleşme ve satın alma anlaşmaları hız kazanmış durumda. Pandemi döneminde kârlılığı azalan ve kredi zararlarında kayda değer artışlar bekleyen sektörün büyük oyuncularından birbiri ardına birleşme haberleri geliyor. Temmuzdan bu yana İtalya ve İspanya’da iki birleşme kesinleşirken analistler bu anlaşmaların “buz dağının ucu” olabileceğini söylüyor.<ul><li>Neler oluyor? Avrupa’da yatırımcılar ve bankacılar uzun süredir riski dağıtmak, faaliyetleri ölçeklendirmek, kârlılığı artırmak ve daha fazla kaynağa sahip Wall Street bankalarıyla rekabet edebilmek için sektörün özellikle de sınır ötesi birleşmelerle konsolide olmasını istiyordu. Bu isteğe rağmen hem ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler hem de bazı politikacıların yerel bankaları güçlendirmeye odaklanması nedeniyle gerçekleşemeyen anlaşmalar için şimdilerde yeni bir dönem açılmış olabilir. &nbsp;</li><li>Zorluklar ve fırsatlar: Avrupa’da uzun zamandır devam eden düşük faiz ortamı, hâlihazırda bankaların elini zorluyordu. Bu yıl pandeminin gelişiyle kötüleşen ekonomik görünüm ve kredi zararlarında beklenen artışlar, bankaları birleşme seçeneğini ciddi anlamda düşünmeye itti. Yönetim danışmanlığı firması Oliver Wyman; Birleşik Krallık, Norveç ve AB merkezli bankaların kredi zararlarının bu yıl 830 milyon avroya ulaşabileceğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmI2ZDZiZmU3NWNiMDAwODY1NmM4MSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53c2ouY29tJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGZmluYWxseS1hLXBhdGgtZW1lcmdlcy10by1ldXJvcGVhbi1iYW5rLW1lcmdlcnMtMTE1OTY4MDAwMDU="">öngörüyor</a>. Diğer yandan şu anda banka hisselerinin görece ucuz olması da birleşmelere elverişli bir zemin yaratıyor. Stoxx 600’ün bankacılık endeksindeki hisselerin piyasa değeri/defter değeri oranı ortalama %46 seviyesinde seyrediyor. &nbsp;</li><li>İtalya: Şubat ayında Unione di Banche Italiana’yı (UBI) satın almak için 4,9 milyar avroluk bir teklif veren Intesa Sanpaolo, UBI hissedarlarını ikna etmek için uzun bir süre mücadele ettikten sonra temmuz sonunda hedefine ulaştı. 4,1 milyar avroluk nihai satın alma bedeliyle son on yılda Avrupa bankacılık sektöründe yapılan en büyüklerden biri olan bu anlaşma sonucunda Intesa Sanpaolo; toplam 950 milyar avroluk varlık değeriyle İtalya’nın en büyük, Avrupa’nın ise yedinci en büyük bankası olacak. Anlaşma koşulları kapsamında yıl sonuna kadar 500’den fazla UBI şubesini kapatmayı planlayan Intesa, 700 milyon avro kadar maliyet tasarrufu yapmayı hedefliyor.</li></ul><figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-09-23T20:15:41.249Z.jpeg" alt="The Money Lender and His Wife, "><figcaption>The Money Lender and His Wife, Quentin Massys // Vikipedi üzerinden</figcaption></figure><ul><li>İspanya: Ay başında Bankia’yı satın almak için görüşmelere başladığını açıklayan CaixaBank, geçtiğimiz haftalarda İspanya’nın toplam 660 milyar avroyu aşkın varlık değeriyle en büyük yerel bankasını oluşturacak anlaşmayı tamamladığını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmI2ZDZiZmU3NWNiMDAwODY1NmM4MSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmVkaXRpb24uY25uLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDklMjUyRjE4JTI1MkZidXNpbmVzcyUyNTJGY2FpeGFiYW5rLWJhbmtpYS1tZXJnZXIlMjUyRmluZGV4Lmh0bWw="">duyurdu</a>. Yeni oluşum, 20 milyon müşteriye ve ülkedeki tüm kredilerle mevduatların dörtte birine sahip olacak. Daha önemlisi ise bankalar birleşerek yıllık 770 milyon avro maliyet tasarrufu yapacaklarını ve fazladan 290 milyon avro gelir elde edeceklerini öngörüyor. &nbsp;</li><li>Olası anlaşmalar: Bu ay içinde yine İspanya’dan Banco de Sabadell’in Goldman Sachs’la çalışarak olası bir satış ya da birleşmeyi gündemine aldığına yönelik <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmI2ZDZiZmU3NWNiMDAwODY1NmM4MSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGMjAyMC0wOS0wOCUyNTJGc2FiYWRlbGwtc2FpZC10by13ZWlnaC1vcHRpb25zLWFtaWQtc3BhaW4tYmFua2luZy1jb25zb2xpZGF0aW9u"">haberler çıktı</a>. Diğer yandan 2017’de Banca Monte dei Paschi di Siena’yı batmaktan kurtararak bankanın %68 hissesine sahip olan İtalya hükümetinin elindeki payı satmak için UniCredit’le resmî olmayan görüşmeler yürüttüğü <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmI2ZDZiZmU3NWNiMDAwODY1NmM4MSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGMjAyMC0wOS0yMSUyNTJGaXRhbHktc2FpZC10by1oYXZlLXNvdW5kZWQtb3V0LXVuaWNyZWRpdC1vbi1wYXNjaGktc3Rha2Utc2FsZQ=="">konuşuluyor</a>. UniCredit böyle bir anlaşmaya sıcak bakmıyor olsa da Intesa Sanpaolo örneği başta olmak üzere sektör genelinde görülen birleşme trendi, bazı analistlere göre bankanın üzerindeki baskıyı artırıyor. Bunlar haricinde geçtiğimiz hafta İsviçre merkezli UBS’in Credit Suisse’le ilgilendiğine dair gelen <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmI2ZDZiZmU3NWNiMDAwODY1NmM4MSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmFwb3N0b25ld3MuY29tJTI1MkZzJTI1MkY1ZjY3YTEzODlhODA2ZDAwMDdlYTI5ZDc="">haberler</a> ve geçtiğimiz yıl Commerzbank’ı satın almak isteyen ancak başarılı olamayan Deutsche Bank’ın CFO’su James von Moltke’nin sektörde konsolidasyonun artmasını beklediklerine yönelik <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmI2ZDZiZmU3NWNiMDAwODY1NmM4MSZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGMjAyMC0wOS0yMiUyNTJGZGV1dHNjaGUtYmFuay1jZm8tc2lnbmFscy1wcmVmZXJlbmNlLWZvci1jcm9zcy1ib3JkZXItbWVyZ2Vycw=="">yorumları</a>, ufukta daha fazla birleşmenin olabileceğini gösteriyor.</li></ul>

