Küresel çip krizi

Geçtiğimiz yıldan bu yana pandemi koşulları altında faaliyetlerini sürdüren endüstriler, tedarik zincirlerinde çeşitli sıkıntılar yaşarken başta otomotiv ve tüketici elektroniği olmak üzere üretimlerinde bilgisayar çiplerine ihtiyaç duyan sektörler son dönemde büyük baskı altına girdi. Yarı iletken üretimini durma noktasına getiren yavaşlamalar, küresel çip kıtlığına sebep oldu. Şirketlerin kayıp beklentileri milyar dolarlara varırken tüketiciler teslimatların gecikmesi ve yeni ürünlerin piyasaya sürülmesinin ertelenmesiyle olumsuz etkilendi.

Neler yaşandı?

Çip krizinin bugünkü noktaya varmasında hem arz hem talep yönlü etkilerin aynı anda yarattığı “mükemmel fırtına” (perfect storm) bulunuyor. Bu etkilerin başlıcalarını sıralamak gerekirse:

1. Küresel çapta fabrikalarda üretime geçici olarak ara verilmesi ya da üretimin tamamen durdurulması, otomobil ve tüketici elektroniği üreticilerinin satın alma planlamalarında aksamalara yol açarak mevcut stokların tükenmesine neden oldu.
2. Otomotiv sektöründe 2020’nin ilk yarısında araç talebinin düşmesiyle üretimin azaltılmasının ardından ikinci yarıda talebin geri dönmesiyle otomobil üreticileri ihtiyaç duydukları miktarda çip alamadı.
3. Pandemi döneminde televizyonlar, bilgisayarlar ve oyun konsolları gibi elektronik ürünlere olan talebin hızla artmasıyla bunların üretimi için gereken çip miktarı artış gösterdi.
4. Piyasadaki toplam arzın azalmasıyla üretim için çiplere ihtiyaç duyan şirketlerin kıt kaynaklar üzerindeki rekabeti arttı.

Sektörlere nasıl yansıdı?

Otomotiv sektöründe pek çok şirket, çip krizi nedeniyle üretime ara vermek durumunda kaldı. Ford, General Motors, Stellantis, Volkswagen, Daimler, Nissan ve diğer bazı büyük üreticiler yıl başından bu yana belirli aralıklarla fabrikalarında üretimi durdururken sektördeki kayıp beklentileri giderek arttı.

• Ford: Geçtiğimiz hafta 2021 ilk çeyrek raporunu yayımlayan şirket, bu yıl çip kıtlığı nedeniyle toplam üretiminin 1,1 milyon araç azalmasını ve 2,5 milyar dolar kayıp yaşamayı beklediğini açıkladı. CEO Jim Farley, şirketin ikinci çeyrekte planladıkları üretimin %50’sini kaybedeceklerini öngördüklerini ve çip krizinin önümüzdeki yıla kadar devam edebileceğini belirtti.

Tüketici elektroniği tarafında Apple ve Samsung gibi sektör lideri üreticiler, bazı üretim süreçlerinde ve dikeylerdeki satışlarda zorluklar yaşadıklarını açıkladı.

• Apple: Haziran ayında bitecek üç aylık dönemde satışlarının normale kıyasla 3 ila 4 milyar dolar arasında daha az olacağını öngören şirket, özellikle iPad ve Mac ürünlerinde sorun yaşacağını belirtiyor. CEO Tim Cook, sorunun ürünlerin temelinde yer alan yüksek performanslı çiplerden çok belirli bileşenlerin çalışmasını sağlayan eski teknolojili çiplerde olduğunu belirtti.
• Samsung: Küresel çip kıtlığı, Güney Kore merkezli şirketin bazı faaliyetlerini olumlu etkilerken bazılarında gerilemelere sebep olacak. Geçtiğimiz hafa yayımlanan ilk çeyrek raporunda Samsung, çip üretimi faaliyetlerinin ikinci çeyrekte hız kazanmasını beklediğini belirtirken diğer telefon üreticilerine tedarik ettiği ekranların satışının mevcut koşullar nedeniyle yavaşladığını; aynı zamanda kendi ürettikleri telefonlarda da parça eksikliği nedeniyle gelirlerin ve kârın azalmasını öngördüklerini açıkladı.

Neler olacak?

Çip kıtlığı, yakın zamanda sona erecek gibi görünmüyor. Küresel tedarik zincirlerinin yapısındaki dengesizlikleri göz önüne seren bu durum, üreticileri bölgeselleşmeye teşvik edebilir. Mart ayı sonunda, ABD’de 20 milyar dolar yatırım yaparak kuracağı iki yeni fabrikayla üretim kapasitesini artırmayı planladığını açıklayan Intel’in CEO’su Pat Gelsinger’ın, Avrupa’da bir fabrika kurmak için yaklaşık 8 milyar avroluk sübvansiyon istediğine yönelik haberler basına yansıdı. Şirket, kesin rakama yönelik iddiaları reddetse de Gelsinger, AB liderlerine yarı iletken endüstrisine yatırım yapmaları konusunda net bir çağrıda bulundu. Önümüzdeki dönemde Intel’in yerelleşme ve bölgeselleşme stratejilerine benzer hamleleri diğer çip üreticilerinden de görmemiz ihtimaller dâhilinde.