Makinelere danışıyor, gerçek yorumlara inanıyoruz: Algoritmik itibara giden yol hâlâ insanlardan mı geçiyor?

Arama deneyimimizin yapısal olarak değişmeye başladığı aşikar. Artık sadece bilgi aramıyoruz, aynı zamanda alım kararlarımızı da yapay zekaya danışıyoruz. Ancak yeni denklem yalnızca GEO’dan ibaret değil: Araştırmalar, tüketicilerin yapay zeka önerilerinde hâlâ bağımsız insan deneyimine ve güvenilir üçüncü taraflara ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Markalar için de esas mesele, algoritmada görünmek kadar, algoritmanın güvendiği üçüncü taraf dünyasında sahici, tutarlı ve organik bir yer edinebilmekte yatıyor.
Makinelere danışıyor, gerçek yorumlara inanıyoruz: Algoritmik itibara giden yol hâlâ insanlardan mı geçiyor?

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

Bir soruyla başlayacağım… “Bilgiye erişim biçimlerimiz yıllar içinde çok değişti” cümlesini hangi kuşağa mensup kişiler daha çok kullanıyordur? Benim cevabım, “nefes alan ve bir şeyler araştırmaya başlama yaşı ve yetisine ulaşmış her Allah’ın kulu” olacaktır. Klasik tabirle 7’den 77’ye hepimizin bilgiye erişim yöntemleri hayatlarımız içinde farklılaştı, farklılaşıyor.

“Arama” alışkanlıklarımızın değişiminin, bilgiye erişim yöntemleriyle paralel olduğunu söyleyebiliriz sanırım. “Arama” derken geleneksel arama motorlarıyla yıllar boyunca kurduğumuz bağdan söz ediyorum. (Evet, arama motorlarından “geleneksel” diye bahsedebileceğimiz bir dönemdeyiz.) Tabii ki bu geleneksel yöntem hayatımızda yer almaya devam ediyor, ancak bir yandan da yapay zekanın derleyip sunduğu sentezlenmiş yanıtların peşinden son sürat koşuyoruz.

Arama deneyimimizin yapısal olarak değişmeye başladığı aşikar. Eskiden arama motoruna birkaç anahtar kelime yazar, çıkan linkleri tek tek tıklar, siteler arasında mekik dokurduk. Şimdi ise doğrudan yapay zekaya danışıyoruz: “Bütçeme en uygun aile arabası hangisi?”, “Kuru ciltler için şu iki nemlendiriciden hangisini almalıyım?”, “Bu yaz tatil için nereye gitmeli, hangi otelde kalmalıyım?”

  • Yapay zeka arka planda binlerce kaynağı tarayıp tek bir sentez yanıt çıkarıyor ve doğrudan bir öneri sunuyor. Yani artık sadece bilgi aramıyoruz, aynı zamanda alım kararlarımızı yapay zekaya danışıyoruz.

İletişim ve pazarlama dünyası buna hızlıca teknik bir etiket yapıştırdı: GEO, yani Generative Engine Optimization (Üretken Yapay Zekâ Optimizasyonu). Kabaca; geleneksel SEO’nun yapay zeka modellerine uyarlanmış hâli; yani "ChatGPT, Perplexity veya Gemini gibi araçlar kullanıcıya yanıt üretirken markamızı nasıl öne çıkarır?" çabası.

Fakat meseleye yalnızca "GEO" deyip geçmek, olup biteni fazlasıyla hafife almak olur. Çünkü işin arkasında teknik bir anahtar kelime taktiğinden çok daha derin bir itibar ve karar mekanizması yatıyor. Yapay zeka platformlarının sponsorlu alanları açması da markalar için yeni bir mecra oluşturmuş gibi görünüyor. Ancak daha önce de "Kağıttan kaplanlar: Güven ve itibar satın alınabilir mi?" yazımda bahsettiğim gibi arkasında hak edilmiş bir zemin olmayan ücretli erişimler tek başına beklenen güveni oluşturmaya yetmiyor. Algoritmanın ürettiği o tarafsız sentezde yer edinebilmek, çok daha değerli.

  • Bu dönüşümün getirdiği olasılıklar ve soru işaretleri bir süredir zihnimi meşgul ediyor. Aposto’da çok değerli Ümit Alan’ın itibarı makinelere devrederken iletişimcilerin ne yapacağına dair sorgulamaları, sevgili dostum Yiğit Kalafatoğlu’nun farklı kaynaklarda kaleme aldığı algoritmik itibar ve karar mekanizmaları üzerine açtığı pencereler ve benzeri fikirler, konunun sadece teknik bir başlıktan ibaret olmadığını bize gösteriyor. Aramanın yavaş yavaş güven ve itibar zeminine doğru kaydığı fikri, farklı açılardan kendine yer buluyor artık.

Geçen günlerde IAB’nin (Interactive Advertising Bureau) yayımladığı The Creator Signal araştırması da bu alandaki düşünceleri sahadan gelen taze verilerle daha da somutlaştırdı.

Ekranda beliren yanıtın ardında sahici bir ses var mı?

