Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

Azerbaycan’daki okul kıyafeti düzenlemesiyle başlayan tartışma, kısa sürede laiklikten İsrail’le ilişkilere uzandı. Bakü’nün Türkiye’den gelen eleştirilere sert yanıtı, uzun süredir biriken bir rahatsızlığı da açığa çıkardı. Peki iki ülke arasındaki gerilim nasıl bu noktaya taşındı?

Bir millet, iki devlet: Azerbaycan-Türkiye ilişkileri neden gerildi?

Sadece bizim ülkemiz açısından değil, neredeyse bütün dünya için prestij sektörlerinden biridir savunma sanayii. Teknolojik yeterlilik ister, ciddi bir sanayi altyapısına ihtiyaç duyar, kalifiye iş gücü gerektirir, önemli bir gelir kaynağıdır ama hepsinden öte bir ülke için güç ve bağımsızlık göstergesidir. “Size kafa tutabilirim, çünkü silahımı ben üretiyorum” demektir kısacası.Ülke içinde vatandaş bundan gurur duyar, kendini güvende hisseder; yabancı ülkelere ise bir mesaj verir, “Ben de varım, ayağınızı denk alın” der. Lider ülke olmanın olmazsa olmazlarından biridir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ülkemiz açısından durum gerçekten böyle midir, irdeleyeceğiz ama aşama aşama gidelim ve önce başlıktaki soruya dönelim.</li></ul>Yanıt bir bakış açısına göre evet, oldukça büyük ilerleme kaydettik; yerlilik oranımızı, ihracatımızı ve gelirimizi artırdık, ithalatı ve gideri azalttık, hepsinden önemlisi bağımlılığı düşürdük. Ama gerçekten çağ atladık mı?Bunu biraz tartışmamız lazım. Ancak önce rakamlara, istatistiklere bakalım. Rakamların bize söyleyeceği çok şey var. Örneğin aşağıdaki grafik. Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından verilen resmî rakamlara göre ülkemiz, 2002 yılından bugüne savunma ihracatını tam 40 kat artırmış. 250 milyon ABD dolarından 10 milyar ABD dolarına çıkarmışız. Önemli bir büyüme, muhteşem bir sıçrama. Yerlilik oranımız da yine SSB verilerine göre %80 civarında. Müthiş bir rakam.<img src="https://images.aposto.com/2026/9/5/1790936349175.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.54" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">SSB internet sitesinden alınmıştır.Bu muhteşem gelişmede doğal olarak savunma sanayii firmalarımızın payı var ve onlarda dünya ölçeğinde kendi gelişimlerini ortaya koyuyorlar. Bunu da yine rakamlardan görebiliyoruz.ABD’de yayın yapan Defence News dergisi her yıl olduğu gibi, dünyanın önde gelen savunma sanayii şirketlerini yayınladığı Defence News Top 100 listesini 31 Ağustos tarihinde açıkladı. Ülkemizden 5 şirketin yer aldığı listede, ASELSAN 40. (4,46 milyar dolar), TUSAŞ 48. (3,65 milyar dolar), listeye bu yıl ilk kez giren ARCA 53. (3 milyar dolar), ROKETSAN 64. (2,37 milyar dolar) ve MKEK 81. sırada (1,42 milyar dolar) kendilerine yer bulurken, sıralamaya giren şirketlerimizin sayısının ve sıralarının her yıl arttığını kolayca görebiliyoruz bu listeden. Savunma sanayiimizin gelişimini görmek için önemli bir gösterge.&nbsp;Sektördeki gelişimi görmemizi sağlayacak bazı başka rakamlar da var. Dünya pazarındaki sıralamamız&nbsp;örneğin. Dünyada sektörel olarak silah ticaretini takip eden ve bilgileri toplayarak düzenli olarak yayımlayan iki temel kuruluş var. Birisi, Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (Stockholm International Peace Research Institute – SIPRI), diğeri ise Rusya merkezli Dünya Silah Ticareti Analiz Merkezi (Centre for Analysis of World Arms Trade – CAAM).<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bunlardan SIPRI, kendine özgü bir hesaplama yöntemi kullanıyor. Sözleşme tutarlı değil, ürünün sağlayacağı gücü, katkıyı merkeze alan bir yöntem ama istatistikleri bütün dünya tarafından kabul gören bir kuruluş. CAAM’ın da hesaplama yönteminde de bazı farklı yaklaşımlar var ama ülkemizin gelişimini ve dünya ölçeğindeki yerini bu iki kuruluşun rakamlarında da görebiliyoruz.&nbsp;</li></ul>CAAM verilerine göre, ülkemizin 2025 yılı ihracat tutarı 4,23 milyar dolar ve küresel sıralamadaki yeri 8. sıra (Çin ve İspanya’nın önünde). SIPRI verileri biraz daha farklı. Kendi hesap yöntemine ve 5 yıllık dönemsel analize göre 539 milyon puanımız var ve dünya ölçeğindeki sıralamamız 11'incilik. Bizim SSB verileri ile küresel ölçekteki yerimize bakacak olursak Fransa’nın bile önüne çıkıp kendimize ilk 5 içinde yer buluyoruz ama gerçek durum tam olarak öyle değil.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Özetleyecek olursak yerel otorite rakamları ile uluslararası bağımsız kuruluş rakamlarını karşılaştırdığımızda, hacimde aynı büyüklükten, gelişimde aynı orandan bahsedemiyoruz ama kesinlikle ciddi bir gelişim ve sıçrama görüyoruz.&nbsp;</li></ul>Küresel pazardan yaklaşık %1.8 pay almışız ki çok ciddi bir rakam. Otomotivde bu rakamın yaklaşık %1.5 olduğunu düşündüğümüzde sektörün ulaştığı noktanın önemini daha net kavrayabiliriz. Sektörün yurt dışı satış başarısını görmek için, son 20 yılı veya SSB grafiğine göre 2002 sonrasını yerel otorite verileri ile değerlendirirsek tam olarak 40 katı bir artış görüyoruz.