Rusya'dan dizel ithalatı risk altında: Türkiye’ye 'pirojni' kapısı kapanacak mı?

Yazı: Birol Oğuz

Yaklaşık dört yıldır süren ve oldukça da kanlı bir savaşın komşusuyuz. Ukrayna ve Rusya binlerce insanını yitirdi; ekonomileri, düzenleri bozuldu ama savaşmaktan vazgeçmediler. Kısa vadede vazgeçecek gibi de değiller. 

• Rusya, kendince önemli olan kazanımları elde ettikten sonra top çevirmeye başlayıp Ukrayna’nın işgali tanıyarak barışa yönelmesini bekliyor. Ukrayna ise Avrupa ve ABD desteği ile Rusya’yı her yönden zor durumda bırakarak işgali sonlandırmaya çalışıyor. 

Türkiye bu işin neresinde derseniz, ilginç bir şekilde en kazançlı çıkanlar tarafında. Savaştan kazançlı çıkmak pek etik olmasa gerek ama gerçek bu. 

Savaşın başlaması ile birlikte Türkiye, her iki ülkeden de yoğun bir şekilde göç almaya başladı. Bu göçten pek şikayetçi olmadık çünkü gelenler paralı insanlardı ve sorun çıkarmadan, paralarını harcayarak ekonomiye katkıda bulundular. Antalya başta olmak üzere konut fiyatlarında ve kiralarda yükselişin dışında bir sakıncası yoktu. Aynı sitede, kardeş kardeş yaşayıp, votkalarını içip oturdular. Bizim için sorun çıkarmadan para harcamaları önemliydi.

• Sonrasında Ukrayna’ya silah satıp para kazandık; Rusya’dan ucuza petrol ve petrol ürünleri almaya başladık. Özetle Türkiye bu savaştan oldukça kârlı çıktı.

'Pirojni' döneminin sonu mu?

Eski Sovyetler Birliği coğrafyasında, küçük pastalara genel olarak pirojni denir. Türkiye bu savaş sürecinde, uzun bir süre pirojni yer gibi tatlı bir dönem yaşadı ama son dönemlerde Ukrayna’nın saldırılarının ucu bir şekilde bize de dokunmaya başladı.

Ukrayna, dron ve insansız hava araçlarını yoğun şekilde kullanarak Rus yönetimini zorlayabilmek için halkı rahatsız etme, sıkıntıyı halka indirme politikası doğrultusunda, Rusya’nın her tarafındaki petrol rafinerilerine saldırıları artırdı ve bunda da oldukça başarılı oldu. 

• Rusya’nın mevcut durum itibarıyla rafineri kapasitesinin %25-40’ı arasında bir bölümünün devre dışı kaldığı ve kısa dönemde bu kapasitenin geri kazanılamayacağı değerlendiriliyor. 

Macro-Advisory Ltd. CEO’su Chris Weafer, “Rusya’nın petrol rafineri kapasitesinin yaklaşık üçte birinin devre dışı” olduğunu belirtiyor. Reuters, Haziran 2026’da benzin üretiminin, Haziran 2025’teki ortalama günlük seviyeye kıyasla %25 oranında düştüğünü bildiriyor.

Energy Intelligence analisti Gary Peach, “Rusya'nın Haziran ayında yakıta dönüştürdüğü ham petrol miktarı, bir önceki yıla göre %25 azalarak günde 3.95 milyon varile düştü; bu da son yirmi yıldan fazla bir süredir görülen en düşük seviye” diyor. 

Sonuç olarak Rusya petrol işleme ve akaryakıt üretim kapasitesinin önemli bir kısmını yitirmiş durumda. Bugün itibarıyla hemen hemen tüm Rusya’da benzin sıkıntısı yaşanıyor ve iç piyasa satışlarına kısıtlamalar getirilmiş bulunuyor, ki benzer uygulamalar daha önce de yapılmıştı. 

2025 yılı itibarıyla yaklaşık olarak 40 milyon ton benzin, 80 milyon ton dizel yakıt üreten Rusya, petrol ihraç eden ülkeler örgütü OPEC’e göre, 2025 yılında, günlük 2.37 milyon varil petrol ürünleri ihracatı yaptı. Ancak yaşanan gelişmeler doğrultusunda benzin ve jet yakıtı ihracatı Moskova’nın kararıyla yasaklanmış durumda. Dizel yakıt konusunda henüz ciddi bir kısıtlama yok. Ancak önümüzdeki günlerin ne getireceği hiç belli olmaz. 