Zor bir dönemden geçen Avrupa bankaları, çareyi birleşmekte arıyor.

Avrupa bankacılık sektöründeki konsolidasyon trendi

Japonya Merkez Bankası (Bank of Japan - BoJ), ülkedeki bölgesel bankaları maliyetlerini düşürmeye ve birleşmeye teşvik etmek için yeni bir program <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYjE4OTIzZDZjODk1MDAwNzBhZDExNyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53c2ouY29tJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGamFwYW4tcHVzaGVzLXJlZ2lvbmFsLWJhbmtzLXRvLW1lcmdlLXdpdGgtaW50ZXJlc3QtcmF0ZS1jYXJyb3QtMTE2MDUwMTA5MDM="">açıkladı</a>. Mart 2023'e kadar sürecek program kapsamında maliyetlerini belirli oranlarda düşürmeyi veya başka bir bölgesel bankayla birleşmeyi kabul eden bankalar, BoJ sunacakları planlar onaylandığı takdirde burada tuttukları mevduatlar için fazladan %0,1 faiz alma hakkına sahip olacak. Yıllardır devam eden düşük faiz ortamının ve Japonya'nın kırsal kesiminde azalan nüfusun bölgesel bankaların elini zorladığı bu dönemde BoJ, söz konusu programıyla 100'den fazla bankanın bulunduğu sektörde kârlılığı sağlıklı seviyelere taşımayı hedefliyor.<ul><li>Bir adım geriden: Japonya'da Shinzo Abe'nin ardından eylül ayında başbakan seçilen Yoshihide Suga, göreve gelmeden hemen önce yaptığı bir açıklamada ülkede “çok fazla bölgesel banka” olduğunu söylemiş ve bankacılık sistemini yeniden yapılandırmak istediğinin sinyallerini vermişti. &nbsp;</li><li>Hükümet desteği: Suga hükümeti, finansal kuruluşların birleşme sürecini desteklemek için BoJ tarafından yapılan hamleye ek olarak bir sübvansiyon paketi duyurdu. Buna göre bölgesel bankalar ve kredi birlikleri, büyüklüklerine bağlı olarak azami 3 milyar yene (28,5 milyon dolar) kadar hibe alabilecek. Bununla birlikte 27 Kasım'da yürürlüğe girecek bir yasa da aynı idari bölgede yer alan bankaların birleşmesini antitröst yasalarından muaf kılacak. &nbsp;</li><li>Uygulanabilirlik endişeleri: Geçtiğimiz ayın başında Nagasaki bölgesinde yer alan Eighteenth Bank ve Shinwa Bank birleşerek Juhachi-Shinwa Bank olmuştu. Bölgede toplam %70 pazar payına sahip olan bankalar, birleşme onayını alabilmek için uzunca bir süre rekabeti düzenleyen kurumlarla mücadele etmişti. Nagasaki'deki yerel işletme sahipleri ise bu ve benzeri birleşmelerin kendi çıkarlarına aykırı olacağını düşünüyor. Suga'nın bölgesel ekonomileri canlandırma planı, banka birleşmeleri istenen sonuçları vermezse suya düşebilir.</li></ul>

Başbakan Yoshihide Suga ve Japonya merkez bankası, kârlılıkları azalan bölgesel bankaları kurtarmak için planlar yapıyor.