&nbsp;SIPRI veya CAAM aynı oranda sıçramaya işaret etmiyor ama aynı dönem için gelişim, SIPRI’ya göre 21 kat, CAAM verilerine göre ise 17 kat. Aynı dönemde Türkiye ekonomisinin toplam büyümesinin yaklaşık 7 kat olduğunu değerlendirdiğimizde savunma sanayiinin gerçek anlamda bir gelişme ve sıçrama gösterdiği çok aşikar bir şekilde karşımıza çıkıyor.Ülkemizin kara, hava ve deniz platformlarında özgün üretime yönelmiş olmasının yerli tedarik projelerinin ithalat oranını azaltırken ihracat yeteneğimizi artırdığı, ana platformlarda kullanılan alt sistemlerde de yerel katkı payının artması ve tercih edilmesinin bu sistemlere de ihracat fırsatları doğurduğu, mevcut gelişimi açıklamak için ilk aklımıza gelen tespitler olabilir.İnsansız hava araçları (İHA) konusunda, dünyada söz sahibi bir ülke konumuna gelmiş olmamız öne çıkan bir diğer unsur ama Ukrayna savaşı veya Sahraaltı Afrika’ya yapılan&nbsp;satışların dönemsel olabileceğini de görmemiz gerekiyor. Türkiye, ihracatının yaklaşık %9’nu savaşta olan Ukrayna’ya yaparken birçok ülkenin savunma ürünleri ihracatından imtina ettiği Sahraaltı Afrika’ya silah ihraç eden ülkeler arasında Çin ve Rusya’dan sonra geliyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yazının başında belirttiğimiz gibi, rakamlar çok şey söylüyor ve gelişimi çok açık gösteriyor ama bu gelişimi “çağ atlama” olarak değerlendirmek ne kadar doğru, biraz da bu yönüne bakmakta fayda var.</li></ul>Kurtuluş Savaşı döneminden başlayarak Cumhuriyetin ilk yıllarından beri önemini kavrayıp üzerinde durduğumuz savunma sektörü, İkinci Dünya Savaşı ve NATO üyeliğinin ardından neredeyse tamamen ABD güdümüne girmişti. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında uygulanan ambargoyla birlikte sektör yeniden öncelik kazandı ve kurulan Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı (TSKGV) şirketleriyle ilk büyük sıçramasını yaptı. Hâlâ ASELSAN, TUSAŞ ve ROKETSAN gibi vakıf şirketleri sektörün öncülüğünü yapıyor ancak bunlara BAYKAR, ACRA gibi özel sektör firmaları da eklenmiş durumda.Savunma sektörü yolculuğuna teknolojik yeterlilikten çok ithal ikameci, lisans altında üretim yapan bir sektör olarak başlarken 2000’li yıllara gelindiğinde daha fazla teknolojik yetkinliğe sahip, ihracat odaklı bir yönelim sergilemeye başladı. Günümüzde ise SSB verilerine göre %80 yerlilik oranına sahip dev bir sektör hâline geldi. Ancak işin püf noktasını ve yazımızın ana konusunu tam olarak kalan %20’lik kısım oluşturuyor.Lisanslı üretim, montaj hatları, alt sistem ve sistem üretimleri derken özgün platform tasarımlarına geldik çattık ama tasarladığımız uçağın, tankın, geminin motoru hâlâ yabancı. ABD’den alacağımız motor ile yerli uçak yapacağız, sonra motoru da yapacağız. MTU motor vermiyorum dediği için hâlâ özgün tankımıza tam olarak kavuşamadık, proje yıllarca gecikti. Çok övündüğümüz gemilerin motorları da keza ithal. Radar ve elektronik harp sistemlerinde kullandığımız bazı çekirdek teknolojiler hâlâ ithal. Aynı durum optik sistemler ve haberleşme sistemleri için de geçerli.&nbsp;Yani yerel imkanlarla yapabileceklerimizin bir sınırı var ve neredeyse gelip o sınıra dayandık. İşte o sınırı geçtiğimizde artık gelişimden değil, “çağ atlamaktan” söz edebileceğiz. Ancak bu sınır doğrudan savunma sektörüyle ilgili değil. O sınır, bilim ve teknoloji sınırı.&nbsp;Son teknoloji bilgisayarları ve yazılımları alıp değerli mühendislerimizle tasarımlar yapabiliyoruz. İthal ettiğimiz son teknoloji makineleri kullanarak kartlar, modüller üretebiliyoruz. Ama en hassas, en kritik unsurlara geldiğimizde yine dışarıya dönüyoruz.Çünkü o noktada sanayi ürünü üretme kısmı bitiyor, bilim ve teknoloji üretme kısmı başlıyor. Ülke yöneticileri açısından da sektöre güvenip dışarıya kafa tutabilmenin kritik sınırı&nbsp;aslında tam olarak burası. F-35 programından çıkarılmışken F-16’ları modernize etmek için yine aynı ülkeden destek bekliyor, kendi yapacağınız savaş uçağı için motor talep ediyor ve bunu da ileride kendiniz üretmeyi hedefliyorsanız o ülkeye ne kadar kafa tutabilir, ne kadar karşı durabilirsiniz?<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Oldukça iyi olduğumuz ve büyük gelişim gösterdiğimiz bu sektörde yıllardır ana muharebe tankımız ortada yok, muharip savaş uçağı programımız aksadı, yıllarca geciktik. Deniz platformlarında Alman MTU motorları kullanıyoruz. Başka örnekler, başka bağımlılıklar da var.</li></ul>Türkiye savunma sanayiinde büyük bir gelişim gösterdi. Resmî kaynakların ve onların güdümündeki medyanın abarttığı kadar değil belki ama büyük ve önemli bir gelişme bu. Bağımsız kaynakların verileri, istatistikleri de ortada. Büyük&nbsp;gelişme gösterdik ama “çağ atlamadık”. Sınırına geldik, dayandık. Buradan ileri gitmenin yolu ise artık doğrudan sektöre bağlı değil.Ülke olarak farklı bir boyuta geçmemiz gerekiyor. Toryumumuz var diye sevinmenin tek başına bir anlamı yok; o toryumu işleyecek teknolojiye sahip değilseniz bunun karşılığı sınırlı. Bağımlı olmadan uçak motoru üretmek, en basit hâliyle o motorun ısısına dayanacak metalin, boyanın, perçinin teknolojisine sahip olmaktan geçiyor. O teknolojiye sahip olunduğunda ise çağ atlayan yalnızca savunma sektörü değil, ülkenin kendisi oluyor.

