Paşinyan'ın 1915 açıklamaları neden tartışılıyor?

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın 25 Ocak'ta Zürih'te İsviçre Ermeni toplumu temsilcileriyle yaptığı toplantıda, 1915 olayları hakkında yaptığı açıklamalar hâlâ tartışılıyor. 

Paşinyan'ın Zürih'te İsviçre Ermeni toplumu temsilcileriyle yaptığı toplantıda kullandığı “Ne olduğunu, neden olduğunu anlamamız gerekiyor. Yaşananları nasıl, kim vasıtasıyla algıladık? Nasıl oldu da 1939’da Ermeni Soykırımı diye bir gündem yoktu ve nasıl oldu da 1950 yılında böyle bir gündemimiz oldu? Nasıl oldu? Biz bunu anlamalı mıyız, anlamamalı mıyız?” ifadeleri, Ermenileri temsil eden siyasi grupların ve sivil toplum kuruluşlarının tepkisine yol açtı. 

• Ermenistan'da iktidarda olan Sivil Sözleşme Partisi'nden milletvekili Arsen Torosyan ve Vahagn Aleksanyan, Paşinyan'ın "soykırımı reddetmediğini" ifade etti.

Tepkiler: Eski başbakanlardan Vardan Oskanyan ise başbakanın sözlerinin "affedilemeyecek ve görmezden gelinemeyecek bir ihanet" olduğunu söyledi:

"Bu tür söylemler tarihsel revizyonizmden daha fazlasıdır; ahlaki bir feragattir. Başbakan olarak Paşinyan, Ermenistan'ın egemenliğini, kimliğini ve halkının mirasını savunmakla görevlidir. Ancak sözleri, bu sorumluluğun altını oyuyor."

Ermeni Devrimci Federasyonu (ARF) da Başbakan’ın "Soykırım kurbanlarının anısına hakaret ettiğini" belirtti. ARF'den yapılan açıklamada, "Türk ön koşullarına uymasının yanı sıra 40'tan fazla ülkenin Ermeni soykırımını tanımasına ve bazı ülkeler özelinde suç kabul etmesine ve soykırım suçunu engellemeye yönelik evrensel çabalara ve uluslararası hukuk normlarına karşı saygısızlıktır" denildi.

• Uluslararası Ermeni Ulusal Komitesi (ANC) ise Paşinyan'ın açıklamalarını, “Masum kurbanların anısına hakaret etmekten başka bir şey yapmıyor" sözleriyle eleştirdi; açıklamaların "cahilce ve tarihsel olarak yanlış" olduğunu ifade etti. Ermenistan'daki Eçmiyazin Kilisesi yaptıkları açıklamada, "1967 yılında inşa edilen Kırlangıç Kale Anıtı'nın 2015'te aziz ilan edilmesi, yaşananları kınamanın somutlaştırılmış hâlidir" dedi.

Geniş açı: Ermenistan ile birlikte ABD ve Fransa gibi ülkeler 1915’te yaşananları "soykırım" olarak nitelendiriyor. Türkiye ise bu iddiaları reddederken Ermenistan'ın "1.5 milyon Ermeni öldürüldü" iddialarını kabul etmiyor ve 1. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşayan çok sayıda Ermeni'nin Osmanlı güçleriyle çıkan çatışmalarda öldüğünü belirtiyor.

• Aynı dönemde Müslüman Osmanlıların da öldürüldüğünü söyleyen Türkiye, ayrıca 1915’te "soykırım" kavramının henüz olmadığını ifade ediyor.

Türkiye-Ermenistan ilişkileri

Ankara, 1993’te Dağlık Karabağ bölgesinde yaşanan savaş sırasında Azerbaycan'a destek amacıyla Ermenistan ile diplomatik ve ticari ilişkilerini kesmiş, geçen yıllar boyunca Bakü ile ilişkilerini geliştirmişti.

Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'ı geri almasının ardından ise tarafların arasında normalleşme süreci başladı.

Normalleşme kapsamında Büyükelçi Serdar Kılıç ve Ermenistan Ulusal Meclisi Başkan Yardımcısı Ruben Rubinyan, 30 Temmuz 2024’te iki ülkenin ortak sınırındaki Alican-Margara sınır kapısında görüşmüştü.