Japonya bankacılık sektöründe reform

Koronavirüs sonrası ekonomide toparlanmanın nasıl olacağı tartışılırken ön plana çıkan fikirlerden biri “yeşil toparlanma” oldu. Birçok politika yapıcının söylemlerinin yanı sıra gerek Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva’nın konuşmalarında, gerek Avrupa Birliği’nin geçtiğimiz haftalarda açıkladığı 750 milyar avroluk toparlanma fonu teklifinde önemli bir yer alan bu fikir, sürdürülebilir ekonomik modellere geçiş için önümüzdeki yıllarda yatırımların bu alanlara yoğunlaştırılması çağrısını da içinde barındırıyor. Bu haftanın hikâyesinde, hem çevresel hem sosyal sorunlara çözüm sağlamaya çalışan sürdürülebilir ve etki odaklı yatırımcılığa bakıyoruz.<ul><li>Nedir? Global Impact Investing Network (GIIN), etki odaklı yatırımları finansal getiri sağlamasının yanı sıra çevresel ve sosyal bağlamda pozitif ve ölçülebilir etki yaratmayı hedefleyen yatırımlar olarak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://thegiin.org/impact-investing/need-to-know/">tanımlıyor</a>. Giderek büyüyen bu yatırımlar, küresel çapta tarım, yenilenebilir enerji, mikrofinans, sağlık, eğitim ve daha birçok alanda bireylerin ve toplumların yaşamına katkıda bulunmayı misyon ediniyor. &nbsp;</li><li>Pazarın durumu: Bu bağlamda yapılan yatırımları, tek bir konsolide pazara indirgemek zor olsa da bazı göstergeler bize pazarın durumu hakkında iyi bir fikir verebilir. GIIN, geçtiğimiz yıl yayımladığı bir araştırmada küresel etki odaklı yatırım pazarının 500 milyar dolar büyüklüğünde olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://thegiin.org/research/publication/impinv-market-size">tahmin ediyor</a>. Diğer yandan veri sağlayıcı Morningstar’ın araştırmalarına göre, çevre, toplum ve yönetişim (environmental, social, governance – ESG) fonların yarısından fazlası son on yılda kıyaslanabilir durumdaki konvansiyonel fonlardan daha yüksek getiri sağlamış <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ft.com/content/733ee6ff-446e-4f8b-86b2-19ef42da3824">durumda</a>. Şirketin pasif stratejiler ve sürdürülebilirlik araştırmaları direktörü Hortense Bioy, bulguların ESG yatırımlarının getirilerden feragat ettiğine yönelik söylemleri çürüttüğünü söylüyor. Araştırma aynı zamanda, koronavirüs etkileriyle piyasaların çöktüğü dönemde ESG fonlarının geleneksel rakiplerine kıyasla ortalama %1,8 kadar fazladan getiri elde ettiğini ortaya koyuyor. &nbsp;</li><li>Sorunlar: Etki odaklı yatırımcılık, henüz yaygın kabul görmüş çerçevelere ve ölçümlere oturtulamadığı için kurumsal yatırımcılar bu alana soğuk bakabiliyor. Harvard Business Review, bu tip yatırımların ürettiği değerin ve getirilerinin hesaplanabilmesi için “impact multiple of money” (IMM) isimli, Türkçeye “etki gerçekleşme çarpanı” olarak çevirebileceğimiz bir metrik <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://hbr.org/2019/01/calculating-the-value-of-impact-investing">öne sürüyor</a>. IMM hesaplaması; ürün, hizmet ya da projenin ölçeğini değerlendirmeyi, etki odaklarını açıkça belirlemeyi, çıktıların topluma olan katkısını, risk öngörülerini ve harcanan paranın sosyal getirilerini hesaplamayı içeriyor. &nbsp;</li><li>Gelecek: Etki odaklı yatırımcılık fikri, ivme kazanmaya devam ediyor. Örneğin, ABD’de bazı vakıflar, tarihte ilk kez “sosyal tahvil” ihraç etmeye hazırlanıyor. Sanayici Henry Ford’un 1936’da kurduğu Ford Foundation, 30 ve 50 yıl vadeli sosyal tahvillerle 1 milyar dolar fon sağlamak için Morgan Stanley ve Wells Fargo’yu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ft.com/content/17d0478b-9f95-4078-a77b-b0821d9ebba7">görevlendirdi</a>. Bu fon, pozitif sosyal etki yaratmayı hedefleyen projelere yatırılacak. Ford’la beraber dört ABD merkezli vakıf, önümüzdeki üç yıl içerisinde kâr amacı gütmeyen organizasyonlara toplam 1,7 milyar dolar yatırım <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.macfound.org/press/press-releases/five-foundations-commit-18-billion-nonprofit-organizations-wake-pandemic/">yapacak</a>. Vakıflar, bu yatırımla “küresel pandemi ve sosyal adaletsizlik epidemisiyle” sarsılan sektöre istikrar kazandırmayı amaçlıyor. Bu örneklerin sayısı, yakın gelecekte özel sektör, ülkeler ve uluslararası organizasyonların odaklarını bu alana kaydırmasıyla artabilir.</li></ul>

Küresel pandemi, dünyada yatırımcıların odağını hâlihazırda iyi bir ivme yakalayan etki odaklı yatırımcılık fikrine yöneltiyor.