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İş dünyasındaki en önemli gelişmeler.

Pareto

Savunma ihracatı 2002’den bu yana katlandı, yerlilik oranı %80’e ulaştı, Türk şirketleri küresel sıralamalarda yükseldi. Ancak motorlardan kritik elektronik ve optik teknolojilere uzanan kalan %20, Türkiye’nin savunma sanayiindeki asıl sınırını gösteriyor. Bu sınırı aşmak ise daha fazla silah üretmekten değil, bilim ve teknoloji üretebilmekten geçiyor.

Savunma sanayii büyüdü: Peki Türkiye gerçekten çağ atladı mı?

Yaklaşık 50 yıllık bekleyişin ardından Akkuyu NGS üretim aşamasına yaklaşırken Türkiye, elektrik tüketiminin yaklaşık %10’unu nükleerden karşılamaya hazırlanıyor. Ancak santralin yakıtından bakımına kadar Rusya’ya bağlı yapısı, enerji çeşitliliği sağlayacak bu yatırımın aynı zamanda yeni ve uzun vadeli bir stratejik bağımlılık yaratıp yaratmadığı sorusunu gündeme getiriyor.

Akkuyu meselesi: Enerjide çeşitlilik mi, yeni bir bağımlılık mı?

Geçen yılın ortalarında, Temmuz 2025’de, ABD Başkanı Donald Trump ve Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, İskoçya’da biraraya geldiklerinde temel anlaşmazlık konusunu ticaret ve ekonomi oluşturuyordu.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Trump, “Bizim ekonomimiz şu an dünyanın en güçlü, en sıcak ekonomisi. Sizin durumunuz (Avrupa ekonomisi) ise pek iyi gitmiyor” derken Ursula von der Leyen de “Gerçekçi olalım; enflasyon, tedarik zinciri baskıları ve küresel dalgalanmalar göz önüne alındığında sizin durumunuz da bizden daha iyi değil. İki tarafın da birbiriyle dengeli bir ticarete ihtiyacı var” diyerek karşılık vermişti.</li></ul>Ekonomik durgunluk, yüksek enflasyon ve artan maliyetler yalnızca ABD ve AB’nin problemi değildi. Savaşlar, pandemi, tedarik kanallarında yaşanan sıkıntılar, enerji krizleri, artan maliyetler, Çin’le rekabet etmenin giderek zorlaşması derken son yıllarda pek çok ekonomi ciddi sorunlar yaşamaya başladı. Almanya ve Japonya gibi devasa ekonomilerin de aynı sorunlarla boğuşması, meselenin boyutunu daha açık biçimde ortaya koyuyordu.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">IMF’nin son dört yıllık büyüme rakamları, Çin’in ortalama %5, ABD’nin yaklaşık %2,5 büyüdüğünü; özellikle Almanya’nın neredeyse hiç büyüyemediğini, Japonya’nın ise %1 civarında kaldığını gösteriyor.</li></ul>Her ikisi de sanayi ve teknoloji alanında dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alırken son yıllarda Çin’le rekabet etmenin zorluğunu daha fazla hisseden ülkeler arasına girdiler. Büyüme rakamlarındaki olumsuzluğun ardında artan maliyetler, yaşlanan işgücü, rekabet gibi birçok sebep sıralanabilir ancak yazımızın konusu niçin büyüyemedikleri değil, bu sorunun üstesinden nasıl gelmeye çalıştıkları.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu iki ülke özelinde, ancak İtalya gibi bazı başka ülkelerde de ekonomik durgunluğu aşmak amacıyla savunma harcamalarına ağırlık verildiğini görüyoruz.</li></ul>Son yıllarda Rusya-Ukrayna savaşı, ABD’nin NATO harcamaları konusunda Avrupa’ya rest çekmesi, Ortadoğu’da özellikle İsrail kaynaklı bitmek bilmeyen çatışmalar, Asya’da Hindistan-Pakistan gerilimi ve özellikle Çin kaynaklı güvenlik kaygıları nedeniyle savunma harcamaları sürekli artıyor. Özellikle 2025, savunma harcamalarında önemli artışların kaydedildiği bir yıl oldu.Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine göre dünyadaki askerî harcamalar, 2025’te yaklaşık 2,9 trilyon dolara ulaşarak 2024’e göre reel olarak %2,9 arttı. Aynı dönemde dünya ekonomisi ise özellikle Asya’nın katkısıyla, Hindistan %7 ve Çin %5 büyürken, %3,2 büyüdü.İlginçtir, savaşmaktan zevk aldığını düşündüğümüz veya en azından savunma sanayiini ayakta tutmak için tüketimi sürekli canlı tutmaya çalışan Amerika Birleşik Devletleri’nde savunma harcamaları azalırken savunma ihracatı artmaya devam ediyor. Harcamalar Avrupa’da %14, Asya ve Okyanusya’da ise %8,1 arttı. ABD, Çin ve Rusya’nın toplam 1,5 trilyon dolarlık harcaması küresel toplamın %51’ini oluşturdu. Almanya yıllık bazda %24 artışla 114 milyar dolar, İspanya %50 artışla 40,2 milyar dolar harcarken Japonya 60 milyar dolar sınırına yaklaştı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Savunma harcamaları büyüme getirir mi?</h2>Savunma harcamaları aslında atıl, ölü yatırım olarak kabul edilir. Normalde hiç kullanmak istemeyeceğiniz, çoğunlukla da kullanmadığınız milyarlarca dolarlık savaş oyuncağına yatırırsınız paranızı. Çoğunu depolara kapatır, bazılarını paslanmasın diye arada bir tatbikat adı altında kullanırsınız veya çatışmalarda tüketip sonra yerine yenisini koyarsınız.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu yönüyle savunma harcamalarını artırmanın Keynesyen politika etkisi dışında ekonomiye ciddi bir katkı sağlamasını beklemek pek mantıklı değil. O da alımlarınızı yerel kaynaklardan yapıyorsanız...</li></ul>Diğer taraftan savunma sanayii, teknolojik gelişmenin ve sanayileşmenin temel bileşenlerinden biri. Bugün sivil sektörde kullandığımız birçok teknoloji, aslında savunma amaçlı geliştirilmiş teknolojilerin eskimiş veya birkaç üst versiyonu üretildiği için ticari kullanıma açılmış hâli.İnternet, ABD Savunma Bakanlığı bünyesinde iletişim sağlamak amacıyla geliştirildi ve ilk olarak 1969’da ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network) adı altında kullanıldı.GPS teknolojisi de biz daha kolay adres bulalım diye değil, silahlar hedeflerini daha kolay bulsun diye geliştirildi. Bir melodiyi dinletince size şarkıyı ve şeceresini veren teknoloji telefonlarımızda ayağa düştüğüne göre onun askerî versiyonunun ne kadar daha yetenekli olabileceğini, sesimiz ve görüntülerimizle neler yapılabildiğini düşünün.Tekstil ve gıda dahil aklınıza gelebilecek pek çok sektörde savunma amaçlı çalışmalar teknolojinin itici güçlerinden biri oldu. Ölü yatırım mı, teknolojik gelişmenin temel kaynaklarından biri mi tartışılır ancak gerçek olan şu ki savunma harcamaları bazı durumlarda ekonomik durgunluğun çaresi olabiliyor. Özellikle de teknolojik yeterliliğe sahipseniz, yerli üreticiyseniz ve aynı zamanda ihracat yapabiliyorsanız...