“Şahlanış Dönemi” ve Yeni Asgari Ücret Tutarı

Asgari Ücret Komisyonu'nun ikinci toplantısı 19 Haziran Pazartesi günü yapıldı. İkinci toplantı sonrasında da rakam telaffuz edilmedi. TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile AK Parti Genel Merkezi’nde bir araya geldi. Ardından Asgari Ücret Tespit Komisyonu üçüncü toplantısını 20 Haziran Salı günü gerçekleştirdi. Mutabakat vurgusu yapıldığı için konuşulan gerçek rakamlar uzlaşma sağlanana kadar kamuoyuna yansıtılmadı.

Yeni asgari ücret tutarı, ifade edildiği gibi mutabakatla belirlendi. Tüm tarafların üzerinde uzlaştığı rakam Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanıın da katıldığı komisyon toplantısı sonucu açıklandı. Beklenti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın açıklaması yönündeydi. Cumhurbaşkanı Erdoğan asgari ücretin belirlenmesi sürecinin içinde olmasına rağmen, asgari ücretin açıklanmasına yönelik basın toplantısına katılmadı. Katılmama nedeni 500 dolar hedefinin altında bir rakam belirlendiği için olabilir ya da 2024 yılındaki yerel seçimler düşünülerek 2024 Ocak ayında ücret, maaş ve aylıklara yapılacak zammın açıklanması kararlaştırılmış veya planlanmış olabilir.

Cumhurbaşkanı Erdoğan 2023 yılı Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde sonraki dönemin “şahlanış dönemi” olacağını ifade etti. Erdoğan önceki açıklamalarında 2002’den 2007’ye kadar olan dönemi çıraklık dönemi, 2007’den 2011’e kadar olan dönemi kalfalık dönemi, 2011’den 2018’e kadar olan dönemi ustalık dönemi, 2018’den 2023’e kadar olan dönemi ise büyük ustalık dönemi olarak ifade etmişti. Şimdi ise “şahlanış dönemi” vurgusu yapıyor.

2024 yılında yapılacak olan yerel seçimler dolayısıyla 2024 yılı Ocak ayında işçi, memur ve emeklilerin ücret, maaş ve aylıklarına yapılacak zamları bizzat Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklayacağını düşünüyorum. Çünkü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yeni kamu yönetimi sisteminde yaklaşık 15 milyon ücretli çalışanın, 15 milyon emeklinin, 5 milyona yakın kamu çalışanının ve yaklaşık 700 bin kamu işçisinin ücret, maaş ve aylıklarının doğrudan veya dolaylı olarak belirleyicisi konumunda.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, asgari ücretin 1 Temmuz itibarıyla yüzde 34 artışla brüt 13 bin 414 lira 50 kuruş, net 11 bin 402 lira 32 kuruş olarak belirlendiğini açıkladı. Yayınımızın bir önceki sayısında yaptığım değerlendirmede asgari ücret artış oranının en az %34 oranında yapılacağını öngörmüştüm. Zam oranı öngördüğüm şekilde gerçekleşti. Yeni asgari ücret tutarı Eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin’in 500 dolar hedefinin gerisinde kaldı. Yeni rakam açıklandığı tarih itibariyle 483 dolar olarak hesaplandı.

Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı 24 Haziran’da Resmi Gazete'de yayımlandı. İşçinin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücreti 1/7/2023 - 31/12/2023 tarihleri arasında 447,15 Türk Lirası olarak tespit edildi. Ayrıca, işverenlere yönelik asgari ücret desteğinin 2023 yılı Temmuz ilâ Aralık döneminde 500 Türk Lirası olarak uygulanması kararlaştırıldı. Öte yandan işveren kesiminin gelir vergisi dilimleri/oranları, kıdem tazminatı tavanının enflasyon oranına göre güncellenmesi, prime esas kazanç üst sınırının düşürülmesine ve enflasyonun kontrol altına alınmasına yönelik taleplerine ilişkin düzenlemeler bekleniyor.

• Editörün önerisi: Asgari ücret desteği uygulamasına ilişkin olarak ocak ayında yayımlanan “Çalışma hayatına ilişkin düzenlemeler ve asgari ücret desteği” yazımızı okuyabilirsiniz.

Yeni asgari ücret tutarı dün 483 dolardı bugün ise 450. Yarın ne olacak? 

Euronews’un haberine göre Euro bazında brüt asgari ücret 519 Euro'ya yükseldi ve Türkiye bu alanda 26 Avrupa ülkesi içinde 23. sırada bulunuyor. Birlik ülkeleri içerisinde en yüksek asgari ücret 2387 Euro ile Lüksemburg’da uygulanıyor. Bu tutarı 1987 Euro ile Almanya, 1955 Euro ile Belçika ve 1934 Euro ile Hollanda takip ediyor.

20 Haziran’da 483 dolara (Merkez Bankası Döviz Kuru: 1 Dolar = 23,6194) denk gelen asgari ücret, 23 Haziran’da yaklaşık 450 dolara düştü (Merkez Bankası Döviz Kuru: 1 Dolar = 25,2960). “Şahlanış döneminde” rasyonel zemin vurgusu yapılmıştı. Merkez Bankası'nın faiz artırımına devam edeceği ve buna bağlı olarak döviz kurunun yükselmeye devam etmesi bekleniyor. Bu durumda belirlenen yeni asgari ücret tutarının işçilerin eline geçmeden dolar cinsinden düşüşünü sürdüreceği öngörülüyor. Yarın 422 dolar seviyesine gerileyebilir.