Yeni dönemde etki odaklı yatırımcılık

İş yaşamında çeşitliliği (diversity) yönetebilmek, en küçük takımdan en büyük organizasyona kadar liderleri ve yöneticileri başarıya ulaştıran; ancak çoğu zaman ön planda olmayan bir beceri olarak karşımıza çıkıyor. Bu beceri, organizasyon içerisinde üretilen katma değeri artırmakla kalmayıp dış paydaşlarımızla kurduğumuz ilişkilerde de kilit bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.forbes.com/sites/glennllopis/2011/06/13/diversity-management-is-the-key-to-growth-make-it-authentic">rol oynuyor</a>. Günümüzün yüksek derecede küreselleşmiş çalışma ortamlarında farklı uluslardan, kültürlerden, arka planlardan birçok insanın bir araya gelmesiyle artan çeşitlilik, karşımıza hem fırsatlar hem de zorluklar çıkarıyor. Bu haftanın hikâyesinde, ekip içinde ve dışında kurduğumuz iş ilişkilerinde söz konusu zorlukları aşmak ve fırsatlardan yararlanabilmek için çeşitlilik yönetiminde önemli yer tutan noktaları gözden geçiriyoruz.<ul><li>Önyargılar ve taraflılık: Aslında burada, Türkçede tek kelimelik iyi bir çevirisi olduğunu düşünmediğim “bias” kavramından bahsetmek istiyorum. Bilinçli bir şekilde olmasa bile kendimizden “farklı olanlara” bazen önyargıyla, bazen taraflı bir biçimde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.theguardian.com/uk-news/2018/dec/02/unconscious-bias-what-is-it-and-can-it-be-eliminated">yaklaşabiliyoruz</a>. İçine doğduğumuz kültürel yapının değerleri, küçük yaşlardan itibaren dünya görüşümüzü şekillendiriyor ve “diğerlerine” olan bakış açımızı tarafsız noktadan uzaklaştırıyor. Bu nedenle otomatikleşen ve kemikleşen bazı düşünce yapıları, iş yaşamında çalışma arkadaşları arasında ve dış paydaşlarla kurulan ilişkileri olumsuz etkileyebiliyor. Dolayısıyla bu taraflılığın varlığının farkında olmanın ve düşünce yapımızdan çıkarabilmek için bilinçli bir çaba göstermenin, çeşitlilik yönetiminin ilk adımı olduğunu söyleyebiliriz. &nbsp;</li><li>İletişim: Açık bir diyalog kurmak ve empati sahibi olmak, her tip bireysel ilişkide olduğu gibi iş ilişkilerinde de tarafların birbirini anlaması ve ortak yaratıcı potansiyelin verimli şekilde kullanılabilmesi için büyük önem arz ediyor. İletişim becerilerini güçlendirmenin çeşitli yolları bulunuyor. Örneğin, ABD’nin Atlanta şehrindeki Emory Üniversitesi’nin Yönetim İletişimi bölümünden Deborah Valentine, farklı kültürlerden gelen insanların bilgiyi farklı şekillerde edindiğini ve bu bilgiye farklı şekillerde güvendiğinin <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://hbswk.hbs.edu/archive/seven-ways-to-better-communicate-in-today-s-diverse-workplace-seven-tips-for-communicating-in-today-s-diverse-workplace">altını çizerek</a> kaynağa göre doğru bilgi aktarım mekanizmasının seçilmesi gerektiğini söylüyor. İletişim kurarken beden diline dikkat etmek, karşı taraf ya da tarafları bölmeden, açıklama yapmak için araya girmeden aktif bir şekilde dinlemek de açık bir diyalog oluşturmakta kilit <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.fastcompany.com/3051833/6-communication-tips-that-promote-workplace-diversity">rol oynuyor</a>. Doğru iletişim kurmak, tarafların ortak zemini bularak aralarındaki bağı güçlendirmesini sağlıyor. &nbsp;</li><li>Adaptasyon: İş yaşamının dinamik yapısı içerisinde karşımıza sık sık yeni paydaşlar çıkabiliyor. Örneğin, hâlihazırda çalışmakta olan bir uluslararası proje ekibine farklı bir ülkeden ya da departmandan yeni kişiler katılabiliyor. Bu ve benzeri durumlarda yeni paydaşların getirdiği zorluklar ve fırsatları yönetebilmek için yukarıda bahsettiğimiz becerilerin yanı sıra hızlı bir şekilde adapte olabilmemiz gerekiyor. Bununla birlikte, Birleşik Krallık merkezli yönetim danışmanlığı şirketi EW Group da kültürel adaptasyonun bir şirketin küresel hedeflerini tasarlarken ön plana çıktığını ve kapsayıcı bir kurum kültürü oluşturmanın temelinde yer aldığını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://theewgroup.com/what-is-cultural-adaptability-and-why-do-you-need-it/">söylüyor</a>.</li></ul>

İç ve dış paydaşlarla başarılı ilişkiler kurmak için neler gerekiyor?

