Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

Çin, Haziran 2026’da yayımladığı yeni “Beyaz Kitap”la küresel yönetişim vizyonunu daha açık biçimde ortaya koydu. Pekin, BM’nin güçlendirilmesini, Küresel Güney’in karar alma süreçlerinde daha fazla söz sahibi olmasını ve ticaret ile tedarik zincirlerinin önündeki engellerin azaltılmasını savunuyor. Bu yaklaşım, Çin’in ABD ile rekabetinde doğrudan bir hegemonya arayışından çok, ekonomik yükselişini sürdürebileceği daha çok kutuplu ve daha az korumacı bir düzen talebine işaret ediyor.

Kızıl Çin'in Beyaz Kitap'ı: Çin nasıl bir dünya düzeni istiyor?

Başlığı atınca yazıyı yazmak kolaylaşır derler ama genellikle iktidarın eylem ve söylemlerine eleştirel bir gözle yaklaşmaya alışık olduğumuz için bu sefer başlığı atınca biraz aklım karıştı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ama açıkça ifade etmek gerekir ki KKTC doğalgaz boru hattı kararı iktidarın, Türkiye Cumhuriyeti devleti adına son yıllarda attığı nadir doğru adımlardan biri.</li></ul>Yanlış anlaşılmasın, adaya gaz götürmek, elektrik üretimini fuel oil/motorin gibi pahalı yakıtlardan kurtarmak, hem daha temiz hem de daha ucuz enerjiye sahip olmasını sağlamak ve elektrik kesintilerinden kurtarmak değil asıl başarı olan. Bu anlamda geç bile kalınmış bir adım aslında boru hattı projesi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yıllardır deniz altından kablo hattı döşenecek, adaya Türkiye’den elektrik gidecek nutukları atılıyor ama bir türlü gerçekleşmiyordu. Bu sefer hayata geçecek bir proje olarak yaklaşıyor, en azından umut ediyoruz.</li></ul>Başarılı adım dediğimiz hattın çift taraflı planlanmış olması, bunun vurgulanması ve öne çıkarılması. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, açıklamasında özellikle vurguluyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Ve bu hattı biz aynı zamanda çift yönlü, yani kuzeyden güneye ve güneyden kuzeye gazı getirecek şekilde, yani Türkiye’den adaya, adadan ülkemize ve oradan da Avrupa’ya ulaştırmak üzere bu şekilde dizayn edeceğiz.”&nbsp;</blockquote>Rusya-Ukrayna savaşının ve Avrupa ülkelerinin Rus gazına ambargo uygulamasının başladığı dönemde, hesapsız kitapsız bir şekilde “Türkiye’nin doğalgaz için önemli bir merkez hâline gelebileceği… Rus gazını, Kafkasya ve Orta Asya’dan gelecek gazla birlikte Avrupa’ya bizim satabileceğimiz…” üzerine hamasi yaklaşımlar sergilenmeye, ayakları yere basmayan fikirler hakkında yazılıp çizilmeye başlandı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">O dönemde bunun olamayacağı, en azından hamasi nutuklarda belirtildiği şekilde olamayacağı yönünde bir <a fr-original-style="" href="https://www.enerjigunlugu.net/dogalgazda-turkiye-hubi-ne-kadar-mumkun-32088yy.htm" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazı</a> kaleme almış ve olursa da nasıl olabileceği konusunda fikrimi yansıtmaya çalışmıştım:</li></ul><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Türkiye’nin Karadeniz gazını çıkarması, Orta Asya kaynaklarından ilave gaz tedariki, orta uzun vadede Türkiye’yi Avrupa için önemli kılabilir. Bunların yanı sıra Avrupa için ana merkez olmayı hedefliyorsak Doğu Akdeniz gaz havzasında didişmenin, kavganın önüne geçip, çıkarılacak gaz için en uygun yolun Türkiye üzerinden olacağını hem kabul etmemiz hem kabul ettirmemiz gerekecektir. Uzun vadede üzerinde en çok kafa yorulması ve değerlendirilmesi gereken konu bu olsa gerek.”