Çalışmanın ayrıntılarına bakarken metodolojiyi de hatırlatmak isterim. Mayıs 2026’da sahaya inilmiş; ABD’den 1.000, İngiltere, Avustralya, Meksika ve Hindistan’dan 300’er kişi olmak üzere toplam 2.200 katılımcıya sorular sorulmuş.

Buradaki önemli ayrıntı şu: Bu çalışma toplumun geneline yayılmış bir yapay zeka adaptasyon araştırması değil. Katılımcıların tamamı, son üç ay içinde ürün ve alışveriş araştırması yaparken fiilen yapay zeka araçlarına başvurmuş kişilerden oluşuyor. Dolayısıyla bu yeni arayüzü alışveriş yolculuğuna dahil etmiş, deneyimi doğrudan yaşayan bir kitlenin arayışlarını anlamak açısından yol gösterici bir zemin sunuyor.

Elde edilen bulgular dikkat çekici bir eğilimi gösteriyor:

  • Alışveriş araştırmasında yapay zeka kullananların %56’sı, sunulan yanıtlarda bir içerik üreticisinin (creator) veya bağımsız bir insanın bakış açısını görmeyi tercih ediyor. Bu oran özellikle genç kuşaklarda daha da yukarı taşınıyor.
  • Katılımcıların %65’i, güvenilir insan değerlendirmeleri ve incelemeleri yer aldığında yapay zekanın sunduğu ürün önerisine daha rahat güvenebildiğini ifade ediyor.
  • Güven duyulan kaynak sıralamasında ise mega takipçili hesaplar değil, %52 ile "sıradan tüketici" (everyday consumers) başı çekiyor. Profesyonel ürün incelemecileri %43, konu uzmanları ise %37 ile bu sıralamayı tamamlıyor.
  • Kullanıcıların güvenini belirleyen unsurlar arasında yüksek takipçi sayısından ziyade şeffaflık, samimi deneyim aktarımı ve çıkar çatışmasından uzak tutarlılık öne çıkıyor.

Bu tablo, sentezlenmiş yanıtlara bakan bir kullanıcının bile karar anında başka bir insanın sahici deneyimine kulak verme ihtiyacının sürdüğüne işaret ediyor. Makine ne kadar yetkinleşirse yetkinleşsin, karar aşamasında insani bir teyit aranıyor.

Tabii burada bir şüpheyi dile getirmek faydalı olabilir: Güven aradığımız insan sahici mi? Kolay yola kaçıp bizzat yapay zekanın diliyle konuşmaya başlayan, kendi süzgecinden geçirmeden sentetik tekrarlar üretenler çoğaldıkça, otantik sesleri ayırmak zorlaşabiliyor. Bu soru başlı başına ayrı bir yazının konusu, fakat en azından şu an için tüketicinin teyit arayışındaki ibrenin hala insandan yana olduğunu biliyoruz. 

Siloları aşıp tek bir masada buluşmayı başarabilir miyiz?

İşte bu yüzden meseleye yalnızca "teknik bir GEO konusu" olarak bakamayız. Bu içgörü, kurumların içindeki alışılageldik departman sınırlarını ve siloları yeniden düşünmeyi gerektiriyor. Konuyu yalnızca teknik bir ekibin takibine ya da algoritmik optimizasyon listelerine bırakmak resmi eksik bırakıyor.

Teknik ekipler yapay zekanın markayı hangi kaynaklardan beslediğini, bilgi açıklarını ve atıf haritalarını şüphesiz çok iyi ortaya koyabilir. Ancak o tablonun hangi algısal boşluklara, hangi itibar tereddütlerine veya güven ihtiyaçlarına işaret ettiğini anlamlandırmak iletişim tarafının birikimine ihtiyaç duyuyor.

Pazarlamanın da bu masada yer alması süreci tamamlıyor. Çünkü yapay zekanın sunduğu özetler sadece marka algısını değil; doğrudan tüketici tercihini, alım kararlarını ve yeni talep fırsatlarını belirliyor.

Teknik ekipler, kurumsal iletişim ve pazarlama biraraya geldiğinde;

  • Kazanılmış (earned) medya yansımaları ve saygın yayınlar,
  • Bağımsız uzman görüşleri ve sektörel değerlendirmeler,
  • İçerik üreticileri ve topluluk paylaşımları,
  • Organik kullanıcı deneyimleri (UGC) ve
  • Markanın kendi ürettiği şeffaf, sahici içerikler,

birbirinden kopuk bütçe kalemleri olmaktan çıkıp aynı güven zeminini besleyen unsurlar hâline gelebiliyor. İletişim bu zeminin inandırıcılığına ve anlatı tutarlılığına katkı sunarken pazarlama buradan talep ve büyüme alanlarını besliyor, teknik ekipler ise bu yapının algoritmik görünürlüğünü destekliyor.

Esas mesele, yapay zekanın ve kullanıcının başvurduğu o bağımsız, güvenilir üçüncü taraf dünyasında sahici, tutarlı ve organik bir yer edinebilmekte yatıyor.