İş dünyasında çeşitlilik yönetimi

Amerika Birleşik Devletleri’nde George Floyd’un 25 Mayıs’ta polis gözetimi altında öldürülmesinden bu yana devam eden protestolar, Black Lives Matter sloganı altında sivil hakların uygulanmasına dair eşitsizlikleri eleştirdiği kadar daha geniş çaptaki yapısal sorunlara da dikkat çekiyor. Ekonomik bağlama baktığımızda sosyal adaletsizliğin ABD’de günlük hayatın birçok noktasına nüfuz ettiğini ve serbest piyasa düzeninde azınlıkları sistematik olarak dezavantajlı konuma koyduğunu görüyoruz. Servet birikimini temel alan mevcut düzen içerisinde siyah vatandaşlar ve diğer demografik azınlık gruplarının, çoğunluktaki bireylere tanınan birçok ayrıcalıktan yoksun kalarak uzun vadede adaletsizlikten daha çok etkilenmesi ve bunun ülke ekonomisi üzerinde yarattığı büyük yük, verilerle destekleniyor.<ul><li>Nasıl? ABD’de on yıllardır devam eden sivil haklar hareketi sonucunda siyah ve diğer etnik kökenlerden gelen ABD vatandaşları, çoğunluğu oluşturan beyaz ırkın sahip olduğu bazı haklara kavuşmuş olsa da kurumsal yapının derinlerine işleyen ırkçı pratiklerin, ekonomik kalkınmayı etkileyen pek çok alanda azınlıkları görmezden geldiği ya da onları dışladığı, araştırmalar sonucunda ortaya konuyor. Eğitim, istihdam, birikim ve mülkiyet gibi başlıklarda azınlıklar, beyazların oluşturduğu çoğunluktan daha kötü durumda. Örneğin, ABD merkez bankası Fed’in 2016 verilerine göre demografik gruplara bakıldığında beyaz vatandaşların siyah vatandaşlara kıyasla ortalama net varlıklarının 6,76; medyan net varlıklarının 9,72 kat daha fazla olduğu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.federalreserve.gov/econres/notes/feds-notes/recent-trends-in-wealth-holding-by-race-and-ethnicity-evidence-from-the-survey-of-consumer-finances-20170927.htm">görülüyor</a>. Tarihsel olarak da medyan hanehalkı varlığına baktığımızda ırksal olarak giderek açılan farkı görebiliyoruz.</li></ul><figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-06-15T21:41:55.420Z.png" alt="grafik"><figcaption>The Washington Post'un Minneapolis Fed ve Bonn Üniversitesi verileriyle hazırladığı bu grafik, ABD'de beyaz ve siyah hanehalkları arasındaki enflasyona göre düzeltilmiş medyan gelir farkını gösteriyor.</figcaption></figure>&nbsp;<ul><li>Eğitim: ABD merkez bankasının araştırmaları, bireylerin aldığı eğitimle elde ettiği gelir düzeyinin yüksek bir korelasyona sahip olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://research.stlouisfed.org/publications/page1-econ/2017/01/03/education-income-and-wealth/">gösteriyor</a>. Daha yüksek derecelerde eğitim alan bireyler; finansal olarak zor dönemleri atlatmalarını sağlayacak daha likit varlıklara, riski dağıtacak daha çeşitli yatırımlara ve daha düşük borç/varlık oranlarına sahip oluyor. Bu bağlamda; siyah vatandaşların yüksek eğitime daha zor ulaşması, okudukları okulların daha az fonlanması ve eğitim kalitesinin daha düşük olması, sistematik eşitsizliği yayan önemli <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.brookings.edu/articles/unequal-opportunity-race-and-education/">unsurlar arasında</a>. &nbsp;</li><li>İstihdam: Ülkede koronavirüs salgınının yayılmaya başladığı mart ayından bu yana 40 milyondan fazla kişi yeni işsizlik maaşı başvurusunda bulundu. Son haftalarda gelen veriler, işsizlik oranında ve işsizlik maaşı almaya devam eden kişi sayısında azalma gösterse bile demografik olarak çoğunluk ve azınlıkların farklı oranlarda etkilendiği görülüyor. Örneğin, analiz platformu FiveThirtyEight’in en son yayımlanan işsizlik verilerine dair analizi, siyah ve Asya kökenli ABD vatandaşları için işsizlik oranının arttığını, beyaz ve Latin kökenli vatandaşlar için düştüğünü <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://fivethirtyeight.com/features/mays-jobs-report-brought-good-news-but-not-for-everyone/">gösteriyor</a>. Dün, ABD merkez bankası Fed’in Dallas Şubesi Başkanı Robert Kaplan’ın bu konudaki görüşlerine <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://apos.to/s/5ee67ff04ba8e753319174ad">yer vermiştik</a>. &nbsp;</li><li>Diğer göstergeler: Yukarıda bahsettiğimiz göstergelerin yanı sıra, özellikle son dönemde içinden geçtiğimiz salgın günlerinde eşitsizliklerin nasıl yayıldığını daha keskin şekillerde gözlemleyebiliyoruz. Örneğin, The Washington Post’un ABD nüfus sayım bürosunun verilerine dayandırdığı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.washingtonpost.com/business/2020/06/04/economic-divide-black-households/">analizine</a> göre siyah ABD vatandaşları; gıda güvensizliği, gelir kaybı, ev kredisi veya kira ödemelerini kaçırmak, ev ve sigorta sahibi olmak gibi konularda ülkede yaşayan diğer ırklardan vatandaşlara kıyasla daha kötü durumda. &nbsp;</li><li>Sonuç? Sosyal adaletsizlik, ekonomik kalkınmada doğrudan etken rol oynayan birçok alanda <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://edition.cnn.com/videos/politics/2020/06/12/closing-argument-systemic-racism-us-economy-kudlow-cpt-vpx.cnn">tezahür ediyor</a>. 20. yüzyıldan bu yana devam eden sivil haklar hareketleri, bu eşitsizlikleri azaltmak konusunda önemli adımlar atsa da mevcut ekonomik verilerin gösterdiği üzere kat edilmesi gereken uzun bir mesafe bulunuyor. Son dönemde canlanan protestoların uzun vadede ABD’de gerekli olan kurumsal ve yapısal reformları getirip getiremeyeceğini ise zaman gösterecek.</li></ul>

ABD'de uzun yıllardır süregelen sistematik ırçılık, ülkenin bir bütün olarak ekonomik gelişimi önünde önemli bir engel teşkil ediyor.