</blockquote>KKTC doğalgaz boru hattı projesini tam da bu tespit ve yaklaşım anlamında son derece başarılı ve önemli bir adım olarak değerlendiriyorum. Umarım aynı bakış açısı ile proje desteklenerek devam ettirilir.Doğu Akdeniz gaz havzası sadece Kıbrıs (Rum ve Türk kesimi olması bağlamından bağımsız) olarak değil, Mısır ve İsrail’de dahil olmak üzere son dönemde öne çıkan, doğalgaz rezervleri açısından oldukça önemli bir havza. Bölgenin toplam hidrokarbon değerinin 1.5 trilyon ABD doları&nbsp;civarında olduğu öngörülmekte.Evet rezerv var; kullanılmaya başlanılan yataklar var; İsrail, Mısır çıkarıyor, kendileri kullanıyor; LNG’ye çevirip satmaya çalışıyorlar ama kapasite sınırlı. Oysa gazın son kullanıcıya ulaştırılması, yani satılması, yani paraya çevrilmesi gerekiyor ki iş ekonomik olsun, harcanacak paranın karşılığı alınabilsin.&nbsp;En büyük kullanıcı Avrupa. Çıkarılacak gaz en az maliyetle ne kadar kısa yoldan Avrupa’ya ulaştırılabilirse tüm taraflar kazançlı çıkacak. Kıbrıs’ın tartışmalı ve uzun yıllar daha tartışmalı kalacak siyasi yapısı gereği aslında tüm taraf ülkelerin sorunlarına çözüm olacak mevcut zenginlik orada durmaya devam ediyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İşte KKTC doğalgaz boru hattı bu anlamda son derece değerli. Türkiye başlattığı hamleyi hamaset ve iç politika malzemesi yapmaktan uzak tutabilir ve "sadece senin, sadece benim" kavgasını bitirebilirse bu boru hattı iş yapar.</li></ul>Türkiye’den adaya gaz taşımak işin görünen kısmı… Asıl önemli kısım Doğu Akdeniz havzasından çıkacak gazın Türkiye’ye ve Avrupa’ya ulaştırılması ki, bu sadece Türkiye eliyle olamayacaktır. Avrupa Birliği (AB) ülkelerine, bir AB ülkesiyle çekişmeli olduğunuz sahadan gaz çıkarıp satamazsınız, almazlar. Putin gibi tek adam belasından kurtulmuşken kendilerini yine tek adam yönetimine tabi bir ülkenin ellerine teslim etmezler, kendileri de işin içinde olmalı.KKTC boru hattı adımı gerçekten doğru bir adım ancak iç siyaset malzemesi olarak değil, ekonomik kazanç anlamında stratejik bir hamle olarak değerlendirilmeli ve atılacak diğer adımlar devlet adamı mantığıyla buna göre planlanmalı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ortak kazanç diğer alanlarda da ortaklaşmayı, birlikte hareket etmeyi getirecek, muhtemelen siyasi ve toplumsal sorunların da daha barışçıl ve çift taraflı çözümlerine kapı aralayacaktır.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattı</h2>Doğrudan bu yazının konusu olmamakla birlikte, Türkiye’nin Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattı konusundaki yaklaşımı da bu süreci destekleyici bir unsur olarak karşımıza çıkmakta.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Temmuz 2026 sonu itibarıyla sona erecek sözleşmenin mevcut şekliyle uzatılmayacağı yönündeki Türkiye yaklaşımı doğru bir yaklaşımdır.</li></ul>Hürmüz Boğazı sıkıntılarının yaşandığı ve Körfez ülkelerinin kendilerine yeni çıkış noktaları aradığı bir dönemde, mevcut hattın uzatılması, kapasitesinin artırılması, hat güzergahına doğalgaz boru hattı eklenmesi gibi yaklaşımlar Türkiye’nin enerji merkezi olması hedeflerini destekleyici ve ayaklarının yere basmasını sağlayıcı hamleler olarak görülebilir. Türkiye’nin peşinde olduğu bölgesel merkez olma hedefi ancak Körfez ülkeleri ve Doğu Akdeniz havzası bileşenleri ile birlikte hareket ederek gerçekleşebilecektir.KKTC ve Irak hamleleri doğru hamleler doğru adımlar olmakla birlikte sadece Türkiye’nin kazanabileceği senaryolarda işe yaramayacak adımlardır.Bu adımlar ekonomik anlamda “kazan kazan” yaklaşımını içeren siyasi hamleler ile desteklenmeli ve hatta ekonomik birlikteliklerin siyasi çözümlere de kapı aralayacağı unutulmamalı.

