Sayılar ve gerçekler: İşsizlik

Küresel ekonominin pandeminin etkisiyle tahribata uğrayarak geçirdiği bir yıl sonunda Türkiye ekonomisi yeni yıla işsizlik, enflasyon, geçim sıkıntısı ve cari açık gibi uzun yıllardır sıkıntısını çektiği problemlerle girdi. Kasım ayında gerçekleşen Hazine ve Maliye Bakanı ve Merkez Bankası Başkanı değişiklikleriyle yeni bir ekonomi dönemine giren Türkiye, yatırımcıları ülkeye çekmek için yeni reform paketleri hazırlığında. Böyle bir ortamda da Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Ekim 2020 dönemine ilişkin iş gücü istatistiklerini açıkladı. Türkiye'de dar işsizlik oranı Ekim 2020'de 2019'un aynı ayına göre 0,7 puan azalarak %12,7 oldu. Söz konusu dönemde işsiz sayısı 391 bin kişi azalarak 4 milyon 5 bin kişiye geriledi. Aynı zamanda iş gücüne katılma oranı ve istihdam oranının azaldığını gösteren TÜİK’in verilerine, ülke ekonomisinin yaşadığı işsizlik sorununu yeterince yansıtmadığına yönelik eleştiriler gündeme geldi.

• Tepkiler: Geçtiğimiz yılın ekim ayı, yıl içinde nisan ve mayıs aylarına nazaran pandeminin ülke ekonomisine etkilerinin az olduğu bir dönemdi. DİSK Araştırma Merkezi (DİSK-AR) bu dönemi esas alarak TÜİK’in hazırladığı Ekim 2020 Hanehalkı İşgücü Araştırması’nın işten çıkarma yasağı ve TÜİK hesaplama metodu nedeniyle dar işsizlik verilerinin gerçek durumu göstermediğini düşünüyor. TÜİK’in dar tanımlı işsizlik hesaplamasının salgın döneminde iş kaybı yaşayanları yansıtmadığını vurgulayan DİSK-AR hazırladığı raporda, TÜİK verilerinin ayrıntılarına dayanarak hesaplanan geniş tanımlı işsizlik oranın %27 olduğunu ve geniş tanımlı işsiz sayısının ise 2 milyon 379 bin artarak 9 milyon 681 bine yükseldiğini belirtiyor. Ayrıca sunulan raporda iş aramayıp çalışmaya hazır olanların sayısının 2 milyon 175 binden 4 milyon 348 bine yükseldiği ve bu verinin TÜİK’in işsizlik hesaplama tekniğinin yetersizliğinden ötürü TÜİK’in açıkladığı işsizlik oranında ciddi bir etkisi olduğu vurgulanıyor.
   
• Geçim sıkıntısı: Pandemi yüzünden küçük ve ortak ölçekli işletmelerin ciddi şekilde etkilendiği bir yılda Türkiye ekonomisinin enflasyonist yapısının öne çıkmasıyla toplumun birçok kesimi alım gücü kaybını derinden hissetti. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (BETAM) tarafından yayımlanan Kovid-19 salgınının hane gelirleri üzerindeki yıkıcı etkisi başlıklı raporda, ülkede on kişiden yedisinin geçim sıkıntısı yaşadığı ve toplumun %38’inin gıda alışverişi yaparken zorluk yaşadığı belirtildi. Öte yandan Sosyal Demokrasi Vakfı'nın yayımladığı Türkiye'de İşsizlik Araştırması Raporu'na göre, Türkiye'de işsizlerin %63,2'si torpil ve adam kayırmayı işsizliğin nedenlerinden biri olarak düşünürken ülkede liyakat olmadığını belirtti. Katılım gösteren işsizlerin %50,3'ü de gerekçe olarak hükümetin ekonomi politikalarını saydı.
   
• Reformlar: Hükümet, enflasyonu besleyen cari açık sorununun etkisini azaltmak için uluslararası yatırımcıların Türkiye ekonomisine yönelik olan kaygı ve güvensizliklerini gidermeyi hedefliyor. Merkez Bankası’nın son iki Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında 675 baz puanlık artışla politika faizini %17’ye çıkarması Türk Lirası'nın değer olarak güçlü kalmasını sağlasa da zor pandemi şartları altında ülke içinde yapılan yatırımların hacmini zayıflattı ve yeni istihdam alanlarının açılmasını yavaşlattı. Merkez Bankası’nın rezervlerinin zayıflaması sonunda dengeli bir ekonomi politikasına yönelen Türkiye’nin makro düzeyde düşündüğü reformların sadece yatırımcıların ilgisini çekmeye yönelik olması ve toplumun tüm kesimlerini içermemesi, kimi yorumlara göre önümüzdeki dönemde işsizlik ve geçim sıkıntısı gibi yapısal ekonomik sıkıntıların devam edeceğinin sinyalini veriyor.