Sistematik ırkçılık ve ABD ekonomisi

Amerika Birleşik Devletleri’nde George Floyd’un 25 Mayıs’ta polis gözetimi altında öldürülmesinden bu yana devam eden protestolar, Black Lives Matter sloganı altında sivil hakların uygulanmasına dair eşitsizlikleri eleştirdiği kadar daha geniş çaptaki yapısal sorunlara da dikkat çekiyor. Ekonomik bağlama baktığımızda sosyal adaletsizliğin ABD’de günlük hayatın birçok noktasına nüfuz ettiğini ve serbest piyasa düzeninde azınlıkları sistematik olarak dezavantajlı konuma koyduğunu görüyoruz. Servet birikimini temel alan mevcut düzen içerisinde siyah vatandaşlar ve diğer demografik azınlık gruplarının, çoğunluktaki bireylere tanınan birçok ayrıcalıktan yoksun kalarak uzun vadede adaletsizlikten daha çok etkilenmesi ve bunun ülke ekonomisi üzerinde yarattığı büyük yük, verilerle destekleniyor.

• Nasıl? ABD’de on yıllardır devam eden sivil haklar hareketi sonucunda siyah ve diğer etnik kökenlerden gelen ABD vatandaşları, çoğunluğu oluşturan beyaz ırkın sahip olduğu bazı haklara kavuşmuş olsa da kurumsal yapının derinlerine işleyen ırkçı pratiklerin, ekonomik kalkınmayı etkileyen pek çok alanda azınlıkları görmezden geldiği ya da onları dışladığı, araştırmalar sonucunda ortaya konuyor. Eğitim, istihdam, birikim ve mülkiyet gibi başlıklarda azınlıklar, beyazların oluşturduğu çoğunluktan daha kötü durumda. Örneğin, ABD merkez bankası Fed’in 2016 verilerine göre demografik gruplara bakıldığında beyaz vatandaşların siyah vatandaşlara kıyasla ortalama net varlıklarının 6,76; medyan net varlıklarının 9,72 kat daha fazla olduğu görülüyor. Tarihsel olarak da medyan hanehalkı varlığına baktığımızda ırksal olarak giderek açılan farkı görebiliyoruz.

• Eğitim: ABD merkez bankasının araştırmaları, bireylerin aldığı eğitimle elde ettiği gelir düzeyinin yüksek bir korelasyona sahip olduğunu gösteriyor. Daha yüksek derecelerde eğitim alan bireyler; finansal olarak zor dönemleri atlatmalarını sağlayacak daha likit varlıklara, riski dağıtacak daha çeşitli yatırımlara ve daha düşük borç/varlık oranlarına sahip oluyor. Bu bağlamda; siyah vatandaşların yüksek eğitime daha zor ulaşması, okudukları okulların daha az fonlanması ve eğitim kalitesinin daha düşük olması, sistematik eşitsizliği yayan önemli unsurlar arasında.
   
• İstihdam: Ülkede koronavirüs salgınının yayılmaya başladığı mart ayından bu yana 40 milyondan fazla kişi yeni işsizlik maaşı başvurusunda bulundu. Son haftalarda gelen veriler, işsizlik oranında ve işsizlik maaşı almaya devam eden kişi sayısında azalma gösterse bile demografik olarak çoğunluk ve azınlıkların farklı oranlarda etkilendiği görülüyor. Örneğin, analiz platformu FiveThirtyEight’in en son yayımlanan işsizlik verilerine dair analizi, siyah ve Asya kökenli ABD vatandaşları için işsizlik oranının arttığını, beyaz ve Latin kökenli vatandaşlar için düştüğünü gösteriyor. Dün, ABD merkez bankası Fed’in Dallas Şubesi Başkanı Robert Kaplan’ın bu konudaki görüşlerine yer vermiştik.
   
• Diğer göstergeler: Yukarıda bahsettiğimiz göstergelerin yanı sıra, özellikle son dönemde içinden geçtiğimiz salgın günlerinde eşitsizliklerin nasıl yayıldığını daha keskin şekillerde gözlemleyebiliyoruz. Örneğin, The Washington Post’un ABD nüfus sayım bürosunun verilerine dayandırdığı analizine göre siyah ABD vatandaşları; gıda güvensizliği, gelir kaybı, ev kredisi veya kira ödemelerini kaçırmak, ev ve sigorta sahibi olmak gibi konularda ülkede yaşayan diğer ırklardan vatandaşlara kıyasla daha kötü durumda.
   
• Sonuç? Sosyal adaletsizlik, ekonomik kalkınmada doğrudan etken rol oynayan birçok alanda tezahür ediyor. 20. yüzyıldan bu yana devam eden sivil haklar hareketleri, bu eşitsizlikleri azaltmak konusunda önemli adımlar atsa da mevcut ekonomik verilerin gösterdiği üzere kat edilmesi gereken uzun bir mesafe bulunuyor. Son dönemde canlanan protestoların uzun vadede ABD’de gerekli olan kurumsal ve yapısal reformları getirip getiremeyeceğini ise zaman gösterecek.