Türkiye ile KKTC arasında imzalanan mutabakat zaptıyla iki ülkeyi denizin altından bağlayacak doğalgaz boru hattı için çalışmalar resmen başladı. Doğu Akdeniz gaz havzası sadece Kıbrıs (Rum ve Türk kesimi olması bağlamından bağımsız) için değil, Mısır ve İsrail’de dahil olmak üzere son dönemde öne çıkan, doğalgaz rezervleri açısından da oldukça önemli bir havza. Peki bu adımın getirileri ne olabilir?

KKTC Doğalgaz Boru Hattı: Başarıya giden yol mu?

Yazı: <a fr-original-style="" href="https://www.enerjigunlugu.net/birol-oguz-119y.htm" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Birol Oğuz</a>Yaklaşık dört yıldır süren ve oldukça da kanlı bir savaşın komşusuyuz. Ukrayna ve Rusya binlerce insanını yitirdi; ekonomileri, düzenleri bozuldu ama savaşmaktan vazgeçmediler. Kısa vadede vazgeçecek gibi de değiller.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya, kendince önemli olan kazanımları elde ettikten sonra top çevirmeye başlayıp Ukrayna’nın işgali tanıyarak barışa yönelmesini bekliyor. Ukrayna ise Avrupa ve ABD desteği ile Rusya’yı her yönden zor durumda bırakarak işgali sonlandırmaya çalışıyor.&nbsp;</li></ul>Türkiye bu işin neresinde derseniz, ilginç bir şekilde en kazançlı çıkanlar tarafında. Savaştan kazançlı çıkmak pek etik olmasa gerek ama gerçek bu.&nbsp;Savaşın başlaması ile birlikte Türkiye, her iki ülkeden de yoğun bir şekilde göç almaya başladı. Bu göçten pek şikayetçi olmadık çünkü gelenler paralı insanlardı ve sorun çıkarmadan, paralarını harcayarak ekonomiye katkıda bulundular. Antalya başta olmak üzere konut fiyatlarında ve kiralarda yükselişin dışında bir sakıncası yoktu. Aynı sitede, kardeş kardeş yaşayıp, votkalarını içip oturdular. Bizim için sorun çıkarmadan para harcamaları önemliydi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sonrasında Ukrayna’ya silah satıp para kazandık; Rusya’dan ucuza petrol ve petrol ürünleri almaya başladık. Özetle Türkiye bu savaştan oldukça kârlı çıktı.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">'Pirojni' döneminin sonu mu? </h2>Eski Sovyetler Birliği coğrafyasında, küçük pastalara genel olarak pirojni&nbsp;denir. Türkiye bu savaş sürecinde, uzun bir süre pirojni&nbsp;yer gibi tatlı bir dönem&nbsp;yaşadı ama son dönemlerde Ukrayna’nın saldırılarının ucu bir şekilde bize de dokunmaya başladı.Ukrayna, dron ve insansız hava araçlarını yoğun şekilde kullanarak Rus yönetimini zorlayabilmek için halkı rahatsız etme, sıkıntıyı halka indirme politikası doğrultusunda, Rusya’nın her tarafındaki petrol rafinerilerine saldırıları artırdı ve bunda da oldukça başarılı oldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya’nın mevcut durum itibarıyla rafineri kapasitesinin %25-40’ı arasında bir bölümünün devre dışı kaldığı ve kısa dönemde bu kapasitenin geri kazanılamayacağı değerlendiriliyor.&nbsp;</li></ul>Macro-Advisory Ltd. CEO’su Chris Weafer, “Rusya’nın petrol rafineri kapasitesinin yaklaşık üçte birinin devre dışı”&nbsp;olduğunu belirtiyor. Reuters, Haziran 2026’da benzin üretiminin, Haziran 2025’teki ortalama günlük seviyeye kıyasla %25 oranında düştüğünü bildiriyor.Energy Intelligence analisti Gary Peach, “Rusya'nın Haziran ayında yakıta dönüştürdüğü ham petrol miktarı, bir önceki yıla göre %25 azalarak günde 3.95 milyon varile düştü; bu da son yirmi yıldan fazla bir süredir görülen en düşük seviye” diyor.&nbsp;Sonuç olarak Rusya petrol işleme ve akaryakıt üretim kapasitesinin önemli bir kısmını yitirmiş durumda. Bugün itibarıyla hemen hemen tüm Rusya’da benzin sıkıntısı yaşanıyor ve iç piyasa satışlarına kısıtlamalar getirilmiş bulunuyor, ki <a fr-original-style="" href="https://www.enerjigunlugu.net/rusya-benzin-ihracat-yasagini-genisletti-67649h.htm" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">benzer uygulamalar</a> daha önce de yapılmıştı.&nbsp;2025 yılı itibarıyla yaklaşık olarak 40 milyon ton benzin, 80 milyon ton dizel yakıt üreten Rusya, petrol ihraç eden ülkeler örgütü OPEC’e göre, 2025 yılında, günlük 2.37 milyon varil petrol ürünleri ihracatı yaptı. Ancak yaşanan gelişmeler doğrultusunda benzin ve jet yakıtı ihracatı&nbsp;Moskova’nın kararıyla yasaklanmış durumda. Dizel yakıt konusunda henüz ciddi bir kısıtlama yok. Ancak önümüzdeki günlerin ne getireceği hiç belli olmaz.