Bizim için pirojni kapısının kapandığı veya kapanacağı nokta da işte tam burası. Türkiye dizel yakıt konusunda net ithalatçı. 2025 yılında yaklaşık 13 milyon ton ithalat ve 3 milyon ton ihracat gerçekleştirmiş. Ve bu ithalatın 11 milyon tonu Rusya’dan gerçekleşmiş. 

• Kabaca toparlayacak olursak, Türkiye üretim açığını kapatmak ve iç piyasada kullanmak üzere ithal ettiği dizel yakıtın tümünü Rusya’dan alıyor. 

Bir başka ifadeyle, yıllık 27 milyon ton civarında dizel yakıt tüketen ülkemiz bunun neredeyse %40’nı Rusya’dan tedarik ediyor ve ne şanslıyız ki gayet uygun bir fiyatla alabiliyoruz. Rusya’da yaşanan akaryakıt krizi bizi etkilerse işte tam da bu noktadan etkileyecek ama hemen korkmaya gerek yok. Çünkü Rusya tarafından dizel yakıta getirilen bir ihracat yasağı henüz yok. 

Benzine getirilen sınırlama ve yasaklar dizel için de söz konusu olabilir mi? 

Olabilir ama daha düşük bir olasılık. Şimdilik sadece üretici olmayan firmaların dizel yakıt ihracatı yapması yasaklanmış durumda. Çünkü daha önce bir kez denenmiş ancak kısa süre sonra gerçekleşen üretim aynı hızla tüketim noktalarına iletilemediği için depolama sorunları ortaya çıkmış, dolayısıyla kontrollü bir şekilde ihracata devam edilmiş. 

• Rusya ihtiyacının iki katı dizel üretim gerçekleştiriyor ama önümüzdeki dönem saldırılar devam eder ve mevcut kapasitenin de altında üretim söz konusu olursa tabii ki dizel yakıt için de ihracat yasağı gelebilir. 

2025 yılı rakamlarına göre, Rus petrol ürünlerinin en büyük alıcıları listesinde Türkiye %20 pay ile ilk sırada. Hem de diğer alıcıların açık farkla önünde. Rus petrolünün ikinci en büyük müşterisi %9,0 pay ile Çin. Ardından %7,3 ile Singapur geliyor. Brezilya, Mısır ve Hindistan da %7’şer paya sahip. Rus petrolü ithalatında önemli payı bulunanlar arasında, kendisi de bir petrol ihracatçısı olan Suudi Arabistan’ın (%6,6) bulunması ise ilginç. Diğer alıcılar Tayvan (%4), Senegal (%2,5), Libya (%2,4), Endonezya (%2), Fas (%2) ve Tunus (%2) olarak sıralanıyor. 

Dizel yakıta ihracat yasağı getirilmesi durumunda, Türkiye'de dizel yakıt sıkıntısı yaşanacak mı? 

Buna yanıtım kısa ve net: Hayır! Mevcut 16 milyon tonluk dizel üretimi, ulusal rafineri kapasiteleri doğrultusunda bir miktar artırılabilir, 20 milyon ton civarlarına çıkabilir. 

• Rusya’dan ithalat kapısı kapansa bile dünya ölçeğinde yoğun bir üretim-tüketim dengesizliği olmadığı sürece (ki dizel ve nafta konusunda bazan dengesizlikler olabiliyor) Türkiye, Rusya’dan ithalatın kesilmesiyle ortaya çıkacak dizel açığını, başka kaynaklardan, normal piyasa fiyatı üzerinden tedarik ederek yoluna devam edecektir.

Noktayı koymadan belirtmek gerekir ki ucuza alınan dizel yakıt fiyatı iç piyasaya verildiğinde ucuz fiyat üzerinden değil dünya ortalaması üzerinden fiyatlandırılıyor. Yani aslında son tüketicinin ucuz fiyattan faydalandığını söyleyemiyoruz. Bu kapsamda tedarik fiyatındaki yükselme piyasaya aynı şekilde yansımayabilir de. 

Yani, pirojni yiyemeyecek olanlar Türkler değil, ucuza ithal edip pahalıya satanlar olacaktır.