Makinelere danışıyor, gerçek yorumlara inanıyoruz: Algoritmik itibara giden yol hâlâ insanlardan mı geçiyor?

Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
Bir soruyla başlayacağım… “Bilgiye erişim biçimlerimiz yıllar içinde çok değişti” cümlesini hangi kuşağa mensup kişiler daha çok kullanıyordur? Benim cevabım, “nefes alan ve bir şeyler araştırmaya başlama yaşı ve yetisine ulaşmış her Allah’ın kulu” olacaktır. Klasik tabirle 7’den 77’ye hepimizin bilgiye erişim yöntemleri hayatlarımız içinde farklılaştı, farklılaşıyor.
“Arama” alışkanlıklarımızın değişiminin, bilgiye erişim yöntemleriyle paralel olduğunu söyleyebiliriz sanırım. “Arama” derken geleneksel arama motorlarıyla yıllar boyunca kurduğumuz bağdan söz ediyorum. (Evet, arama motorlarından “geleneksel” diye bahsedebileceğimiz bir dönemdeyiz.) Tabii ki bu geleneksel yöntem hayatımızda yer almaya devam ediyor, ancak bir yandan da yapay zekanın derleyip sunduğu sentezlenmiş yanıtların peşinden son sürat koşuyoruz.
Arama deneyimimizin yapısal olarak değişmeye başladığı aşikar. Eskiden arama motoruna birkaç anahtar kelime yazar, çıkan linkleri tek tek tıklar, siteler arasında mekik dokurduk. Şimdi ise doğrudan yapay zekaya danışıyoruz: “Bütçeme en uygun aile arabası hangisi?”, “Kuru ciltler için şu iki nemlendiriciden hangisini almalıyım?”, “Bu yaz tatil için nereye gitmeli, hangi otelde kalmalıyım?”
- Yapay zeka arka planda binlerce kaynağı tarayıp tek bir sentez yanıt çıkarıyor ve doğrudan bir öneri sunuyor. Yani artık sadece bilgi aramıyoruz, aynı zamanda alım kararlarımızı yapay zekaya danışıyoruz.
İletişim ve pazarlama dünyası buna hızlıca teknik bir etiket yapıştırdı: GEO, yani Generative Engine Optimization (Üretken Yapay Zekâ Optimizasyonu). Kabaca; geleneksel SEO’nun yapay zeka modellerine uyarlanmış hâli; yani "ChatGPT, Perplexity veya Gemini gibi araçlar kullanıcıya yanıt üretirken markamızı nasıl öne çıkarır?" çabası.
Fakat meseleye yalnızca "GEO" deyip geçmek, olup biteni fazlasıyla hafife almak olur. Çünkü işin arkasında teknik bir anahtar kelime taktiğinden çok daha derin bir itibar ve karar mekanizması yatıyor. Yapay zeka platformlarının sponsorlu alanları açması da markalar için yeni bir mecra oluşturmuş gibi görünüyor. Ancak daha önce de "Kağıttan kaplanlar: Güven ve itibar satın alınabilir mi?" yazımda bahsettiğim gibi arkasında hak edilmiş bir zemin olmayan ücretli erişimler tek başına beklenen güveni oluşturmaya yetmiyor. Algoritmanın ürettiği o tarafsız sentezde yer edinebilmek, çok daha değerli.
- Bu dönüşümün getirdiği olasılıklar ve soru işaretleri bir süredir zihnimi meşgul ediyor. Aposto’da çok değerli Ümit Alan’ın itibarı makinelere devrederken iletişimcilerin ne yapacağına dair sorgulamaları, sevgili dostum Yiğit Kalafatoğlu’nun farklı kaynaklarda kaleme aldığı algoritmik itibar ve karar mekanizmaları üzerine açtığı pencereler ve benzeri fikirler, konunun sadece teknik bir başlıktan ibaret olmadığını bize gösteriyor. Aramanın yavaş yavaş güven ve itibar zeminine doğru kaydığı fikri, farklı açılardan kendine yer buluyor artık.
Geçen günlerde IAB’nin (Interactive Advertising Bureau) yayımladığı The Creator Signal araştırması da bu alandaki düşünceleri sahadan gelen taze verilerle daha da somutlaştırdı.
Ekranda beliren yanıtın ardında sahici bir ses var mı?
Çalışmanın ayrıntılarına bakarken metodolojiyi de hatırlatmak isterim. Mayıs 2026’da sahaya inilmiş; ABD’den 1.000, İngiltere, Avustralya, Meksika ve Hindistan’dan 300’er kişi olmak üzere toplam 2.200 katılımcıya sorular sorulmuş.