&nbsp;Bizim için pirojni kapısının kapandığı veya kapanacağı nokta da işte tam burası. Türkiye dizel yakıt konusunda net ithalatçı. 2025 yılında yaklaşık 13 milyon ton ithalat ve 3 milyon ton ihracat gerçekleştirmiş. Ve bu ithalatın 11 milyon tonu Rusya’dan gerçekleşmiş.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kabaca toparlayacak olursak, Türkiye üretim açığını kapatmak ve iç piyasada kullanmak üzere ithal ettiği dizel yakıtın tümünü <a fr-original-style="" href="https://www.enerjigunlugu.net/rusyanin-en-buyuk-4-enerji-musterisi-turkiye-63655h.htm" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Rusya’dan alıyor</a>.&nbsp;</li></ul>Bir başka ifadeyle, yıllık 27 milyon ton civarında dizel yakıt tüketen ülkemiz bunun neredeyse %40’nı Rusya’dan tedarik ediyor ve ne şanslıyız ki gayet uygun bir fiyatla alabiliyoruz. Rusya’da yaşanan akaryakıt krizi bizi etkilerse işte tam da bu noktadan etkileyecek ama hemen korkmaya gerek yok. Çünkü Rusya tarafından dizel yakıta getirilen bir ihracat yasağı henüz yok.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Benzine getirilen sınırlama ve yasaklar dizel için de söz konusu olabilir mi?&nbsp;</h2>Olabilir ama daha düşük bir olasılık. Şimdilik sadece üretici olmayan firmaların dizel yakıt ihracatı yapması yasaklanmış durumda. Çünkü daha önce bir kez denenmiş ancak kısa süre sonra gerçekleşen üretim aynı hızla tüketim noktalarına iletilemediği için depolama sorunları ortaya çıkmış, dolayısıyla kontrollü bir şekilde ihracata devam edilmiş.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya ihtiyacının iki katı dizel üretim gerçekleştiriyor ama önümüzdeki dönem saldırılar devam eder ve mevcut kapasitenin de altında üretim söz konusu olursa tabii ki dizel yakıt için de ihracat yasağı gelebilir.&nbsp;</li></ul>2025 yılı rakamlarına göre, Rus petrol ürünlerinin en büyük alıcıları listesinde Türkiye %20 pay ile ilk sırada. Hem de diğer alıcıların açık farkla önünde. Rus petrolünün ikinci en büyük müşterisi %9,0 pay ile Çin. Ardından %7,3 ile Singapur geliyor. Brezilya, Mısır ve Hindistan da %7’şer paya sahip. Rus petrolü ithalatında önemli payı bulunanlar arasında, kendisi de bir petrol ihracatçısı olan Suudi Arabistan’ın (%6,6) bulunması ise ilginç. Diğer alıcılar Tayvan (%4), Senegal (%2,5), Libya (%2,4), Endonezya (%2), Fas (%2) ve Tunus (%2) olarak sıralanıyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dizel yakıta ihracat yasağı getirilmesi durumunda, Türkiye'de dizel yakıt sıkıntısı yaşanacak mı?&nbsp;</h2>Buna yanıtım kısa ve net: Hayır! Mevcut 16 milyon tonluk dizel üretimi, ulusal rafineri kapasiteleri doğrultusunda bir miktar artırılabilir, 20 milyon ton civarlarına çıkabilir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya’dan ithalat kapısı kapansa bile dünya ölçeğinde yoğun bir üretim-tüketim dengesizliği olmadığı sürece (ki dizel ve nafta konusunda bazan dengesizlikler olabiliyor) Türkiye, Rusya’dan ithalatın kesilmesiyle ortaya çıkacak dizel açığını, başka kaynaklardan, normal piyasa fiyatı üzerinden tedarik ederek yoluna devam edecektir. </li></ul>Noktayı koymadan belirtmek gerekir ki ucuza alınan dizel yakıt fiyatı iç piyasaya verildiğinde ucuz fiyat üzerinden değil dünya ortalaması üzerinden fiyatlandırılıyor. Yani aslında son tüketicinin ucuz fiyattan faydalandığını söyleyemiyoruz. Bu kapsamda tedarik fiyatındaki yükselme piyasaya aynı şekilde yansımayabilir de.&nbsp;Yani, pirojni&nbsp;yiyemeyecek olanlar Türkler değil, ucuza ithal edip pahalıya satanlar olacaktır.

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Finans dünyasındaki en önemli gelişmeler.

EXANTE

Eski Sovyetler Birliği coğrafyasında, küçük pastalara genel olarak "pirojni" denir. Türkiye bu savaş sürecinde, uzun bir süre "pirojni" yer gibi tatlı bir dönem yaşadı ama son dönemlerde Ukrayna’nın saldırılarının ucu bir şekilde bize de dokunmaya başladı. Rusya'nın Ukrayna'nın rafineri saldırıları nedeniyle dizel ihracatına yasak koyma ihtimali Türkiye'ye pirojni kapısını kapatacak mı?