<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Avrupa'yı yeniden silahlandırma planı: Hazırlık 2030</h2>AB bünyesinde hazırlanan 2030 hedefli Yeniden Silahlanma Planı tam da bu noktaya vurgu yapıyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">“Avrupa savunmasına yatırım yapmak hem mevcut hem de gelecek nesiller için kalıcı barışa ve uzun vadeli istikrara yatırım yapmak anlamına gelir. Ancak sadece bu kadarla sınırlı değil. Aynı zamanda teknolojik yeniliği artırmak, Avrupa'nın rekabet gücünü desteklemek, bölgesel kalkınmayı teşvik etmek ve ekonomik büyümeyi güçlendirmek anlamına da gelir.”</blockquote>AB, Almanya öncülüğünde savunma bütçelerini artırmaya yönelirken bunu yalnızca ABD’nin baskısıyla veya Ukrayna’ya destek vermek için yapmadığının da farkında.<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">“Ancak, sadece daha fazla harcama yapmak yeterli değil. Üye devletlerin daha iyi harcama yapmaları, birlikte çalışmaları ve Avrupa şirketlerine öncelik vermeleri gerekiyor. AB, üye devletlerin yatırımlarını koordine etmelerine ve Avrupa içinde savunma ekipmanı geliştirmelerine yardımcı olarak bunu destekleyebilir.”</blockquote>AB, özellikle artan enerji maliyetleri nedeniyle Çin karşısında rekabet gücünü kaybedip ekonomik durgunluğa girerken, otomotiv başta olmak üzere temel ihracatçı olduğu bazı sektörlerde müşteri durumuna düşmüşken çareyi savunma sanayiinde bulmuş gibi görünüyor. “Teknolojisinden üretimine ve finansmanına kadar AB bünyesinde yaptığımız takdirde dışarıya kaynak aktarmadan kendi ekonomimizi durgunluktan çıkarabiliriz” diyorlar.İşin AR-GE kısmına da 150 milyar avro pay ayrılıyor ki teknoloji ABD’den alınmasın, sistem ve platformlar Avrupa içinde geliştirilebilsin.AB gibi gelişmiş bir coğrafyada “Bütçeden savunmaya ayırdığımız payı artıracağız, savaş için daha çok para harcayacağız” derseniz vatandaşı, seçmeni ikna etmeniz kolay olmayabilir. Neyse ki Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı ve ABD’nin “Ben gidiyorum, başınızın çaresine bakın” mesajı, artan savunma harcamalarını vatandaşlara anlatabilmek için gerekli zemini de sağlamış oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne koyup ne almayı planlıyorlar?</h2>AB, 2030’a kadar 800 milyar avro savunma harcaması planlıyor. Buradaki aslan payı Almanya’nın. Almanya savunma bütçesini GSYH’nin %2,1’i seviyesinden %3,5’e çıkarırken 2029 sonrası yıllık harcama hedefini 100 milyar avro olarak belirliyor.Goldman Sachs ekonomistlerine göre AB genelinde artan savunma harcamalarıyla birlikte 2026’da %1,3 büyüme öngörülürken 2029 itibarıyla Almanya özelinde savunma harcamalarından kaynaklanan %0,8 ilave büyümeden söz ediliyor.Alman DekaBank ve Ernst &amp; Young’ın ortak çalışması Avrupa Egemenliğine Giden Yol: Savunma dokümanında, planlanan savunma harcamalarının yalnızca Almanya’da GSYH’yi en az %0,9 artırması ve yılda yaklaşık 360.000 işi güvence altına alması veya yaratması beklendiği belirtiliyor.<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">“Tüm NATO üyesi Avrupa ülkelerinde, savunma ve askeri teçhizata yapılan yatırımlar yaklaşık 1,9 milyon işi güvence altına alıyor; bunların yaklaşık 600.000'i doğrudan savunma sanayinde, yaklaşık bir milyonu ise dolaylı olarak tedarikçilerde. Buna ek olarak, kurumlar vergisi, gelir vergisi ve sosyal güvenlik katkı paylarından yeni kamu gelirleri elde edilecek. Bunların toplamda yılda yaklaşık 4,1 milyar avro artması bekleniyor.”</blockquote>Rapor, savunma sanayii dışında imalat sektörü, metal sanayi, teknoloji ve bilişim şirketleri ve hizmet sağlayıcıların da büyüme ivmesinden yararlanacağını, özellikle otomotiv sektöründen birçok şirketin savunma sanayiine doğru genişleyeceğini öngörüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sadece Avrupa mı?</h2>Son yıllarda ekonomik büyüme konusunda sıkıntılı bir dönem geçiren Japonya’da da benzer bir süreç yaşanıyor.ABD’nin geri çekilme sinyalleri vermesi ve müttefiklerine savunma harcamalarını artırma çağrısı yapmasının ardından Çin, Kuzey Kore ve Rusya’yı ana tehdit unsurları olarak gören Japonya, kendini daha korunmasız hissetmeye başlayarak savunma harcamalarını önemli ölçüde artırdı.Yıllardır artan savunma bütçesi 2026 için neredeyse 60 milyar dolar seviyesine ulaştı. Böylece GSYH’nin %2’si oranında savunma bütçesi hedefine ulaşma yolunda önemli bir eşik aşılmış oldu.Japonya, yıllardır uyguladığı ölümcül silah ihracatına yönelik yasağı da Nisan 2026 itibarıyla kaldırarak savunma sanayiinin kendi bütçesiyle sınırlı kalmamasının önünü açtı.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki artan savunma harcamaları gerçekten Almanya, Japonya veya aynı politikaları uygulamaya başlayan diğer ülkeleri içinde bulundukları ekonomik durgunluktan veya yavaşlamadan çıkarabilecek mi?</li></ul>Bu sorunun tek bir yanıtı yok. Daha önce belirttiğimiz gibi savunma harcaması ülke içinde kalıyorsa, ana sistem ve alt sistemler de büyük ölçüde ülke içinden tedarik ediliyorsa evet, savunma harcaması ekonomiyi kısa vadede kıpırdatır. Savunma projeleri genellikle uzun vadeli olduğu için orta vadede de güçlü bir ivme yaratabilir. Ancak uzun vadede talep aynı ölçüde devam etmez, depolar silahla dolar ve ana platform üretimleri tamamlanırsa bu etki zayıflayabilir.Almanya ve Japonya gibi önemli teknoloji ülkeleriyseniz işiniz daha kolay. Araştırma-geliştirme kısmına da bütçe ayıracağınız için üniversitelerinizden başlayarak bir ilerleme ortaya çıkar. Yeterli teknolojiye ve sanayi altyapısına sahipseniz savunma amaçlı geliştirdiğiniz sistemler başka alanlarda da kullanılabilir ve diğer sektörlerde gelişme sağlayabilir. Hele bir de ihracat yapıyorsanız ülkeye ciddi döviz girişi sağlarsınız; daha fazla finansman, üretim ve büyüme...<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Örnek mi? 2025’te ABD’nin savunma ürünleri ihracatı yaklaşık 330 milyar dolar ve toplam ihracatının %10’u seviyesinde. Savunma sanayii gelişkin olan ülkeler büyümede de çok sıkıntı yaşamıyor.</li></ul>Kısacası savunma sanayiine bütçe ayırırsanız ekonomik büyümeye kısa ve orta vadede katkı sağlar; teknolojisini geliştirmeye de bütçe ayırıyorsanız uzun yıllar ekmeğini yersiniz. Ama teknoloji sahibi değilseniz, savunma harcaması diye yurt dışından silah, platform veya alt sistemler alıyorsanız... Geçmiş olsun. Yalnızca para harcar, başka ülkelerin ekonomilerine katkı sağlarsınız.