Buradaki önemli ayrıntı şu: Bu çalışma toplumun geneline yayılmış bir yapay zeka adaptasyon araştırması değil. Katılımcıların tamamı, son üç ay içinde ürün ve alışveriş araştırması yaparken fiilen yapay zeka araçlarına başvurmuş kişilerden oluşuyor. Dolayısıyla bu yeni arayüzü alışveriş yolculuğuna dahil etmiş, deneyimi doğrudan yaşayan bir kitlenin arayışlarını anlamak açısından yol gösterici bir zemin sunuyor.
Elde edilen bulgular dikkat çekici bir eğilimi gösteriyor:
- Alışveriş araştırmasında yapay zeka kullananların %56’sı, sunulan yanıtlarda bir içerik üreticisinin (creator) veya bağımsız bir insanın bakış açısını görmeyi tercih ediyor. Bu oran özellikle genç kuşaklarda daha da yukarı taşınıyor.
- Katılımcıların %65’i, güvenilir insan değerlendirmeleri ve incelemeleri yer aldığında yapay zekanın sunduğu ürün önerisine daha rahat güvenebildiğini ifade ediyor.
- Güven duyulan kaynak sıralamasında ise mega takipçili hesaplar değil, %52 ile "sıradan tüketici" (everyday consumers) başı çekiyor. Profesyonel ürün incelemecileri %43, konu uzmanları ise %37 ile bu sıralamayı tamamlıyor.
- Kullanıcıların güvenini belirleyen unsurlar arasında yüksek takipçi sayısından ziyade şeffaflık, samimi deneyim aktarımı ve çıkar çatışmasından uzak tutarlılık öne çıkıyor.
Bu tablo, sentezlenmiş yanıtlara bakan bir kullanıcının bile karar anında başka bir insanın sahici deneyimine kulak verme ihtiyacının sürdüğüne işaret ediyor. Makine ne kadar yetkinleşirse yetkinleşsin, karar aşamasında insani bir teyit aranıyor.
Tabii burada bir şüpheyi dile getirmek faydalı olabilir: Güven aradığımız insan sahici mi? Kolay yola kaçıp bizzat yapay zekanın diliyle konuşmaya başlayan, kendi süzgecinden geçirmeden sentetik tekrarlar üretenler çoğaldıkça, otantik sesleri ayırmak zorlaşabiliyor. Bu soru başlı başına ayrı bir yazının konusu, fakat en azından şu an için tüketicinin teyit arayışındaki ibrenin hala insandan yana olduğunu biliyoruz.
Siloları aşıp tek bir masada buluşmayı başarabilir miyiz?
İşte bu yüzden meseleye yalnızca "teknik bir GEO konusu" olarak bakamayız. Bu içgörü, kurumların içindeki alışılageldik departman sınırlarını ve siloları yeniden düşünmeyi gerektiriyor. Konuyu yalnızca teknik bir ekibin takibine ya da algoritmik optimizasyon listelerine bırakmak resmi eksik bırakıyor.
Teknik ekipler yapay zekanın markayı hangi kaynaklardan beslediğini, bilgi açıklarını ve atıf haritalarını şüphesiz çok iyi ortaya koyabilir. Ancak o tablonun hangi algısal boşluklara, hangi itibar tereddütlerine veya güven ihtiyaçlarına işaret ettiğini anlamlandırmak iletişim tarafının birikimine ihtiyaç duyuyor.
Pazarlamanın da bu masada yer alması süreci tamamlıyor. Çünkü yapay zekanın sunduğu özetler sadece marka algısını değil; doğrudan tüketici tercihini, alım kararlarını ve yeni talep fırsatlarını belirliyor.
Teknik ekipler, kurumsal iletişim ve pazarlama biraraya geldiğinde;
- Kazanılmış (earned) medya yansımaları ve saygın yayınlar,
- Bağımsız uzman görüşleri ve sektörel değerlendirmeler,
- İçerik üreticileri ve topluluk paylaşımları,
- Organik kullanıcı deneyimleri (UGC) ve
- Markanın kendi ürettiği şeffaf, sahici içerikler,
birbirinden kopuk bütçe kalemleri olmaktan çıkıp aynı güven zeminini besleyen unsurlar hâline gelebiliyor. İletişim bu zeminin inandırıcılığına ve anlatı tutarlılığına katkı sunarken pazarlama buradan talep ve büyüme alanlarını besliyor, teknik ekipler ise bu yapının algoritmik görünürlüğünü destekliyor.
Esas mesele, yapay zekanın ve kullanıcının başvurduğu o bağımsız, güvenilir üçüncü taraf dünyasında sahici, tutarlı ve organik bir yer edinebilmekte yatıyor.
Bu noktada üzerinde düşünmeye değer operasyonel soru da yavaş yavaş beliriyor:
Yapay zeka bizi anlatırken kime güveniyor?










