Yeni sorunlar, yeni kurallar

Bugüne kadar faaliyetlerini gözetim ve denetim baskısından görece uzak sürdüren büyük teknoloji şirketleri için oyunun kuralları değişiyor. Düzenleyici kurumlar, gerek yaptıkları satın almalarla gerek iş birliği anlaşmalarıyla kendi pazarlarında kırılması güç hâkimiyetler oluşturan Facebook, Google, Amazon ve Alibaba gibi şirketleri radarına alıyor. Son dönemlerde otoriteler tarafından başlatılan soruşturmalar, açılan davalar ve alınan kararlar, toplumsal yaşam üzerinde kontrol sahibi olan paydaşların en büyüklerinden devletler ve teknoloji şirketleri arasında değişen güç dengelerinin geleceğine ilişkin önemli ipuçları sunuyor.

• Avustralya ve yeni medya düzeni: İnternetin geleceği, güney yarım kürede mi şekillenecek? Avustralya’da yasa koyucular, geçtiğimiz yılın sonlarında dijital medya sektörünün alışılageldik işleyişini kökten değiştirebilecek bir yasa tasarısı üzerinde çalıştıklarını duyurdu. Buna göre, Google ve Facebook’un Avustralya merkezli medya şirketlerine ait haber niteliği taşıyan içeriklere bağlantı vermesi veya bunları paylaşması için söz konusu orijinal içerik sahiplerine bir lisans ücreti ödemesi gerekiyor. Bunu görmezden gelmek ise milyonlarca dolarlık para cezalarıyla sonuçlanabiliyor. Tasarıya ilişkin tartışmalar, Google’ın restiyle iyice hararetlendi. Şirketin Avustralya ve Yeni Zelanda bölgesinden sorumlu idari direktörü Mel Silva, ocak ayının sonlarında “Tasarı bu hâliyle yasalaştığı takdirde arama motorumuzu Avustralya’da hizmete kapatmak dışında bir şansımız olmayacak,” derken Avustralya Başbakanı Scott Morrison, tehditlere yanıt vermeyeceklerini söyleyerek hükümetin çizgisini netleştirdi. Tartışmaların odağındaki Google’ın yanı sıra tasarının yasalaşması hâlinde faaliyetleri olumsuz etkilenecek diğer şirket olan Facebook ise görece daha vakur bir açıklama yaparak tasarının “yayıncıların Facebook’u nasıl kullandıklarına ilişkin ticari ve teknik gerçeklikler ile şirketin yayıncılara sağladığı değeri anlamaktan uzak” olduğunu ifade etti. Tüm bu tartışmalar sürerken şubat ayı başında Google, geçtiğimiz yıl tanıttığı “News Showcase” adlı ürününü Avustralya pazarında piyasaya sürdü. Bu ürünle birlikte küresel çapta medya sektörüne 1 milyar dolarlık yatırım yapacağını açıklayan şirket, Avustralya merkezli medya kuruluşlarına News Showcase’te yer alan içerikleri için ödeme yapacak. Diğer yandan, Google’ın internet aramaları pazarındaki rakiplerinden biri olan Microsoft, geçtiğimiz günlerde Avustralya hükümetinin tasarısına destek verdiğini; tasarı yasalaşırsa kendi arama motoru Bing’i ülkeden çekmeyeceğini ve gelirlerini medya kuruluşlarıyla paylaşmaya hazır olduğunu belirten bir açıklama yaptı. Dünyanın geri kalanı için emsal teşkil edebilecek olan tasarı, bugün itibarıyla parlamentoda tartışmaya açılacak.
   