Avrupa’dan Japonya’ya birçok ülke, artan güvenlik kaygılarıyla birlikte savunma bütçelerini büyütüyor; bu harcamaların teknoloji, istihdam ve sanayi üzerinden ekonomiye de ivme kazandırması bekleniyor. Peki silahlanma, durgun ekonomiler için gerçekten bir büyüme motoruna dönüşebilir mi?

Savunma bütçeleri büyürken: Ekonomik durgunluğun çaresi silahlanma olabilir mi?

Trump’ın çılgın hâlleri, olayın ciddiyet ve gerçekliğini önemli ölçüde gölgelemekle birlikte, son yıllarda ABD dış politikasında çok ciddi değişimler görmeye başladık.19. yüzyıl başlarından dünya savaşları dönemine kadar “yalnızcılık” politikası gereği, etliye sütlüye karışmayan; kendi ülkesi, en fazla kendi kıtası ile ilgilenen; gelişimini, büyümesini de önemli ölçüde bu politikaya borçlu olan ABD, özellikle ikinci paylaşım savaşı sonrası bu politikayı iyice bir kenara bırakarak dünyamızın başına bela egemenlerden biri hâline gelmişti.İki kutuplu dünyada, kutuplardan biri olan SSCB’nin yıkılması ile de neredeyse dünyanın tek söz sahibi ülkesine dönüşen ABD, daha önceden de işaretler vermeye başlamış olsa da 2025 yılı ile birlikte eski politikasına tekrar dönme kararını açık açık ifade etmeye başladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2025 Aralık ayında yayımladığı Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi (NSS) ile ABD hükümeti, “küresel liderlik” sevdasından vazgeçtiğini, artık kendine ve bölgesine önem vereceğini bütün dünyaya açıkça ifade ediyordu. Yeni dönem Trump’ın ağzından düşürmediği “Önce Amerika” dönemiydi.</li></ul>19. yüzyıldaki Monroe Doktrini ve yalnızcılık döneminden farklı olarak, küresel anlamda geri çekilen ABD, Amerika kıtasını birincil ulusal güvenlik ve çıkar alanı olarak belirlemekle birlikte Ortadoğu ve Hint-Pasifik bölgesini de ilgi alanı olarak belirliyor ama çıkarlarına ters düşmeyecek şekilde serbest olmasını yeterli görüyordu. Avrupa’yı ise nükleer koruma dışında kendisiyle baş başa bırakıyordu. Kısacası, "Bölgeme çekiliyorum ama önem verdiğim ve beni doğrudan etkileyebilecek bazı yerlerden dikkatimi ve ilgimi eksik etmeyeceğim" diyordu."Peki dünya devi diye andığımız hegemon ABD, niçin böyle bir strateji, dış politika değişikliğine gerek duydu?" derseniz yanıt açık ve net: “Çin gerçeği…”Trump, ikinci dönemi ile birlikte her fırsatta Çin’in gümbür gümbür geldiğini; yarışmakta, onunla baş etmekte zorlandığını; toprağın ayakları altından kaydığını ifade ediyordu. Satın alma gücü paritesine göre dünyanın 1 numaralı ekonomisi hâline gelen Çin, çok yakın bir gelecekte nominal ölçekte de bir numara olma yolunda hızla ilerliyor.Düşünsenize, her ay 100 milyar ABD dolarının üstünde ticaret fazlası veren bir ekonomi. Görünürde komünist bir rejim ama ucuz ve devasa üretim hacmi ile aslında dünyada kapitalist sisteminin devamını sağlayan, tüketim ekonomisini ayakta tutan bir dev.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İşte bu gerçekten yola çıkarak, yeni stratejisini belirleyen ve küresel ölçekte Çin ile mücadelenin imkansızlığını kabul eden ABD, ancak kendi bölgesinde bu mücadeleyi verebileceği kararı doğrultusunda da çalışmaya başladı.</li></ul>Aslında özet ama yine de uzun bir giriş olmakla birlikte ABD’nin bundan sonraki adımlarını ve sebeplerini görmek açısından bu girişi yapmak gerekiyordu galiba.Çin, son 20-25 yıl içerisinde sergilediği istikrarlı ve planlı politika ile taklitçi, ucuz, kalitesiz sanayi üretiminden teknoloji üreten bir dünya devine dönüşürken son 15 yıl içerisinde de yürüttüğü Kuşak Yol Girişimi (KYG) doğrultusunda, kendine özgü emperyalizm anlayışı ile küresel oyuncu olmanın tüm gereklerini yerine getiriyordu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">“Önce Amerika” şiarıyla kıtasına dönen ABD ise&nbsp;"Ben büyüğüm" demekle büyük olunamadığını gördü bir anda.</li></ul>Aslında Obama veya ilk Trump dönemlerinde de Çin’in yükselişinin farkına varmış; Afrika ve Amerika kıtalarında bazı girişimlerde bulunmuşlardı. “Amerika’da büyüme”,&nbsp;“Growth in the Americas”&nbsp;dediler adına ama Çin gibi yapmadılar. Devlet tarafından fonlanan projeler yerine, özel sektörü harekete geçirecek, ona destek olacak uygulamalara yöneldiler. Para harcamaktan kaçındılar.Riskten uzak duran ve kâr güdüsü ile hareket eden özel sektör bunu becerebildi mi peki? Tabii ki hayır. ABD’nin belki de en savruk, istikrarsız davrandığı, her başkan döneminde değişik yöntemlerin ortaya konduğu Çin’e karşı koyma programı beklenen başarıyı gösteremedi bir türlü. Çin’i durduramadılar.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">KYG ile küresel anlamda neredeyse girmedik delik bırakmayan Çin’i durdurmanın para harcamadan olmayacağını fark ettiler sonunda.</li></ul>Çin, 15 yıldır KYG ile bütün dünyada altyapı projeleri&nbsp;yürütüyor. Bunları finanse ediyor, kendi sanayi ürünlerini satıyor, kendi işçisini çalıştırıyor. Altyapı ağırlıklı projelerle ülkelere giriyor, altyapıları kendi amacına hizmet edecek şekilde hayata geçiriyor; hem takdir topluyor hem ülkelere yerleşiyordu.Yıllar sonra durumun farkına varan ABD, “Küresel ölçekte baş edemem, kendi kıtama çekilip, onun yaptıklarını taklit ederek durumu toparlamaya çalışayım” derdine düşmüş durumda. ABC News’de yer alan bir habere göre “Trump yönetimi, geçen yıl bütçe ve personel kesintileri sırasında birçok girişimi durdurduktan sonra, Çin'in dünya çapındaki artan etkisine karşı koymak için tasarlanmış programlara yüz milyonlarca dolar daha fon ayırmaya hazırlanıyor.”<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kongreye sunulan bir rapor ile Çin'in bölgeye girmesini engellemek amacıyla Karayipler ve Orta Amerika'daki eski ve yıpranmış denizaltı telekomünikasyon kablolarını değiştirmek için 175,8 milyon dolar harcamayı planladığını bildiriyordu. Bütçeden harcayacak.</li></ul>Oysa&nbsp;Trump&nbsp;yönetimi,&nbsp;Elon&nbsp;Musk&nbsp;yönetimindeki&nbsp;Hükümet Verimliliği Bakanlığı'nın&nbsp;(DOGE) hükümet bütçelerinde ve personel sayısında yaptığı büyük kesintiler nedeniyle&nbsp;birçok&nbsp;benzer&nbsp;projeyi durdurmuştu.Aynı Trump yönetimi şimdilerde, Çin'in Amerika kıtasındaki faaliyetlerinden derin endişe duyduğunu ifade ederek Panama Kanalı'nın her iki ucundaki limanların Çin mülkiyetine geçmesinin, aynı zamanda KYG kapsamında finanse edilen altyapı projelerinin ve telekomünikasyon sektöründeki Çin yatırımlarının engellenmesi amacıyla daha önceden kesintiye gittiği, hatta durdurduğu alanlara yatırım yapmaya&nbsp;yöneldi ve buna "diplomatik nüfuzu geri kazanma” dedi.Yaklaşık 180 milyon ABD dolarlık denizaltı kablosu finansmanı, Çin'in küresel etkisini kırmayı amaçlayan ve daha fazla maliyet gerektirecek başka girişimlerinde habercisi. Nereden mi biliyoruz? AP'nin yayımladığı bir Dışişleri Bakanlığı belgesi, Batı Yarımküre, Afrika ve Asya genelinde Çin'i hedef alan programlara yaklaşık yarım milyar dolar daha fazla harcama yapmanın planlandığını söylüyor çünkü.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD Dışişleri Bakanlığı değerlendirmelerine göre, dünya çapında 50'den fazla Çin karşıtı proje için 340 milyon dolardan fazla harcama planı hazırlandı.</li></ul>Yapılacak bu harcamalarla, “ABD, ulusal çıkarlarımızı baltalayan Çin Komünist Partisi’nin (ÇKP), dünya çapındaki artan ekonomik, teknolojik ve diplomatik nüfuzuna yanıt vermelidir" deniliyor. Kongre'ye sunulan programın adı bile her şeyi anlatıyor aslında "Çin Komünist Partisi'nin Karayipler ve Orta Amerika Denizaltı Kabloları Üzerindeki Kontrolüne Karşı Koyma Projesi".&nbsp;Dünya devi ABD’nin geldiği nokta bu. Hayata geçirilmesi öngörülen projeler arasında, “bölge genelindeki kritik altyapı ve siber platformlara yönelik Çin tehditlerini izlemek için Arjantin ve Belize'de güvenlik operasyon merkezlerinin kurulması, Ekvador, Jamaika, Meksika, Paraguay, Peru ve Uruguay'ı Çin'in liman operasyonlarına sızma ve açık deniz balıkçılığı ile kritik maden çıkarımını yasadışı bir şekilde istismar etme girişimlerinden koruma” girişimleri de yer almakta.Kendi kıtasına dönerken İsrail’i rahata kavuşturmak, öte yandan en büyük rakibi Çin’i, enerji kaynakları açısından zor durumda bırakabilmek amacıyla, Ortadoğu’da İran’la cebelleşmekten geri durmayan ABD, hemen yanı başında Venezuela, Küba ve Nikaragua&nbsp;ile de kendi bildiği yöntemlerle uğraşıyor ama Çin usulü emperyalizm ile baş etmenin yolunun Çin gibi davranmaktan geçtiğini kavramış görünüyor.2040 yılına kadar küresel ölçekte gayri safi yurtiçi hasılayı (GSYİH) 7,1 trilyon dolara kadar artırma ve küresel ticaret maliyetlerini %2,2 kadar düşürme hedefi ile hareket eden KYG ile&nbsp;vura kıra değil, Çin’i taklit ederek yani daha çok para harcayarak baş edebilecek durumda ABD.ABD yönetimi, bunu finanse etmek için mi Venezuela’nın petrol paralarının üstüne yatıyor acaba?

