Rusya'da bir seçim tiyatrosu

Rusya’da bugün itibarıyla 3 gün devam edecek parlamentonun alt meclisi Duma için milletvekilleri seçimi başlıyor. Anayasaya göre Duma’ya 450 milletvekili seçiliyor. Bunlardan 225'i siyasi partilerin listesinden, 225 de bağımsızlardan belirleniyor.

Duma seçimleri için 14 parti yarışıyor. İktidardaki Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in partisi Birleşik Rusya ve parlamentodaki partilerin yanı sıra 10 parti daha bulunuyor. AA'nın haberine göre; yapılan anketlerde Duma'ya güvenin azaldığı görülüyor. Anketlerde Birleşik Rusya partisinin sıralamada ikinci olan Komünist Parti'yle arasında büyük fark olduğu; ancak Birleşik Rusya'nın önceki seçimlere göre çok daha az oy aldığı belirtiliyor.

• Levada Analiz Merkezi'ne göre; martta Duma’nın faaliyetlerini destekleyenlerin oranı %42’yken geçen ay bu oran %37’ye düştü, desteklemeyenlerin oranı da %55’ten %59’a yükseldi. 
• Rusya Kamuoyu Araştırma Merkezi’nin (VTSİOM) eylüldeki anketine göreyse Birleşik Rusya %29,3, Komünist Parti %16,6, Liberal Demokrat Parti %7,8, Adil Rusya %6,1 desteğe sahip. Kararsızların oranı ise %14.

Güvenin azaldığı Duma güçlendi 

Geçtiğimiz yıl Rusya’da referandumla gerçekleştirilen anayasa değişikliğiyle Duma’nın yetkileri genişletilmişti. Devlet Başkanı Putin'in 2024'te görev süresinin dolmasına rağmen 2 dönem daha başkanlığa devam edebilmesinin önünü açan değişiklik, devlet başkanının başbakan, başbakan yardımcıları ve icracı bakanları atayabilmek için Duma’dan onay alınması şartını getirmişti.

Yetkilerinin genişletilmesiyle güçlenen Duma’da büyük farkla birinci parti olan Birleşik Rusya Partisi’nin süreç boyunca aldığı kararlar ve uyguladığı yaptırımlar halk tabanında güvensizliğe yol açmıştı. Anketlere göreyse bu güvensizlik büyük farklar yaratmamış veya büyük farklar yaratan güvensizliğin radikal bir değişim getirmesinin önü sessiz sedasız kapatılmış. 

Muhalefetin sessiz çığlığı

İktidarın hız kesmeden seçim hazırlığı yaptığı Rusya’da, muhalefet de sessiz çığlıklar atarak çalışmalarını sürdürdü. “Sessiz çığlıklar” diyorum çünkü muhalif partiler bir yandan seçim çalışması yaparken bir yandan hükümetin kendilerine uyguladığı güçlü baskıdan kurtulmaya çalıştı. 

Ülkenin güçlü muhaliflerinden biri olarak görülen Aleksey Navalni, 3,5 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Haziran ayının başlarında Putin ve parlamentonun kabul ettiği düzenlemeyle "aşırı" grup liderlerinin 5 yıl boyunca seçime katılamayacaklarını, grup üyeleri ve parasal destek sağlayanların da parlamento seçimlerine üç yıl boyunca aday olamayacakları duyuruldu. Rusya’da savcılık daha önce Navalni’nin grubunun “aşırı” olarak değerlendirilmesi için mahkemeye başvurmuştu. Yasanın Navalni'ye yakın isimlerinin seçimlere katılmasının engellenmesi için çıkarıldığı değerlendiriliyor.

AFP

Navalni’nin grubunun Murmansk'taki eski liderlerinden biri olan Violetta Grudina, polisin seçime girmesini engellemek için yaptıklarını şöyle anlatıyor: 

"20 gün boyunca zorla Covid servisine yatırıldım. Mahkeme kararıyla beni karantinaya aldılar ki seçime girmek için gerekli belgelerle başvurumu yapamayayım. Televizyondaki suç dramaları gibiydi. Ama bu Putin Rusya'sındaki bir muhalefin gerçeği."

Seçime girmesi engellenen tek muhalif Navalni’nin grubu değil; “Sivil Girişim” partisi üyesi Dimitri Gudkov da seçime katılmak istediği ancak polisin kendisini ve ailesini evlerine baskın yaparak, gözaltına aldığını anlatarak şunları söyledi:

"Putin'in popülaritesi azalıyor. Yetkililer bağımsız milletvekili çıksın istemiyor. Bu yüzden tüm tanınmış muhaliflerden kurtulmak istiyorlar. Putin'in zaferi için güvenlik kurumları, polis ve savcılar kilit önemde bulunuyor."