Sistematik ırkçılık ve ABD ekonomisi

Pandemi döneminde küresel çapta petrol talebinin ve fiyatların büyük ölçüde düşmesi, ulusal gelirlerinin önemli bir kısmını ham ve işlenmiş petrol ürünlerinden elde eden ülkelerin ekonomik geleceğini bir kez daha sorgulamasına yol açtı. Bununla birlikte yeşil enerjiye geçiş planlarının gündemde giderek artan yeri, ekonomisi petrole bağımlı ülkeleri aslında uzun bir süredir yeni sektörlere, faaliyetlere ve kalkınma modeli arayışlarına itiyor.<ul><li>Petrolün yarını: Enerji politikaları üzerine çalışan kurumlar, küresel petrol talebinin bu yüzyıl içerisinde zirveye ulaşıp oradan düşüşe geçeceğini öngörüyor. Örneğin, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), geçtiğimiz kasım ayında yayımladığı 2019 Dünya Enerji Görünümü raporunda talepteki büyümenin 2025'ten sonra yavaşlayacağını ve 2030'lardan itibaren plato yapacağını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-11-13/global-oil-demand-to-hit-a-plateau-around-2030-iea-predicts">tahmin etmişti</a>. Pandemi süreci ise bu öngörüleri önemli ölçüde değiştirmiş olabilir. Bazı analistler, petrol talebinde zirve noktayı beklenenden de yakında görebileceğimizi, hatta bu noktada olabileceğimizi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ft.com/content/bea183be-779c-491b-8ec6-f05da9fa5337">düşünüyor</a>. &nbsp;</li><li>Ekonomik bağımlılık: Dünya Bankası'nın <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PETR.RT.ZS?most_recent_value_desc=true">son verilerine</a> göre petrol üzerinden elde edilen net kârın gayrisafi yurt içi hasılada en çok paya sahip olduğu ülkeler Irak, Libya ve Kongo Cumhuriyeti olarak sıralanıyor. Büyük üreticilerden Kuveyt ve Suudi Arabistan da listede ilk üçü yakından takip ediyor. Yukarıda bahsettiğimiz koşullar altında ekonomilerini çeşitlendirmek, özellikle bu ülkeler için birincil önem arz ediyor. &nbsp;</li><li>Orta Doğu: Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, 2016'da açıkladığı "<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.nytimes.com/2016/04/26/world/middleeast/saudi-prince-shares-planto-cut-oil-dependency-and-energize-the-economy.html">2030 Vizyonu</a>" kapsamında ülkenin varlık fonu olan Public Investment Fund (PIF) üzerinden Suudi Arabistan için yeni bir yol çizmeye çalışıyor. PIF programının önemli ayaklarından biri de yeni sektörlere erişim sağlamak. Bu program dâhilinde PIF'in ABD sermaye piyasaları kurumuna (SEC) yaptığı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1767640/000156761920010560/xslForm13F_X01/form13fInfoTable.xml">son bildirimde</a> gördüğümüz üzere fon, Bank of America, Boeing, Cisco, The Walt Disney Co. ve Facebook gibi farklı sektörlerden birçok şirkete önemli yatırımlar <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.thenational.ae/business/saudi-arabia-s-public-investment-fund-invests-billions-of-dollars-in-boeing-disney-and-facebook-shares-1.1020204">yapıyor</a>. Diğer yandan, Orta Doğu'da PIF'ten daha büyük varlık fonlarının da son dönemde önemli hamleler yaptığı görülüyor. Düşen varlık fiyatları, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Katar gibi ülkelerin varlık fonları için yeni yatırım olanakları <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ft.com/content/3facc407-200f-4e7c-9914-79b4baece119">sunuyor</a>. Özellikle Kuveyt, Suudi Arabistan'a benzer şekilde "<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.mofa.gov.kw/en/kuwait-state/kuwait-vision-2035/">2035 Vizyonu</a>" programı dâhilinde "yeşil" yatırımlara odaklanarak ülkenin gelecek sorunlarına şimdiden çözümler hazırlamak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ft.com/content/cdb7f010-fa25-11e9-98fd-4d6c20050229">istiyor</a>. &nbsp;</li><li>Neler yapılabilir? Dünya Hükümet Zirvesi (World Government Summit) ve uluslararası danışmanlık şirketi McKinsey iş birliğiyle 2017'de çıkarılan bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.tralac.org/images/docs/11262/resilient-and-sustainable-how-oil-dependent-economies-can-build-for-the-future-world-government-summit-mckinsey-february-2017.pdf">raporda</a> Norveç örneği üzerinden ekonomisi petrole bağımlı ülkelerin neler yapabileceği tartışılıyor. Buna göre, nitelikli insan kaynağı oluşturmak ve katılımın yüksek olduğu bir iş gücü piyasasına sahip olmak önemli bir sosyoekonomik politika adımı olarak ön plana çıkıyor. Bunun yanında ekonomik bağlamda petrol dışı sektörlerde doğru maaş politikaları ve altyapı yatırımları ile rekabeti sağlamak, mali tarafta ise petrol gelirlerinden yapılan harcamaların limitlenmesi öneriliyor.</li></ul>

Ulusal gelirlerinin önemli bir kısmını petrolden elde eden Orta Doğu ülkeleri, yeni sosyoekonomik kalkınma modelleri arıyor.