“Önce Amerika” diyerek küresel liderlik iddiasını geriye çeken ABD, kendi kıtasında Çin’in artan nüfuzuyla karşı karşıya. Yıllarca özel sektöre bıraktığı mücadelede sonuç alamayan Washington, şimdi altyapıdan telekomünikasyona yüz milyonlarca dolarlık kamu yatırımlarıyla Pekin’in yöntemlerini taklit etmeye hazırlanıyor.

Yatırım atağı: Çin’le baş edemeyen ABD, Çin'i taklit etmeye mi başlayacak?

Çin, Haziran 2026’da yayımladığı yeni “Beyaz Kitap”la küresel yönetişim vizyonunu daha açık biçimde ortaya koydu. Pekin, BM’nin güçlendirilmesini, Küresel Güney’in karar alma süreçlerinde daha fazla söz sahibi olmasını ve ticaret ile tedarik zincirlerinin önündeki engellerin azaltılmasını savunuyor. Bu yaklaşım, Çin’in ABD ile rekabetinde doğrudan bir hegemonya arayışından çok, ekonomik yükselişini sürdürebileceği daha çok kutuplu ve daha az korumacı bir düzen talebine işaret ediyor.

Kızıl Çin'in Beyaz Kitap'ı: Çin nasıl bir dünya düzeni istiyor?

