Sayıştay raporları

Hacer Sert & Hasan Karakelle

Anayasa'nın 160'ıncı Maddesi, Sayıştay'a kamu idarelerinin bütün gelir ve giderleriyle mallarını TBMM adına denetleme görevini veriyor. Sayıştay'ın bu yıl yaptığı denetimler sonucunda ortaya koyduğu bulgular, TBMM’ye sunduğu Genel Uygunluk Bildirimi ve diğer denetim raporlarında yer alıyor. Denetim sonuçlarının yanı sıra denetlediği kurumların gelir ve giderleri de bu raporlarda yer alıyor. Bazı idari kuruluşların raporlarında yer alan önemli bulgular üzerinde durmak istiyoruz.
 

• Merkez Bankası: Sayıştay, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası bütçesinden Sosyal Güvenlik Kurumu'na Genel Sağlık Sigortası primi ödenmesine rağmen, özel bir sigorta şirketiyle yaptığı sözleşme kapsamında 38.992.248,00 TL tutarında mevzuata aykırı ödeme gerçekleştirildiği belirtildi. T.C. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü'nün görüş yazısı, “TCMB’nin taşıt kanunu kapsamında bulunmadığı” yönünde olmasına rağmen TCMB’nin 35 adet binek aracının (başkana üç, başkan yardımcılarına ise ikişer) mevzuata aykırı olduğuna karar verdi. Ek olarak, kurumun 14.962.003,60 TL temsil ağırlama harcaması yaptığı, söz konusu tutarın ise yasal sınırın çok üzerinde olduğu tespit edildi.
   
• Üniversiteler: Ankara Üniversitesi'nin mal ve hizmet alımlarını ihale yapmadan şirketlere verdiği ortaya çıktı. Üniversite, ayrıca 9 milyon liraya yakın ödeme yaptığı malzemeleri, kurulumunu yapmadan depoya kaldırdı. Ek olarak, bir bankanın reklamı yapılması karşılığında üniversiteye 2 milyon lira ödeme yapılan tutar üniversite hesaplarına gelir olarak kaydedilmedi ve yetkisiz kişilerce ihale usulleri kullanılmadan harcandı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'ne ait 440 yazma eserin ve Mimar Sinan Üniversitesi Resim Heykel Müzesi’nde yer alan 404 eserin kayıp olduğu tespit edildi. Dokuz Eylül Üniversitesi için hazırlanan raporda ise, üniversitenin gelir tablosunda yıl sonu itibarıyla toplam zararın 117.144.301,36 TL olduğu belirtildi.
   
• Cumhurbaşkanlığı: Cumhurbaşkanlığı’nın gelir ve gider tablolarının da yer aldığı rapora göre Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin ikinci yılı olan 2019’da harcama tutarı 3 milyar 668 milyon liraya yükselerek önceki yıla göre 3,8 kat arttı. Taşıtlar hesabının büyüklüğü 506 milyon liradan 1,2 milyar liraya, personel harcamaları ise bir yılda 181,6 milyon liradan 258,3 milyon liraya yükseldi. Gelir ve giderler arasında 2,8 milyarlık fark oluştu.
   
• Tarım ve Orman Bakanlığı: Sayıştay, raporunda Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2019 yılı mali rapor ve tablolarının doğru ve güvenilir bilgi içermediğinden denetiminden geçmediğini belirtti. 45 başlık altında tespit ve değerlendirmelere yer verilen rapora göre, mali tablolarla verilmesi gereken sayım ve tespit tutanaklarının verilmemesinden tarım kanunu uyarınca yasaklı olan tarımsal işletmelerin takibinin sağlıklı yapılamamasına kadar birçok bulgu açıklandı. Öte yandan, 2018 yılında Sayıştay tarafından tespit edilen ve Tarım Bakanlığı'na düzeltilmesi tavsiye edilen toplam 53 bulgudan, 30’u yerine getirilmemişti.
   
• Jandarma Genel Komutanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığına yaptırılıp Jandarma Genel Komutanlığı birimlerine devredilen 178 milyon lira tutarındaki taşınmazların Jandarma Genel Komutanlığı’nın hesaplarına kaydedilmediği tespit edildi.
   
• Diyanet: Raporda Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 2019 yılında 10 milyar 211 milyon lira harcama yaptığı bilgisine yer verildi. Diyanet'in harcama kalemlerinden en büyüğünü ise kurum personeline yapılan ödemeler oluşturdu. Bu harcama kalemi, toplam harcamaların %81'lik bölümünü kapsıyor. Geçtiğimiz yıl, personeline yapacağı ödemelerin faizsiz bankalar vasıtasıyla ödeneceğini duyuran Diyanet, rapora göre 2019 yılında 2,2 milyon lira faiz geliri elde etti.
   
• Karayolları Genel Müdürlüğü: Sayıştay’ın bulgularına göre, Yap-İşlet-Devret modeliyle yaptırılan Gebze-Orhangazi-İzmir otoyolu işinde görevli şirketten kamulaştırılan taşınmazlara ilişkin yaklaşık 568 milyon lira olan kullanım bedeli tahsil edilmedi. Ek olarak, 2015 yılından bu yana 19 otoyol hizmet tesisinden 18,1 milyon lira KDV alınmadı. Maliyeti 19.568 TL olarak belirlenen iş kalemi için yaklaşık 17 milyon lira ödeme yapıldı.
   
• Sağlık Bakanlığı: Türkiye’de tedavilerini yaptırdıktan sonra masraflarını ödemeden ülkelerine dönen turistlerin Sağlık Bakanlığı'na 51 milyon lira borcu tespit edildi. Yabancı uyruklu olduğu anlaşılan çok sayıda kişinin fatura bedellerinin hatalı olarak kaydedildiği bulgusunu da tespit eden Sayıştay, kamu zararı riskinin giderilmesi bakımından bu alacakları güvence altına alan kontrol mekanizmasının kurulması gerektiği konusunda bakanlığı uyardı.