Orta Doğu ekonomilerinde petrolün ötesi

<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-09-24T20:11:47.518Z.jpeg" alt="New York Borsası"><figcaption>New York Borsası / Kaynak: Getty Images</figcaption></figure>2020’nin pek çok açıdan alışılagelmiş bir yıl olmadığı kesin. Görece sakin geçen ocak ve şubat aylarından sonra Covid-19’un marttan itibaren bir pandemiye dönüşerek tüm dünyaya yayılmasıyla küresel piyasalar büyük bir çalkantı yaşadı. Gerek ABD’de gerek Avrupa’da hisse piyasaları dip yaptıktan sonra hükümetlerin birbiri ardına açıkladığı ekonomik teşvik paketleri ve merkez bankalarının para politikalarını gevşetmesiyle yatırımcı güveni büyük ölçüde toparlanma gösterdi. Reel ekonomide yaşanan zorluklara rağmen ABD’de endeksler, teknoloji hisselerinin öncülüğünde tüm zamanların en yüksek seviyelerine çıktı. Böylesine kaotik bir ortamdan kazançlı çıkanlar ise hisselerini halka arz eden şirketler oldu.<ul><li>Neler oluyor? Ağustos sonu itibarıyla ABD’de hisselerini halka arz eden şirketler 70 milyar dolardan fazla sermaye elde etti. Geçtiğimiz yılın tamamında bu rakam yaklaşık 63 milyar dolardı. Yılın geri kalanında bu trend sürdüğü takdirde 2020; 2014’ten beri en faal, dot-com balonunun tüm hızıyla şişmekte olduğu 2000’den beri ikinci en faal halka arz yılı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmNmZGI5ZTAwMTZmMDAwODdkN2Q3NyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtdXNhLWlwby1pZFVTS0JOMjVPMkda"">olacak</a>. Bu yılki halka arz trendlerinde başı çeken şirketler, özel amaçlı satın alma şirketleri (special purpose acquisition companies – SPACs) oldu. Herhangi bir&nbsp;ticari faaliyet göstermeyen ve&nbsp;sadece halka arzlarından elde ettikleri sermayeyle başka bir şirketi satın almak amacıyla kurulan SPAC’ler, 2020’de şu ana kadar 80’den fazla halka arzda 31 milyar doların üzerinde sermaye <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmNmZGI5ZTAwMTZmMDAwODdkN2Q3NyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5tYXJrZXR3YXRjaC5jb20lMjUyRnN0b3J5JTI1MkYyMDIwLWlzLXRoZS15ZWFyLW9mLXRoZS1zcGFjLXlldC10cmFkaXRpb25hbC1pcG9zLW9mZmVyLWJldHRlci1yZXR1cm5zLXJlcG9ydC1maW5kcy0yMDIwLTA5LTA0"">elde etti</a>. &nbsp;</li><li>Fırsatlar: Halka arz piyasasının bu yılki performansının arkasında üç temel sebep yatıyor. İlk olarak hisse piyasalarının genel olarak iyi performans gösteriyor olması, hisselerini halka arz etmeyi planlayan şirketler için elverişli bir ortam <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNmNmZGI5ZTAwMTZmMDAwODdkN2Q3NyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jbmJjLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDklMjUyRjAzJTI1MkZpcG8tc2hhcmVzLWFyZS11cC1hLXN1cnByaXNpbmctNjBwZXJjZW50LXRoaXMteWVhci13aXRoLWEtbnVtYmVyLW9mLWJpZy1kZWJ1dHMtZXhwZWN0ZWQtYWhlYWQuaHRtbA=="">oluşturuyor</a>. İkincisi, son zamanlarda halka arzını gerçekleştiren birçok şirketin hisseleri arz sonrasında değer kazanmış durumda. ABD merkezli varlık yönetimi şirketi Renaissance Capital’ın kurucularından Kathleen Smith, bu yıl halka açılan şirketlerin %70’inin hisselerinin arz fiyatının üzerinde işlem gördüğünü; tarihî ortalamanın ise %50 civarında olduğunu söylüyor. Son olarak başta teknoloji şirketleri olmak üzere halka açılan şirketlerin gelirlerindeki güçlü artış trendi, kârlılıktan önce büyümeyi dikkate alan yatırımcılar için cazip bir görünüm sunuyor.</li></ul>

Bu yıl küresel ekonomik görünümde yaşanan tüm olumsuzluklara rağmen hisselerini halka arz eden şirketler beklenenin üzerinde bir performans gösteriyor.