“Müdahale” iddiasıyla engellemeler

Hükümetin muhalefete müdahalesi yalnızca “seçime girmelerini engellemekten” ibaret değil. Rusya, ABD merkezli teknoloji şirketlerinin Rusya'da yapılacak seçimlere müdahale ettiğini iddia ederek bunun “kabul edilemez” olduğunu söylemişti. 

Hükümet, teknoloji şirketlerine muhalefet kanadıyla ilgili birtakım bilgi paylaşımlarının yasaklanması konusunda uyarılarda bulundu, uyarılara uyulmadığı dönemlerde yaptırımlar uyguladı. Facebook ve Twitter; Rusya’da yasa dışı olan içeriği silmemesi nedeniyle ağır para cezalarına çarptırılmıştı. Ancak bu para cezası daha çok muhalefetin “görünürlüğünü azaltmamaları” nedeniyle uygulanan yaptırım olarak yorumlandı. 

Ayrıca ülkede, marttan beri Twitter'ın hızını yavaşlatıldı ve bazı VPN sağlayıcılarının çalışmasını engellendi. Halkın bir kısmının hafta başından bu yana AppStore güncellemelerini indiremedikleri belirtildi. Bir teknoloji uzmanı Rusya’nın bu müdahaleleri için “Artık Rusya, engelleme yetenekleri açısından Çin'in çok önünde.” dedi. 

• “Smart Voting’e” müdahale: Navalni ve ekibinin geliştirdiği Smart Voting çevrim içi aygıtlardan ulaşılabilir bir uygulama. Ancak Rusya’da yetkililer uygulamayı “yasa dışı” atfediyor. Bu nedenle kullanıcıların uygulamayı indirmesine VPN kesintileriyle engel olunurken App Store ve Play Store’da uygulamanın bulunması da engellenmeye çalışılıyor.  

Hükümet istemeden seçime girilemiyor

Birleşik Rusya partisinin önde gelen isimlerinden Senatör Andrey Klimov, durumun birkaç kişiden ibaret olduğunu savunarak, "Siyasi duruşları nedeniyle değil, soruşturmalar nedeniyle seçime sokulmuyorlar. Ülkemdeki seçim şartları diğer ülkelerle hemen hemen aynı gibi" dedi. 

Bağımsız seçim gözlemcisi Golos'un eş başkanı Stanislav Andreyçuk, "Rus yetkililerin, istemedikleri herhangi bir adayı seçime sokmayabilecekleri bir durumla baş başayız. Aynı zamanda büyük hile ve sahtecilik vakaları da bekliyoruz.” diyor.

Bir seçim mi yoksa tiyatro mu izleyeceğiz? 

Rusya’da bugün başlayan seçimler, tüm müdahale ve yaptırımlar arasında şaşırtıcı sonuçlar getirmeyecek gibi görünüyor. Muhalefet ne kadar kendisini duyurmaya çalışırsa hükümet de o derece baskıyla, ağzına peçete tıkıyor. Rusya’nın ABD’ye kadar uzanan engellemeleri, sonucun değişmemesi adına verilen ödünler niteliğinde. 

Peki bu büyük müdahalelere ve engellemelere rağmen neden seçim izliyoruz? 

Ben bu seçimi, halka demokrasinin “var olduğunu hissettirmek” amacıyla sergilenen bir tiyatro, çoktan kazananın belli olduğu bir bahis, işin sonunda koltuğunu elinde tutsa da seçmenin günbegün güvenini kaybeden bir iktidar olarak görüyorum. 

69 yaşına girecek olan Putin, 2036’ya kadar görev süresini uzatmış olsa da seçmenler şimdiden yerine gelecek olan adayı merak etmeye başladı ve . Al Jazeera’nin haberine göre; bu kişi Savunma Bakanı Sergey Shoigu olabilir. Almanya'nın Bremen Üniversitesi'nden araştırmacı Nikolay Mitrokhin, Shoigu için “Şu anda herkesten çok daha yüksek ciddi şansı var” diyor.

Yani, ilerleyen günlerde belki bir değişiklikten bahsedebiliriz; bir lider değişimi, çünkü Rusya’da hükümetin kolay kolay değişmeyeceği aşikâr…