Yarı iletken endüstrisinin tedarik krizi

Hayatımızdaki “akıllı nesnelerin” sayısı her geçen gün katlanarak artıyor. Evlerimizdeki eşyalar, kullandığımız arabalar, ve dahi bunları üreten fabrikalar “akıllanıyor”. Daha fazla akıllı ürün, daha fazla bilgisayar çipinin kullanılmasını gerektiriyor; ancak son zamanlarda küresel çapta büyük bir çip kıtlığı yaşanıyor. Bu kıtlık, otomotiv başta olmak üzere pek çok sektörü büyük ölçüde olumsuz etkilerken hükümetleri de tedarik zincirlerini gözden geçirmeye itiyor.

• Neler oluyor? Bilgisayar çiplerine olan talep, tüm zamanların en yüksek seviyelerinde seyrediyor. Çoğu Uzak Doğu’da konumlanan çip üreticileri ise bu talebi karşılamakta büyük zorluklar yaşıyor. Üreticilerin talebe yetişememesinin birkaç temel sebebi bulunuyor. Geçtiğimiz yılın bahar aylarında pek çok sektörde fabrika üretiminin geçici olarak durdurulması, çip talebinin de dönemsel olarak düşmesine yol açtı. Aynı dönemde insanların evden çalışmaya ve eğitim almaya başlaması; bilgisayarlar, tabletler, kameralar, televizyonlar ve diğer elektronik ürünlere olan talebi artırdı. Bununla birlikte ekonomistlerin ve farklı sektörlerdeki talep planlamacılarının başarısız öngörüleri, üreticilerin uygun miktarlarda elektronik parça tedarik etmesinin önüne geçti ve arz talep dinamiklerini bozdu. Özellikle akıllı telefon ve otomotiv endüstrilerindeki yetersiz planlama, bugünlerde yaşanan çip kıtlığının önünü açtı. Pek çok şirketin daha önceden çip stoku yapmamış olması da kıtlığın şimdiki boyutlarına gelmesinde önemli bir rol oynadı.
   
• Sektörel yansımalar: Küresel çip kıtlığının etkilerinin en fazla hissedildiği sektör, araçların motorları, hava yastıkları ve bilgi ekranları gibi temel parçalarının üretimi için çiplere gereksinim duyan otomotiv sektörü oldu. Dünya genelinde General Motors, Ford, Honda ve Nissan gibi büyük üreticiler, tedarikte yaşadıkları sıkıntılar nedeniyle fabrikalarındaki üretim kapasitesini geçici olarak azaltmak zorunda kaldı. General Motors, çip kıtlığının bu yılki kazançlarını 1,5 ila 2 milyar dolar arasında; Ford ise 1 ila 2,5 milyar dolar arasında azaltmasını beklediklerini açıklarken Honda ve Nissan yaşananlar nedeniyle mart ayında toplam 250 bin araç daha az satmayı beklediklerini söyledi. Danışmanlık firması AlixPartners, çip kıtlığının 2021’de küresel otomotiv endüstrisine yaklaşık 61 milyar dolara mal olacağını tahmin ediyor. Sektördeki kriz, yakın zamanda çözülecek gibi görünmüyor. Geçtiğimiz günlerde General Motors, Kuzey Amerika’daki üç fabrikasında bir süredir uyguladığı üretim kesintilerini bir süre daha uzatma ve dördüncü bir fabrikada da kesinti uygulama kararı aldı. Hollanda merkezli üretici Stellantis de kıtlığın yılın ikinci yarısında da devam edebileceği öngörüsünü paylaştı.
   