Başlığı atınca yazıyı yazmak kolaylaşır derler ama genellikle iktidarın eylem ve söylemlerine eleştirel bir gözle yaklaşmaya alışık olduğumuz için bu sefer başlığı atınca biraz aklım karıştı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ama açıkça ifade etmek gerekir ki KKTC doğalgaz boru hattı kararı iktidarın, Türkiye Cumhuriyeti devleti adına son yıllarda attığı nadir doğru adımlardan biri.</li></ul>Yanlış anlaşılmasın, adaya gaz götürmek, elektrik üretimini fuel oil/motorin gibi pahalı yakıtlardan kurtarmak, hem daha temiz hem de daha ucuz enerjiye sahip olmasını sağlamak ve elektrik kesintilerinden kurtarmak değil asıl başarı olan. Bu anlamda geç bile kalınmış bir adım aslında boru hattı projesi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yıllardır deniz altından kablo hattı döşenecek, adaya Türkiye’den elektrik gidecek nutukları atılıyor ama bir türlü gerçekleşmiyordu. Bu sefer hayata geçecek bir proje olarak yaklaşıyor, en azından umut ediyoruz.</li></ul>Başarılı adım dediğimiz hattın çift taraflı planlanmış olması, bunun vurgulanması ve öne çıkarılması. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, açıklamasında özellikle vurguluyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Ve bu hattı biz aynı zamanda çift yönlü, yani kuzeyden güneye ve güneyden kuzeye gazı getirecek şekilde, yani Türkiye’den adaya, adadan ülkemize ve oradan da Avrupa’ya ulaştırmak üzere bu şekilde dizayn edeceğiz.”&nbsp;</blockquote>Rusya-Ukrayna savaşının ve Avrupa ülkelerinin Rus gazına ambargo uygulamasının başladığı dönemde, hesapsız kitapsız bir şekilde “Türkiye’nin doğalgaz için önemli bir merkez hâline gelebileceği… Rus gazını, Kafkasya ve Orta Asya’dan gelecek gazla birlikte Avrupa’ya bizim satabileceğimiz…” üzerine hamasi yaklaşımlar sergilenmeye, ayakları yere basmayan fikirler hakkında yazılıp çizilmeye başlandı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">O dönemde bunun olamayacağı, en azından hamasi nutuklarda belirtildiği şekilde olamayacağı yönünde bir <a fr-original-style="" href="https://www.enerjigunlugu.net/dogalgazda-turkiye-hubi-ne-kadar-mumkun-32088yy.htm" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazı</a> kaleme almış ve olursa da nasıl olabileceği konusunda fikrimi yansıtmaya çalışmıştım:</li></ul><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Türkiye’nin Karadeniz gazını çıkarması, Orta Asya kaynaklarından ilave gaz tedariki, orta uzun vadede Türkiye’yi Avrupa için önemli kılabilir. Bunların yanı sıra Avrupa için ana merkez olmayı hedefliyorsak Doğu Akdeniz gaz havzasında didişmenin, kavganın önüne geçip, çıkarılacak gaz için en uygun yolun Türkiye üzerinden olacağını hem kabul etmemiz hem kabul ettirmemiz gerekecektir. Uzun vadede üzerinde en çok kafa yorulması ve değerlendirilmesi gereken konu bu olsa gerek.”</blockquote>KKTC doğalgaz boru hattı projesini tam da bu tespit ve yaklaşım anlamında son derece başarılı ve önemli bir adım olarak değerlendiriyorum. Umarım aynı bakış açısı ile proje desteklenerek devam ettirilir.Doğu Akdeniz gaz havzası sadece Kıbrıs (Rum ve Türk kesimi olması bağlamından bağımsız) olarak değil, Mısır ve İsrail’de dahil olmak üzere son dönemde öne çıkan, doğalgaz rezervleri açısından oldukça önemli bir havza. Bölgenin toplam hidrokarbon değerinin 1.5 trilyon ABD doları&nbsp;civarında olduğu öngörülmekte.Evet rezerv var; kullanılmaya başlanılan yataklar var; İsrail, Mısır çıkarıyor, kendileri kullanıyor; LNG’ye çevirip satmaya çalışıyorlar ama kapasite sınırlı. Oysa gazın son kullanıcıya ulaştırılması, yani satılması, yani paraya çevrilmesi gerekiyor ki iş ekonomik olsun, harcanacak paranın karşılığı alınabilsin.&nbsp;En büyük kullanıcı Avrupa. Çıkarılacak gaz en az maliyetle ne kadar kısa yoldan Avrupa’ya ulaştırılabilirse tüm taraflar kazançlı çıkacak. Kıbrıs’ın tartışmalı ve uzun yıllar daha tartışmalı kalacak siyasi yapısı gereği aslında tüm taraf ülkelerin sorunlarına çözüm olacak mevcut zenginlik orada durmaya devam ediyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İşte KKTC doğalgaz boru hattı bu anlamda son derece değerli. Türkiye başlattığı hamleyi hamaset ve iç politika malzemesi yapmaktan uzak tutabilir ve "sadece senin, sadece benim" kavgasını bitirebilirse bu boru hattı iş yapar.</li></ul>Türkiye’den adaya gaz taşımak işin görünen kısmı… Asıl önemli kısım Doğu Akdeniz havzasından çıkacak gazın Türkiye’ye ve Avrupa’ya ulaştırılması ki, bu sadece Türkiye eliyle olamayacaktır. Avrupa Birliği (AB) ülkelerine, bir AB ülkesiyle çekişmeli olduğunuz sahadan gaz çıkarıp satamazsınız, almazlar. Putin gibi tek adam belasından kurtulmuşken kendilerini yine tek adam yönetimine tabi bir ülkenin ellerine teslim etmezler, kendileri de işin içinde olmalı.KKTC boru hattı adımı gerçekten doğru bir adım ancak iç siyaset malzemesi olarak değil, ekonomik kazanç anlamında stratejik bir hamle olarak değerlendirilmeli ve atılacak diğer adımlar devlet adamı mantığıyla buna göre planlanmalı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ortak kazanç diğer alanlarda da ortaklaşmayı, birlikte hareket etmeyi getirecek, muhtemelen siyasi ve toplumsal sorunların da daha barışçıl ve çift taraflı çözümlerine kapı aralayacaktır.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattı</h2>Doğrudan bu yazının konusu olmamakla birlikte, Türkiye’nin Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattı konusundaki yaklaşımı da bu süreci destekleyici bir unsur olarak karşımıza çıkmakta.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Temmuz 2026 sonu itibarıyla sona erecek sözleşmenin mevcut şekliyle uzatılmayacağı yönündeki Türkiye yaklaşımı doğru bir yaklaşımdır.</li></ul>Hürmüz Boğazı sıkıntılarının yaşandığı ve Körfez ülkelerinin kendilerine yeni çıkış noktaları aradığı bir dönemde, mevcut hattın uzatılması, kapasitesinin artırılması, hat güzergahına doğalgaz boru hattı eklenmesi gibi yaklaşımlar Türkiye’nin enerji merkezi olması hedeflerini destekleyici ve ayaklarının yere basmasını sağlayıcı hamleler olarak görülebilir. Türkiye’nin peşinde olduğu bölgesel merkez olma hedefi ancak Körfez ülkeleri ve Doğu Akdeniz havzası bileşenleri ile birlikte hareket ederek gerçekleşebilecektir.KKTC ve Irak hamleleri doğru hamleler doğru adımlar olmakla birlikte sadece Türkiye’nin kazanabileceği senaryolarda işe yaramayacak adımlardır.Bu adımlar ekonomik anlamda “kazan kazan” yaklaşımını içeren siyasi hamleler ile desteklenmeli ve hatta ekonomik birlikteliklerin siyasi çözümlere de kapı aralayacağı unutulmamalı.

Türkiye ile KKTC arasında imzalanan mutabakat zaptıyla iki ülkeyi denizin altından bağlayacak doğalgaz boru hattı için çalışmalar resmen başladı. Doğu Akdeniz gaz havzası sadece Kıbrıs (Rum ve Türk kesimi olması bağlamından bağımsız) için değil, Mısır ve İsrail’de dahil olmak üzere son dönemde öne çıkan, doğalgaz rezervleri açısından da oldukça önemli bir havza. Peki bu adımın getirileri ne olabilir?

KKTC Doğalgaz Boru Hattı: Başarıya giden yol mu?