Halka arzların yılı: 2020

Londra’nın küresel finans sistemindeki merkezî konumunun geleceği tehdit altında olabilir mi? 2016 yazındaki referandumdan geçtiğimiz yılın sonuna kadar devam eden dolambaçlı bir sürecin ardından Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılan Birleşik Krallık, finansal hizmetler sektöründe 2019 verilerine göre yaklaşık 79 milyar sterlinlik ihracatıyla dünyanın en büyük net ihracatçısı konumunda bulunuyor. Ayrıca ülke, 2018 verilerine göre AB sermaye piyasalarında gerçekleşen tüm faaliyetlerin yaklaşık üçte ikisini barındırıyor. Şimdi ise yolların ayrılmasıyla Birleşik Krallık’ın finansal hizmetler sektörünü birçok belirsizlik bekliyor.<ul><li>Yasal çerçeve: AB ve Birleşik Krallık arasında aralık sonunda imzalanan Ticaret ve İş Birliği Anlaşması (TCA), iki bölge arasındaki mal ticaretine ilişkin kapsamlı düzenlemeler ve enerji, iklim, sosyal güvenlik, çalışan hakları gibi birçok konuda iş birliği için bir çerçeve oluştursa da finansal hizmetler alanıyla ilgili pek fazla detay barındırmıyor. Taraflar, önümüzdeki aylarda TCA’e ek olarak finansal hizmetlerin regülasyonunda iş birliğine dair bir ortak bildiri yayımlayacak. Şimdiye kadar netleşen kısımlarda ise Birleşik Krallık merkezli finansal kuruluşların AB pazarına otomatik erişim hakkını kaybettiğini görüyoruz. Brexit öncesinde “pasaport” uygulamasıyla taraflar arasında kesintisiz iş birliği sağlanırken artık Birleşik Krallık’ta finans sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin AB merkezli müşterileriyle çalışabilmeleri için ilgili kurumlardan denklik hakkı alması <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZmI1YWM4MDQyNjI0MDAwNzA1ZDYzNCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53c2ouY29tJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGd2hhdC1kb2VzLXRoZS1icmV4aXQtZGVhbC1tZWFuLWZvci1maW5hbmNpYWwtc2VydmljZXMtMTE2MDg4MzQwMjc="">gerekecek</a>. Söz konusu denklik hakları, finansal hizmetlerin her alt sektöründe geçerli değil ve AB tarafından 30 gün önceden haber vermek suretiyle tek taraflı olarak geri çekilebiliyor. Şimdiye kadar AB, kendi finansal istikrarı için de kritik olan clearing hizmetleri için geçici denklik hakkı tanıdı. Bu kapsamda, Avrupa’daki bankaların Birleşik Krallık’ta clearing hizmeti veren kuruluşlarla olan mevcut anlaşmaları 18 ay daha devam edecek. &nbsp;</li><li>Şimdiye kadar neler oldu? Danışmanlık firması Ernst &amp; Young’ın tahminlerine göre finansal kuruluşlar, Brexit referandumundan bu yana 1,2 trilyon sterlinlik varlığı ve 7.500’ün üzerinde işi Birleşik Krallık’tan AB’ye taşıdı. Frankfurt, Paris, Lüksemburg ve Amsterdam gibi şehirler Londra’dan taşınan varlıklar ve işler için öncelikli duraklar oldu. Ne var ki, söz konusu iş kaybının Birleşik Krallık’ta kalıcı hasara yol açması ihtimal dışı görünüyor; zira Statista verilerine göre 2019’da ülkede finansal hizmetler sektörü yaklaşık 1,1 milyon kişiyi istihdam ediyordu. Diğer yandan, yılın ilk iş gününde yaklaşık 6 milyar avroluk hisse alım satım hacmi Birleşik Krallık’tan <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZmI1YWM4MDQyNjI0MDAwNzA1ZDYzNCZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mdC5jb20lMjUyRmNvbnRlbnQlMjUyRmE0MzRiNzU2LWFmZTAtNDU0ZC05ZDcwLWVmMmQ0MmVhOGQ1NQ=="">Avrupa’ya kaydı</a>. Cboe Europe, Turquoise ve Aquis Exchange gibi şirketlerin Londra’daki merkezlerinde yapılan avro cinsinden hisse ticaretinin neredeyse tamamı Amsterdam ve Paris’teki merkezlere taşındı. 31 Aralık’tan önce işlemlerin çok küçük bir kısmı buralarda yapılırken AB’de yapılan tüm hisse alım satımlarının yaklaşık %30’u Londra üzerinden gerçekleşiyordu. Tezgâh üstü türev ürünler ve döviz ticaretinin akıbeti ise belirsizliğini koruyor. 2019’da bu varlıkların AB’deki ticaretinin yaklaşık %85 ila %90’ı Londra’da yapılıyordu. &nbsp;</li><li>Bir adım ileri: Avrupa, Brexit’i AB’nin finans sektörünü güçlendirmek için bir fırsat olarak görüyor olsa da Birleşik Krallık’tan kıta Avrupası’na gelen işlerin dağılması verimsizliği beraberinde getirme riskini taşıyor. Ayrıca, araştırma şirketi New Financial’a göre Brexit sonucunda AB’nin küresel sermaye piyasaları faaliyetlerindeki payı yaklaşık üçte bir azalarak %13 seviyesine gelecek. Birleşik Krallık ise AB’deki en büyük oyuncu olmak yerinde küreselde yaklaşık %8 paya sahip olan bağımsız bir oyuncu olacak. Dolayısıyla Brexit, finansal hizmetler bağlamında Londra için olumsuzluklar taşısa da bunun genel anlamıyla bir krize yol açacağını söylemek için şimdilik geçerli bir sebep bulunmuyor. Birleşik Krallık’ın bundan sonra nasıl bir yol izleyeceği sorusu, hem Londra’nın hem Avrupa’nın sektördeki geleceği için kritik önem taşıyor. Ülke, Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey ve Hazine Bakanı Rishi Sunak’ın açıklamalarında işaret ettiği üzere sektördeki regülasyonlarda AB çizgisini terk edip kendi kurallarını koyarak küresel oyunculardan daha fazla iş çekmeye çalıştığı takdirde AB’nin daha sıkı bir duruş sergileyebileceğini söyleyebiliriz. Fransa’nın düzenleyici kurumu ACPR’ın başkanı Robert Ophèle’in geçtiğimiz ay başındaki “Bu rekabetçi bağlamda bizim de daha güçlü bir Avrupa pazarı inşa etmemiz ve finansal piyasaların nasıl evrileceğine hızlı tepki vermemiz gerekiyor,” sözleri de önümüzdeki döneme ışık tutuyor.</li></ul>

İren Can Kuyucu

Küresel çip krizi