Asgari ücretin alım gücünün ciddi oranda düştüğü tüm kesimler tarafından kabul ediliyor. Ancak Ekonomim.com’dan Hüseyin Gökçe asgari ücretlinin alım gücünün Antep fıstığı dışında artığını iddia etti. Gökçe'nin iddiasına göre, 20 yıl önceki asgari ücretle 1300 ekmek, 46 kg çay, 32 kg tereyağı alınabiliyorken, yeni asgari ücretle 1628 ekmek, 104 kg çay ve 49 kg tereyağı alınabiliyor.

Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu yeni asgari ücret tutarına ilişkin görüş ve önerilerini kamuoyu ile paylaştı. Başkan Çerkezoğlu Asgari ücret belirlenirken en düşük ücret değil ortalama ücretin belirlendiğini, Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde asgari ücret civarında bir ücretle çalışanların oranı ortalama yüzde 4 iken, bu oranın ülkemizde yüzde 50 civarında olduğunu, Kamu işçilerinin brüt ücretinin 21.750 TL iken, özel sektör işçileri için geçerli brüt asgari ücret tutarının 13.414,50 TL olduğunu, bu kamu ve özel sektör işçileri için farklı asgari ücret tutarı belirlenmesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu, Birleşik Metal-İş Sınıf Araştırmaları Merkezi (BİSAM) tarafından Mayıs 2023 dönemi için açıklanan yoksulluk sınırının 35 bin TL’ye dayandığı, belirlenen asgari ücretin yoksulluk sınırının yüzde 67,3 altında olduğunu açıkladı.

İş sözleşmelerinde özellikle belirtilmemişse, asgari ücretin üzerinde ücret alanlara asgari ücret artış oranında zam yapılma zorunluluğu bulunmuyor. Asgari ücretin üzerinde maaş alanlara yapılan zam oranı genellikle asgari ücret artış oranının altında kalıyor. Ücret tutarı yükseldikçe zam oranı daha da düşüyor. Asgari ücret tutarı yükselmesine rağmen diğer ücretler düşük oranda artıyor ve gittikçe asgari ücrete yaklaşıyor. Sonuç itibarıyla ücretli çalışanların yarısı hatta yarısından fazlası asgari ücretle çalışır hâle geldi. Bu durumda ortalama ücret sorunsalına neden oluyor.

Bu çerçevede Başkan Çerkezoğlu, şu önerilerde bulundu:

• Yüksek enflasyon döneminde asgari ücretin yılda dört kez belirlenmesi,
• Sendikalaşma ve grev hakkı önündeki tüm engellerin kaldırılması,
• Asgari ücret tespit sürecinin demokratikleştirilmesi, diğer işçi konfederasyonlarının katılımının da sağlanması,
• İşveren ve hükümetin ortak kararıyla asgari ücret ilan edilmesinin önüne geçilmesi,
• Uyuşmazlık hâlinde grev hakkını da içeren bir toplu pazarlık sürecinin işletilmesi,
• Asgari ücret belirlenirken bir evde iki kişinin çalışması hâlinde o eve yoksulluk sınırının üstünde gelir girmesinin güvence altına alınması,
• Kamu işçileri ve özel sektör işçileri arasındaki ücret farklarının ortadan kaldırılması,
• En düşük emekli aylığının asgari ücret düzeyinde belirlenmesi,
• Asgari ücret belirlenirken işçinin sadece kendisinin değil ailesiyle beraber geçiminin sağlanması gerektiğini söyleyen uluslararası standartların göz önüne alınması.

Refah payı eklendi, yine de açlık sınırının altında kaldı 

Anadolu Ajansı'na değerlendirmelerde bulunan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, şunları söyledi:

"Biliyorsunuz enflasyon çok önemli. Yazla birlikte enflasyonun da kontrol altına alınması sürecini başarıyla gerçekleştireceğimize inanıyorum. Çünkü işsizlik oranımız azalacak, turizme yönelik çok önemli iş gücü artışı sağlanacak, mevsimlik işçilikte artışlar olacak. Bu açıdan ekonomik tabloyu çok olumlu görüyorum. Refah payını da düşündük. Dikkat ederseniz haziran enflasyon oranı belli olmadı ama biz yüzde 15'ten fazla refah payı desteğini kıymetli çalışanlarımıza, asgari ücretle geçinen işçi kardeşlerimize verdik."

Asgari ücrete yapılan zamlar her ne kadar refah payı eklenerek belirlense de yapılan zamlar ülkemizde yaşanan yüksek enflasyon, hayat pahalılığı ve insanların satın alım gücünün düşmesinin bir sonucu. TÜRK-İŞ Başkanı Ergün Atalay komisyon toplantısı sonrasında “Enflasyon durmadığı müddetçe zam almanın bir anlamı yok…” dedi. Bu çerçevede, önemli olan asgari ücrete yüksek oranlarda zam yapılması değil, enflasyonun ve hayat pahalılığının kontrol altına alınması. 

Birleşik Kamu İş Görenleri Sendikaları Konfederasyonu (Birleşik Kamu-İş) Haziran Ayı Açlık ve Yoksulluk Sınırı Araştırması'nı açıkladı. Araştırmaya göre, Haziran ayında açlık sınırı 11 bin 954 liraya, yoksulluk sınırı ise 31 bin 185 liraya yükseldi. Buna göre yeni asgari ücret tutarı yine açlık sınırının altında kaldı.

Büyük ustalık döneminde açlık sınırının altında seyreden asgari ücret tutarının “şahlanış döneminde” birden fazla sendika tarafından açıklanan açlık yoksulluk sınırı karşısında nasıl değişeceğini göreceğiz. Umarım işçi kesiminin gerçekten refah içinde yaşadığı, asgari ücretin açlık sınırının çok üzerinde seyrettiği bir dönem yaşarız.