• Çip üreticilerinin geleceği: Arz ve talep arasında yaşanan dengesizlik, pek çok sektör için ciddi sorunlar yaratmış olsa da gelişmelerin yarı iletken sektörünün kendisi için olumsuz olduğunu söylemek pek mümkün değil. Philadelphia borsasının yarı iletken sektöründe faaliyet gösteren en büyük 30 şirketi takip eden endeksi (PHLX Semiconductor Sector Index), son bir yıl içinde %70’ten fazla değer kazandı. Kıyaslamak gerekirse, ABD borsalarında listelenen 500 büyük şirketi takip eden S&P 500 endeksi aynı dönemde %21 değer kazanırken ağırlıkla teknoloji alanında faaliyet gösteren şirketleri barındıran Nasdaq bileşik endeksi %47 değer kazandı. Yatırım bankası J.P. Morgan’dan sektör analisti Harlan Sur, son finansal raporlama döneminde takip ettikleri tüm çip üreticilerinin kârlarının analist beklentilerini aştığına dikkat çekiyor ve hisselerin değer kazanmaya devam edebileceğini söylüyor. Üreticilerin mevcut talebin %70’i ila %90’ı kadar ürün tedarik ettiğini belirten Sur, arzın talebi yakalamasının en az 3-4 çeyrek zaman alabileceğini; ardından müşterilerin elindeki ya da dağıtım kanallarındaki stokların normal seviyelere dönmesinin de 1-2 çeyrek daha süreceğini ifade ediyor. Diğer yandan, 2018’de yaşanan çip fazlalığı dönemini anımsatarak kısa vadede işler üreticiler için yolunda gitse bile süreç iyi yönetilmezse uzun vadede rüzgârın tersine dönebileceğini düşünen sektör analistleri de bulunuyor.
   
• Geniş perspektif: Çip kıtlığı, ekonominin birçok sektörünü olumsuz etkilemenin yanı sıra küresel tedarik zincirlerindeki daha geniş çaplı yapısal dengesizliklere de bir kez daha ışık tuttu. Üretim süreçlerindeki dışa bağımlılık, hükümetleri bu konudaki politikalarını gözden geçirmeye itti. ABD Başkanı Joe Biden, sektör liderlerinin endişelerini dile getirmesinin ardından 24 Şubat’ta bir kararname imzalayarak aralarında yarı iletkenlerin ve medikal ürünlerin de bulunduğu dört temel ürün grubunun tedarik zincirlerinin incelenmesi için 100 günlük bir süreç başlattı. Bununla birlikte söz konusu kararname, altı farklı sektörün tedarik zincirlerinin gözden geçirilmesi için de bir yıllık ayrı bir süreç başlatılmasını gerektiriyor. Kararnameyi imzalarken Beyaz Saray’da bir basın açıklaması yapan Biden, pandemi döneminde ABD’deki sağlık çalışanlarının koruyucu ekipmanlara ulaşımda yaşadığı sıkıntıları hatırlatarak ve isim vermeden de olsa Çin’i kastederek “Yabancı ülkelere bağımlı olmamalıyız, özellikle de çıkarlarımızı ya da değerlerimizi paylaşmayan birine,” ifadeleriyle konunun yönetimi nezdindeki ağırlığının altını çizdi. Çin tarafında ise yetkililer yurt içinde çip üretimi konusundaki eksikliklerini gidermek için hırslı planlar yapıyor ve ülkenin dışa bağımlılığını azaltmak istiyor. Ülkedeki yetkililer, daha önce 2020’ye kadar kullandığı çiplerin %40’ını yurt içinde üretmeyi; bu rakamı 2025’e kadar %70 seviyesine çıkarmayı hedeflediğini açıklamıştı. Bu hafta pazartesi günü bir basın açıklaması yapan Çin Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı Sözcüsü Tian Yulong, söz konusu hedeflerden bahsetmemekle birlikte endüstrinin gelişimini destekleyecek birtakım teşvik adımları atacaklarını duyurdu. Son olarak, geçtiğimiz yıl aralık ayında Avrupa Birliği’nde 20 üye ülke, bölgedeki yarı iletken sektörünün değer zincirinin ve yüksek teknolojili üretim kapasitesinin güçlendirilmesi için ortak çalışmaya başlayacaklarını duyurmuştu. Yakın gelecekte diğer hükümetlerin de benzer adımlar atması ihtimal dâhilinde görünüyor.