• Çin ve teknoloji holdinglerinin geleceği: Pekin merkezli araştırma şirketi Trivium China’dan Kendra Schaefer, ocak ayında konuk olduğu bir CNBC podcast’inde Çin’in gündemine aldığı yasal düzenlemelerin ülkenin teknoloji sektöründe küresel etkiye sahip bir süper güç olma hedefine giden yolun temelinde yer aldığını söylemişti. Schaefer’ın haklı olup olmadığını zaman gösterecek; ancak Alibaba ve Tencent gibi büyük teknoloji holdinglerinin geçtiğimiz yıldan bu yana hükümetle aralarının gerçekten eskisi gibi olmadığı aşikâr. Kasım 2020’de Alibaba iştiraki Ant Group’un halka arzının yetkililer tarafından askıya alınması sektörde büyük yankı uyandırırken ülkedeki düzenleyici kurum SAMR’ın sonraki adımları da devlet denetiminin sıkılaşmakta olduğunu gösterdi. SAMR, aralık ayı ortasında Alibaba, Tencent ve bir diğer şirkete yetkilileri önceki satın almalarına ilişkin olarak uygun şekilde bilgilendirmedikleri için 500’er bin yuan (yaklaşık 76 bin dolar) para cezası kesti. Ceza miktarı küçük olsa da bu olay, yetkililerin teknoloji sektörü karşısında katılaşan duruşunun bir göstergesi olarak görüldü. Aynı ayın devamında yetkililer, Alibaba’yı hedef alan bir antitröst soruşturması başlattı. SAMR, şirketi Taobao ve Tmall isimli e-ticaret sitelerindeki satıcıların başka platformlarda satış yapmasını kısıtlama gibi rekabete aykırı davranışları nedeniyle inceleme altına aldıklarını belirtti. Son olarak bu ay başında SAMR, geçen yılın sonlarına doğru duyurduğu yeni antitröst düzenlemelerini resmen yürürlüğe koyduğunu açıkladı. Yeni kurallar, Alibaba ve bünyesindeki Alipay’in yanı sıra JD.com ve Tencent’e bağlı WeChat Pay gibi uygulamaları da ilgilendiriyor. SAMR, söz konusu düzenlemelerin “platform ekonomisindeki rekabete aykırı davranışları durduracağını ve piyasadaki adil rekabeti koruyacağını” ifade ediyor.
   
• Avrupa’da antitröst: Avrupa’da yönetimler, özellikle ABD’ye kıyasla çoğu zaman özel sektörle olan ilişkilerini daha kontrollü yürütmeyi tercih ediyor. Dolayısıyla Avrupa Birliği’nin teknoloji sektörü özelindeki regülasyon çabaları aslında uzun bir süredir gündemde yer alıyor. Geçmiş davalara bakmak gerekirse AB’nin şimdiye kadarki en büyük hedeflerinden birinin Google olduğunu görmek mümkün. Avrupa Komisyonu, Google’a 2017’de arama pazarındaki hâkimiyetini suistimal ettiği gerekçesiyle 2,4 milyar avro; 2018’de şirket bünyesindeki işletim sistemi Android’de kendi hizmetlerini rekabete aykırı biçimde kayırdığı için 5 milyar avro; 2019’da ise başka bir antitröst soruşturması sonucunda 1,7 milyar avro para cezası kesmişti. Bugünlerde ise AB düzenleyicilerinin gündeminde Amazon yer alıyor. Kasım ayında Avrupa Komisyonu, Amazon’un sahip olduğu veri yığınını kendinden küçük rakiplerini ekarte etmek için kullandığını belirterek şirkete bir antitröst soruşturması açtı. Komisyon Başkan Yardımcısı Margrethe Vestager, bölgede tüketicilerin çevrim içi alışverişe olan talebinin arttığını; e-ticaretin perakendeye rekabet getirdiğini ve büyük dijital platformların, tüketicileri bu rekabetten doğan faydalardan mahrum bırakmadıklarından emin olmaları gerektiğini ifade etti. Diğer yandan AB yetkilileri Apple, Facebook, Google ve Amazon CEO’larını dijital ekonomi, vergilendirme ve rekabet gibi konulardaki görüşlerini almak üzere görüşmeye çağırdı. Bu ay başında yapılması planlanan görüşme, şimdilik iki ay kadar ertelendi.