Yazı: <a fr-original-style="" href="https://www.enerjigunlugu.net/birol-oguz-119y.htm" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Birol Oğuz</a>Yaklaşık dört yıldır süren ve oldukça da kanlı bir savaşın komşusuyuz. Ukrayna ve Rusya binlerce insanını yitirdi; ekonomileri, düzenleri bozuldu ama savaşmaktan vazgeçmediler. Kısa vadede vazgeçecek gibi de değiller.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya, kendince önemli olan kazanımları elde ettikten sonra top çevirmeye başlayıp Ukrayna’nın işgali tanıyarak barışa yönelmesini bekliyor. Ukrayna ise Avrupa ve ABD desteği ile Rusya’yı her yönden zor durumda bırakarak işgali sonlandırmaya çalışıyor.&nbsp;</li></ul>Türkiye bu işin neresinde derseniz, ilginç bir şekilde en kazançlı çıkanlar tarafında. Savaştan kazançlı çıkmak pek etik olmasa gerek ama gerçek bu.&nbsp;Savaşın başlaması ile birlikte Türkiye, her iki ülkeden de yoğun bir şekilde göç almaya başladı. Bu göçten pek şikayetçi olmadık çünkü gelenler paralı insanlardı ve sorun çıkarmadan, paralarını harcayarak ekonomiye katkıda bulundular. Antalya başta olmak üzere konut fiyatlarında ve kiralarda yükselişin dışında bir sakıncası yoktu. Aynı sitede, kardeş kardeş yaşayıp, votkalarını içip oturdular. Bizim için sorun çıkarmadan para harcamaları önemliydi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sonrasında Ukrayna’ya silah satıp para kazandık; Rusya’dan ucuza petrol ve petrol ürünleri almaya başladık. Özetle Türkiye bu savaştan oldukça kârlı çıktı.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">'Pirojni' döneminin sonu mu? </h2>Eski Sovyetler Birliği coğrafyasında, küçük pastalara genel olarak pirojni&nbsp;denir. Türkiye bu savaş sürecinde, uzun bir süre pirojni&nbsp;yer gibi tatlı bir dönem&nbsp;yaşadı ama son dönemlerde Ukrayna’nın saldırılarının ucu bir şekilde bize de dokunmaya başladı.Ukrayna, dron ve insansız hava araçlarını yoğun şekilde kullanarak Rus yönetimini zorlayabilmek için halkı rahatsız etme, sıkıntıyı halka indirme politikası doğrultusunda, Rusya’nın her tarafındaki petrol rafinerilerine saldırıları artırdı ve bunda da oldukça başarılı oldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya’nın mevcut durum itibarıyla rafineri kapasitesinin %25-40’ı arasında bir bölümünün devre dışı kaldığı ve kısa dönemde bu kapasitenin geri kazanılamayacağı değerlendiriliyor.&nbsp;</li></ul>Macro-Advisory Ltd. CEO’su Chris Weafer, “Rusya’nın petrol rafineri kapasitesinin yaklaşık üçte birinin devre dışı”&nbsp;olduğunu belirtiyor. Reuters, Haziran 2026’da benzin üretiminin, Haziran 2025’teki ortalama günlük seviyeye kıyasla %25 oranında düştüğünü bildiriyor.Energy Intelligence analisti Gary Peach, “Rusya'nın Haziran ayında yakıta dönüştürdüğü ham petrol miktarı, bir önceki yıla göre %25 azalarak günde 3.95 milyon varile düştü; bu da son yirmi yıldan fazla bir süredir görülen en düşük seviye” diyor.&nbsp;Sonuç olarak Rusya petrol işleme ve akaryakıt üretim kapasitesinin önemli bir kısmını yitirmiş durumda. Bugün itibarıyla hemen hemen tüm Rusya’da benzin sıkıntısı yaşanıyor ve iç piyasa satışlarına kısıtlamalar getirilmiş bulunuyor, ki <a fr-original-style="" href="https://www.enerjigunlugu.net/rusya-benzin-ihracat-yasagini-genisletti-67649h.htm" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">benzer uygulamalar</a> daha önce de yapılmıştı.&nbsp;2025 yılı itibarıyla yaklaşık olarak 40 milyon ton benzin, 80 milyon ton dizel yakıt üreten Rusya, petrol ihraç eden ülkeler örgütü OPEC’e göre, 2025 yılında, günlük 2.37 milyon varil petrol ürünleri ihracatı yaptı. Ancak yaşanan gelişmeler doğrultusunda benzin ve jet yakıtı ihracatı&nbsp;Moskova’nın kararıyla yasaklanmış durumda. Dizel yakıt konusunda henüz ciddi bir kısıtlama yok. Ancak önümüzdeki günlerin ne getireceği hiç belli olmaz.&nbsp;Bizim için pirojni kapısının kapandığı veya kapanacağı nokta da işte tam burası. Türkiye dizel yakıt konusunda net ithalatçı. 2025 yılında yaklaşık 13 milyon ton ithalat ve 3 milyon ton ihracat gerçekleştirmiş. Ve bu ithalatın 11 milyon tonu Rusya’dan gerçekleşmiş.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kabaca toparlayacak olursak, Türkiye üretim açığını kapatmak ve iç piyasada kullanmak üzere ithal ettiği dizel yakıtın tümünü <a fr-original-style="" href="https://www.enerjigunlugu.net/rusyanin-en-buyuk-4-enerji-musterisi-turkiye-63655h.htm" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Rusya’dan alıyor</a>.&nbsp;</li></ul>Bir başka ifadeyle, yıllık 27 milyon ton civarında dizel yakıt tüketen ülkemiz bunun neredeyse %40’nı Rusya’dan tedarik ediyor ve ne şanslıyız ki gayet uygun bir fiyatla alabiliyoruz. Rusya’da yaşanan akaryakıt krizi bizi etkilerse işte tam da bu noktadan etkileyecek ama hemen korkmaya gerek yok. Çünkü Rusya tarafından dizel yakıta getirilen bir ihracat yasağı henüz yok.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Benzine getirilen sınırlama ve yasaklar dizel için de söz konusu olabilir mi?&nbsp;</h2>Olabilir ama daha düşük bir olasılık. Şimdilik sadece üretici olmayan firmaların dizel yakıt ihracatı yapması yasaklanmış durumda. Çünkü daha önce bir kez denenmiş ancak kısa süre sonra gerçekleşen üretim aynı hızla tüketim noktalarına iletilemediği için depolama sorunları ortaya çıkmış, dolayısıyla kontrollü bir şekilde ihracata devam edilmiş.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya ihtiyacının iki katı dizel üretim gerçekleştiriyor ama önümüzdeki dönem saldırılar devam eder ve mevcut kapasitenin de altında üretim söz konusu olursa tabii ki dizel yakıt için de ihracat yasağı gelebilir.&nbsp;</li></ul>2025 yılı rakamlarına göre, Rus petrol ürünlerinin en büyük alıcıları listesinde Türkiye %20 pay ile ilk sırada. Hem de diğer alıcıların açık farkla önünde. Rus petrolünün ikinci en büyük müşterisi %9,0 pay ile Çin. Ardından %7,3 ile Singapur geliyor. Brezilya, Mısır ve Hindistan da %7’şer paya sahip. Rus petrolü ithalatında önemli payı bulunanlar arasında, kendisi de bir petrol ihracatçısı olan Suudi Arabistan’ın (%6,6) bulunması ise ilginç. Diğer alıcılar Tayvan (%4), Senegal (%2,5), Libya (%2,4), Endonezya (%2), Fas (%2) ve Tunus (%2) olarak sıralanıyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dizel yakıta ihracat yasağı getirilmesi durumunda, Türkiye'de dizel yakıt sıkıntısı yaşanacak mı?&nbsp;</h2>Buna yanıtım kısa ve net: Hayır! Mevcut 16 milyon tonluk dizel üretimi, ulusal rafineri kapasiteleri doğrultusunda bir miktar artırılabilir, 20 milyon ton civarlarına çıkabilir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya’dan ithalat kapısı kapansa bile dünya ölçeğinde yoğun bir üretim-tüketim dengesizliği olmadığı sürece (ki dizel ve nafta konusunda bazan dengesizlikler olabiliyor) Türkiye, Rusya’dan ithalatın kesilmesiyle ortaya çıkacak dizel açığını, başka kaynaklardan, normal piyasa fiyatı üzerinden tedarik ederek yoluna devam edecektir. </li></ul>Noktayı koymadan belirtmek gerekir ki ucuza alınan dizel yakıt fiyatı iç piyasaya verildiğinde ucuz fiyat üzerinden değil dünya ortalaması üzerinden fiyatlandırılıyor. Yani aslında son tüketicinin ucuz fiyattan faydalandığını söyleyemiyoruz. Bu kapsamda tedarik fiyatındaki yükselme piyasaya aynı şekilde yansımayabilir de.&nbsp;Yani, pirojni&nbsp;yiyemeyecek olanlar Türkler değil, ucuza ithal edip pahalıya satanlar olacaktır.

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Finans dünyasındaki en önemli gelişmeler.

EXANTE

Eski Sovyetler Birliği coğrafyasında, küçük pastalara genel olarak "pirojni" denir. Türkiye bu savaş sürecinde, uzun bir süre "pirojni" yer gibi tatlı bir dönem yaşadı ama son dönemlerde Ukrayna’nın saldırılarının ucu bir şekilde bize de dokunmaya başladı. Rusya'nın Ukrayna'nın rafineri saldırıları nedeniyle dizel ihracatına yasak koyma ihtimali Türkiye'ye pirojni kapısını kapatacak mı?