Bu noktada üzerinde düşünmeye değer operasyonel soru da yavaş yavaş beliriyor:

Yapay zeka bizi anlatırken kime güveniyor?

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İLGİLİ BAŞLIKLAR

YAZARLAR

Cem Arıdağ

Cem Arıdağ

UNITE Edelman Başkan Yardımcısı olarak iş hayatında sorumluluk alan Cem Arıdağ, orta öğrenimini Saint Benoit Fransız Lisesi’nde, lisans eğitimini ise İstanbul Bilgi Üniversitesi Reklamcılık Bölümü’nde tamamladı. New York Pace Üniversitesi’nde Medya ve İletişim üzerine yüksek lisans derecesi bulunmaktadır. Reklam ve kurumsal iletişim alanında çok sayıda ulusal ve uluslararası markanın stratejik süreçlerini yöneten Arıdağ, iletişimi veri ile psikolojinin kesişiminde okunan bir disiplin olarak görmektedir. İletişim deneyimini üniversitelerde verdiği derslerle genç iletişimcilere aktaran Arıdağ, akademiyle olan bağını doktora düzeyine taşımayı hedeflemektedir.

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İLGİLİ OKUMALAR

ParetoPareto
∙

HİKAYE

Özel sektör COP31’de hangi sorulara yanıt arıyor?

Antalya’daki COP31’e yoğun katılım gösteren Türk iş dünyası, yeşil dönüşüm yatırımları için vergi teşvikleri, uzun vadeli finansman ve öngörülebilir kurallar bekliyor. Karbon ticareti düzenlemelerine uyum konusunda şirketlerin soruları sürerken KOBİ’ler teknik hazırlık ve kaynak bulmakta zorlanıyor. Kamu temsilcileri ise dönüşümün maliyetini özel sektörün daha fazla paylaşmasını istiyor. Zirvedeki görüşmelerde, paranın nereden geleceği kadar kime ve nasıl dağıtılacağı da tartışılıyor.

Alev Karakartal

·

19 Kas 2026

Özel sektör COP31’de hangi sorulara yanıt arıyor?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Son iki yılda ilk kez zarar açıkladı: SoftBank için işler neden ters gidiyor?

Yapay zeka yatırımları sayesinde yaz sezonu başında Japonya'nın en değerli şirketi hâline gelen SoftBank, yalnızca birkaç ay içinde piyasa değerinin yarısından fazlasını kaybederek iki yılın ardından ilk net zararını açıkladı. Şirketin yatırım yaptığı alt alanlarda yaşanan gelişmeler, SoftBank'in yapay zeka yatırımlarına dayalı agresif büyüme stratejisinin taşıdığı riskleri giderek daha görünür hâle getirdi.

Doğa Yurduneri

·

19 Kas 2026

Son iki yılda ilk kez zarar açıkladı: SoftBank için işler neden ters gidiyor?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Seveso Direktifi uygulansaydı Aliağa’da felaket önlenebilir miydi?

Aliağa'da HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 19 işçinin hayatını kaybettiği patlama, büyük endüstriyel kazaların önlenmesine yönelik Seveso Direktifi'ni yeniden gündeme taşıdı. HABAŞ'ın kendi kamu bilgilendirme belgesinde Aliağa Şubesi'ni Seveso kapsamında üst seviyeli kuruluş olarak tanımlaması, güvenlik raporlarının, risk analizlerinin ve denetim mekanizmalarının sahada ne ölçüde işlediği sorusunun da sorulmasına neden oldu. Facia mevzuata uyumla işçilerin gerçek güvenliği arasındaki farkın sorgulanmasını da beraberinde getirdi.

Pelin Cengiz

·

16 Kas 2026

Seveso Direktifi uygulansaydı Aliağa’da felaket önlenebilir miydi?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

NVIDIA’da casusluk krizi: Çip devi ‘kilit adam’ riskinden kaçabilecek mi?

NVIDIA’nın kurucu CEO’su Jensen Huang’ın, Çin istihbaratıyla bağlantılı olduğu öne sürülen iş insanı Alice Huang ile ilişkisi hakkındaki inceleme sürerken şirket içinden bir yöneticiyle de evlilik dışı ilişki yaşadığı iddia edildi. Yönetim kurulunun Huang’ın geleceğini görüştüğüne ilişkin haberler, çip devinin kurucusuna bağımlılığını yeniden gündeme taşıdı.

Doğa Yurduneri

·

11 Kas 2026

NVIDIA’da casusluk krizi: Çip devi ‘kilit adam’ riskinden kaçabilecek mi?
ParetoPareto
∙

HİKAYE

Uludağ İçecek, Malatya yatırımını COP31’de paylaştı: Yeni tesiste ne hedefleniyor?

Uludağ İçecek, Malatya’da yıllık yaklaşık 140 milyon litre üretim kapasitesi ve 110’un üzerinde doğrudan istihdam hedefliyor. EBRD’nin finansman sağladığı yatırımda enerji ve su verimliliği öne çıkıyor.

11 Kas 2026

Uludağ İçecek, Malatya yatırımını COP31’de paylaştı: Yeni tesiste ne hedefleniyor?